Vertaling Gerard Suurmeijer Omslagillustratie Bob Warner 

Copyright © 1985 David A. Gemmell 

Copyright Nederlandse vertaling © 2001 JM. Meulenhoff bv, Amsterdam 
Meulenhoff-M is een imprint van JM. Meulenhoff bv, Amsterdam
Oorspronkelijk verschenen onder de titel Legend 

Proloog 

De heraut van de Drenai stond nerveus voor de grote deuren van de troonnzaal te wachten. Hij werd geflankeerd door twee wachters van de Nadir die hun schuinstaande ogen strak op de bronzen adelaar gericht hielden die tegen het donkere hout was bevestigd. 

Hij likte met zijn droge tong over zijn droge lippen en schikte zijn purperen mantel rond zijn bottige schouders. Zeshonderd mijl verder naar het zuiden, in de raadkamer in Drenan, was hij zo vol zelfvertrouwen geweest, toen Abalayn hem voor deze moeilijke taak had gevraagd: een reis naar het verre Gulgothir voor het ratificeren van de verdragen die met Ulric, heer van de stammen van de Nadir, waren gesloten. Bartellus had indertijd bij het opstellen van de verdragen geholpen en was twee keer aanwezig geweest bij de onderhandelingen in het westen in Vagria, en in het zuidelijke Mashrapur. Iedereen begreep hoe voordelig het was om handel te drijven, en hoe noodzakelijk het dus was om zulke geldverslindende ondernemingen als oorlogen te voorkomen. Ulric zou daarop geen uitzondering vormen. Goed, hij had plundertochten tegen de stammen van de noordelijke vlakten ondernomen, maar die hadden zijn mensen eeuwenlang uitgezogen met hun overvallen en schattingen; ze hadden het zaad van hun eigen ondergang gezaaid. 

In tegenstelling tot de Drenai. Zij hadden de Nadir altijd met hoffelijkheid en tact behandeld. Abalayn zelf had Ulric tot tweemaal toe een bezoek gebracht in zijn noordelijke tentstad - waar hij met koninklijke staatsie was ontvangen. Maar Bartellus was geschokt geweest over de verwoestingen in Gulgothir. Dat de enorme poorten ingebeukt waren was geen verrassing, maar talloze verdedigers waren vervolgens verminkt. Op het vierkante plein binnen de grote donjon lag een kleine berg mensenhanden als een verzameling trotse trofeeën. Bartellus huiverde en zette de herinnering met moeite van zich af. 

Ze hadden hem drie dagen laten wachten, maar ze waren hoffelijk geweest - vriendelijk zelfs. Hij schikte zijn mantel opnieuw terwijl hij er zich van bewust was dat de herautenkleding hem met zijn magere, knokige geestalte eigenlijk niet stond. Hij trok een linnen doek uit zijn gordel en veegde het zweet van zijn kale hoofd. Zijn vrouw waarschuwde hem voortdurend dat zijn kale schedel glom als een spiegel wanneer hij zenuwachtig was. Hij had liever gehad dat ze die constatering voor zich had gehouden. 

Hij wierp een steelse blik op de wachter rechts van hem en onderdrukte een huivering. De man was kleiner dan hij en had een puntige helm met een geitenleren rand op zijn hoofd. Verder droeg hij een gelakt houten borstkuras en een speer met een zaagvormige punt. Het gezicht met de schuinstaande donkere ogen stond wreed en onbewogen. Als Bartellus ooit iemand nodig zou hebben om een ander een hand af te laten hakken ... 

Hij keek naar links ... en wou dat hij dat niet had gedaan, want de andere wachter keek naar hem. Hij voelde zich als een konijn waarop een havik zich liet neerstorten. Hij richtte zijn blik weer haastig op de bronzen adelaar op de deur. 

Gelukkig zwaaiden de deuren open en kwam er een einde aan het wachten. Bartellus haalde een keer diep adem en stapte naar binnen. 

De zaal was lang. Het plafond met de fresco's rustte op twintig marmeren zuilen. Aan elke zuil hing een brandende toorts die naargeestige, dansende schaduwen op de muren daarachter wierp, en voor elke zuil stond een Nadir met een speer op wacht. Met zijn ogen strak voor zich uit gericht legde Bartellus de vijftig stappen naar de troon op het marmeren podium af. 

Op de troon zat Ulric, Krijgsheer van het Noorden. 

Hij was niet lang, maar hij straalde een duidelijke macht uit en terwijl Bartellus zich naar het midden van het vertrek begaf, werd hij getroffen door de pure dynamiek van de man. Hij had de vooruitstekende jukbeenderen en het gitzwarte haar van de Nadir, maar zijn schuinstaande ogen hadden een opvallende violette kleur. Zijn gezicht was gebruind, en door de driehoekige puntbaard maakte het een duivelse indruk die in schrille tegenstelling stond met de hartelijke glimlach van de man. Maar wat de meeste indruk op Bartellus maakte was het feit dat de heer van de Nadir een witte toga van de Drenai droeg, waarop Abalayns familiewapen geborduurd was: een steigerend gouden paard boven een zilveren kroon. 

De heraut maakte een diepe buiging. 'Heer, ik breng u de groeten over van heer Abalayn, de gekozen leider van de vrije Drenai.' 

Ulric knikte op zijn beurt en gaf hem met een wuivend handgebaar te kennen dat hij door kon praten. 

'Mijn heer Abalayn wenst u geluk met uw schitterende overwinning op de rebellen van Gulgothir, en nu deze verschrikkelijke strijd achter de rug is, hoopt hij dat u weer in de gelegenheid zult zijn om aandacht te besteden aan de nieuwe verdragen en handelsovereenkomsten die hij de afgelopen lente met u heeft besproken tijdens zijn buitengewoon aangename verblijf bij u. Ik heb een brief van heer Abalayn bij me, alsmede de verdragen en overeenkomsten.' Bartellus deed enkele passen naar voren en bood drie perkamentrollen aan. Ulric pakte ze aan en legde ze zorgvuldig naast de troon op de grond. 

'Dank je, Bartellus,' zei hij. 'Vertel me eens, zijn de Drenai werkelijk bang dat mijn leger naar Dros Delnoch zal optrekken?' 

'Nu schertst u toch zeker, heer?' 

'Helemaal niet,' zei Ulric kalm met zijn sonore stem. 'Ik heb van rondtrekkende handelaars gehoord dat er in Drenan veel over wordt gepraat.' 

'Gewoon praatjes, anders niet,' zei Bartellus. 'Ik heb zelf meegewerkt aan het opstellen van de stukken en het zal me een eer zijn als ik u van dienst kan zijn hij het verduidelijken van de meer ingewikkelde passages.' 

'Nee, ik ben ervan overtuigd dat alles in orde is,' zei Ulric. 'Maar je snapt zeker wel dat ik eerst mijn sjamaan, Nosta Khan, zal moeten raadplegen of de voorrtekenen gunstig zijn. Een primitief gebruik, ik weet het, maar daar zul je ongetwijfeld begrip voor hebben.' 

'Natuurlijk. Dergelijke zaken zijn een kwestie van traditie,' zei Bartellus. Ulric klapte tweemaal in zijn handen en vanuit de schaduwen links van hem trad een gerimpelde oude man in een mantel van geitenvellen naar voren. Onder zijn magere rechterarm klemde hij een witte kip en in zijn linkerhand hield hij een grote ondiepe houten schaal. Ulric ging staan toen de man naderde terwijl hij zijn handen uitstak om de kip bij haar nek en poten vast te pakken. 

Langzaam hief Ulric het dier boven zijn hoofd; toen liet hij de vogel langzaam zakken en terwijl Bartellus met wijd opengesperde ogen van afschuw toekeek, zette hij zijn tanden in de nek en trok de kop van het lichaam. De vleugels fladderden heftig, het bloed spoot spetterend in het rond en doorweekte de witte toga. Ulric hield het stuiptrekkende karkas boven de schaal en keek hoe het laatste levens bloed op het hout terechtkwam. Nosta Khan wachtte tot de laatste druppels uit het vlees gelekt waren voor hij de schaal optilde en aan zijn lippen zette. Hij keek op naar Ulric en schudde zijn hoofd. 

De krijgsheer wierp de vogel van zich af en trok de witte toga langzaam uit. Daaronder droeg hij een zwart borstkuras en een gordel met een zwaard. Van achter de troon pakte hij zijn helm van zwart staal, aan de rand afgezet met zilvervossenbont, en zette die op zijn hoofd. Hij veegde zijn bloederige mond af aan de toga en gooide die achteloos in de richting van Bartellus. 

De heraut keek naar het kledingstuk vol bloedvlekken vlak voor zijn voeten. 

'Ik ben bang dat de voortekenen niet zo gunstig zijn,' zei Ulric. 

1

Roek was dronken. Niet zo erg om je er druk over te maken, maar erg genoeg om je er niet druk over te maken, dacht hij terwijl hij naar de robijnrode wijn keek die zo donker was als bloed in het glas van loodkristal. De brandende houtblokken in de haard verwarmden zijn rug, de rook prikte in zijn ogen en de scherpe geur vermengde zich met de stank van ongewassen lichamen, maaltijdresten en onfrisse, vochtige kleren. De vlam van een lantaarn flakkerde kort in de ijzige wind toen een vlaag koude lucht de gelagkamer binnendrong. Die was meteen weer verdwenen op het moment dat de nieuwkomer de houten deur achter zich dichtsloeg en zich mompelend verontschuldigde tegenover de vele herberggasten. 

De gesprekken die verstomd waren door de plotselinge vlaag vrieskou werden weer hervat en een tiental stemmen uit verschillende groepjes versmolten tot een geroezemoes zonder enige betekenis. Roek nipte van zijn wijn. Hij huiverde toen iemand lachte - het geluid was zo koud als de winterstorm die tegen de houten muren beukte. Alsof er iemand over je graf liep, dacht hij. Hij trok zijn blauwe mantel nog wat strakker om zijn schouders. Hij hoefde geen woord te horen om te weten waar al deze gesprekken over gingen: daar gingen ze nu al dagenlang over. 

Oorlog. 

Zo'n klein woordje, zulke afschuwelijke gevolgen. Bloed, dood, veroveringen, hongersnood, epidemieën en andere verschrikkingen. 

Opnieuw daverde een lachsalvo door de gelagkamer. 'Barbaren!' brulde een stem boven het geroezemoes uit. 'Een gemakkelijke prooi voor de lansen van de Drenai.' Nog meer gelach. 

Roek staarde naar de kristallen roemer. Zo fraai. Zo breekbaar. Vervaardigd met zorg, sterker nog, met liefde; met talloze facetten als een schitterend geslepen diamant. Hij hield het kristal vlak bij zijn gezicht en zag er een tiental ogen in weerspiegeld. 

En elk keek verwijtend. Een ogenblik lang wilde hij het glas aan splinters gooien, de beschuldigende ogen vernietigen. Maar hij deed het niet. Ik ben geen dwaas, zei hij tegen zichzelf. Nog niet. 

Horeb, de herbergier, veegde zijn dikke vingers aan een handdoek af en wierp een vermoeide maar waakzame blik op zijn menigte gasten, voortdurend op zijn hoede voor moeilijkheden, klaar om met een vriendelijk woord en een glimlach tussenbeide te komen vóór een snauwen een stomp nodig zouden zijn. Oorlog. Wat had het vooruitzicht van zo'n bloederige onderneming toch dat mensen er tot een dierlijk niveau door verlaagd werden? Een aantal gasten - de meesten eigenlijk - kende Horeb al heel lang. Velen waren mannen met een gezin: boeren, kooplui, handwerkslieden. Het waren allemaal mensen van goede wil, betrouwbaar; de meesten waren meelevend en zelfs zachtaardig van karakter. En die zaten hier nu met z'n allen te praten over glorie en dood, volkomen bereid om iedereen in elkaar te slaan of zelfs te doden die ook maar van een spoortje sympathie voor de Nadir blijk gaf. De Nadir - de naam had een minachtende klank. 

Maar ze komen er nog wel achter, dacht hij triest. En dan zouden ze wel anders piepen! Horebs ogen gleden door de grote ruimte en ze kregen een warme glans toen ze even op zijn dochters bleven rusten die tafels schoonmaakten en pullen bier serveerden. De kleine Dori, die bloosde onder haar sproeten om een of andere gewaagde opmerking; Besa, het evenbeeld van haar moeder, lang en blond; Nessa, dik en niet bepaald knap, maar toch bij iedereen geliefd, die binnenkort met de bakkersknecht Norvas zou trouwen. Brave meisjes. Een geschenk uit de hemel. Toen viel zijn blik op de lange gestalte in de blauwe mantel die bij het raam zat. 

'Verdomme, Roek, kom toch eens tot jezelf,' mompelde hij, in de wetenschap dat de man hem onmogelijk kon horen. Horeb draaide zich om, vloekte, deed zijn leren schort af en pakte een halfvolle kruik bier en een pul. Na een ogenblik denken opende hij een klein kastje en haalde er een fles port uit die hij voor Nessa's bruiloft had bewaard. 

'Gedeelde zorgen zijn dubbele zorgen,' zei hij terwijl hij zich op de stoel tegenover Roek liet zakken. 

'Een verre vriend is beter dan een goede buur,' antwoordde Roek terwijl hij de aangeboden fles pakte en zijn glas opnieuw volschonk. 'Ik heb eens een generaal gekend,' zei hij terwijl hij naar de wijn staarde en het glas in zijn lange vingers ronddraaide. 'Nog nooit een slag verloren. Ook nooit een gewonnen.' 

'Hoe dat zo?' vroeg Horeb. 

'Je kent het antwoord wel. Ik heb het je al eerder verteld.' 

'Ik heb een slecht geheugen. Bovendien luister ik graag naar je verhalen. Hoe kwam het dat hij nooit verloor en nooit won?' 

'Hij gaf zich over wanneer hij in het nauw kwam,' zei Roek. 'Snugger, hè?' 

'En waarom wilden zijn mannen dan met hem optrekken als hij nooit een slag won?' 

'Omdat hij er nooit een verloor. En zij ook niet.' 

'Zou jij onder zijn bevel hebben willen staan?' vroeg Horeb. 

'Ik marcheer met niemand meer op. Zeker niet met generaals.' Roek draaide zijn hoofd om en luisterde naar het verwarde gepraat. Hij sloot zijn ogen om zich te concentreren. 'Moet je ze toch eens horen,' zei hij zacht. 'Al dat gepraat over roem en eer.' 

'Ze weten niet beter, mijn beste Roek. Ze hebben het nooit van nabij gezien; ze hebben het niet aan den lijve ondervonden. Een zwarte wolk kraaien boven een slagveld, vogels die zich te goed doen aan de ogen van de doden, vossen die aan gescheurde gewrichten rukken, wormen ... ' 

'Hou je mond maar, verdomme. Je hoeft me er niet aan te herinneren. Ik zweer het je, mij niet meer gezien. Wanneer gaat Nessa trouwen?' 

'Over drie dagen,' antwoordde Horeb. 'Het is een beste jongen, hij zal wel voor haar zorgen. Hij blijft maar taarten voor haar bakken. Het zal niet lang duren of ze is zo rond als een ton.' 

'En als het niet van de taarten is, dan wel van iets anders,' zei Roek met een knipoog. 

'Zeg dat wel, ja,' antwoordde Horeb met een brede grijns. 

De mannen zaten zwijgend bij elkaar, ieder in zijn eigen gedachten verzonken, en lieten het geroezemoes over zich heen komen terwijl ze rustig dronken en zich bij elkaar op hun gemak voelden. Na een poosje boog Roek zich naar voren. 'De eerste aanval komt bij Dros Delnoch,' zei hij. 'Weet je dat ze daar maar tienduizend man hebben?' 

'Ik heb gehoord dat het er zelfs nog minder zijn. Abalayn heeft het aantal huursoldaten teruggebracht en richt zich sterker op de militie. Maar ze hebben nog altijd zes hoge vestingmuren en een sterke donjon. En Delnar is ook niet gek - hij heeft bij de slag om de Skelnpas meegevochten.' 

'O ja?' zei Roek. 'Ik heb gehoord dat één man het daar tegen tienduizend tegenstanders opnam en bergen naar de vijand slingerde.' 

'De sage van de Legendarische Druss,' zei Horeb terwijl zijn stem een gloedvolle klank kreeg. 'Het verhaal van de reus met zijn kille ogen, wiens bijl dood en verderf zaaide. Kom om me heen zitten, kinderen, en blijf ver van de schaduwen, waar het kwaad kan loeren terwijl ik mijn verhaal vertel.' 

'Verdomde klootzak!' zei Roek. 'Daar joeg je me altijd de stuipen mee op het lijf. Jij hebt hem toch gekend - die Legendarische Druss, bedoel ik?' 

'Dat was lang geleden. Er wordt verteld dat hij dood is. En als dat niet het geval is, moet hij ver in de zestig zijn. In drie veldtochten zijn we samen opgetrokken, maar ik heb niet meer dan twee keer met hem gepraat. Maar ik heb hem wel bezig gezien.' 

'Was hij zo goed?' vroeg Roek. 

'Ontzagwekkend. Het was kort voor Skeln en de nederlaag van de Onsterfelijken. Het was eigenlijk niet meer dan een schermutseling. Ja, hij was geweldig.' 

'Je gevoel voor detail laat sterk te wensen over, Horeb.' 

'Wil jij dat ik net zo klets als al die andere dwazen die maar blijven doormauwen over oorlog, dood en vernietiging?' 

'Nee,' zei Roek terwijl hij zijn wijn opdronk. 'Nee, dat wil ik niet. Daar ken je me toch goed genoeg voor, niet?' 

'Goed genoeg om je te mogen. Ondanks alles.' 

'Ondanks wat?' 

'Ondanks het feit dat jij een hekel aan jezelf hebt.' 

'Integendeel,' zei Roek terwijl hij zijn glas opnieuw volschonk, 'ik ben heel erg met mezelf ingenomen. Ik ken mezelf alleen beter dan de meeste andere mensen.' 

'Weet je, Roek, soms heb ik het idee dat je te hoge eisen aan jezelf stelt.' 'Helemaal niet. Integendeel zelfs, ik ken mijn zwakheden.' 

'Dat is nu juist het gekke met zwakheden,' zei Horeb. 'De meeste mensen zullen je zeggen dat ze hun eigen zwakheden kennen. Wanneer je hen ernaar vraagt, zeggen ze bijvoorbeeld: "Nou, ik ben veel te vrijgevig, om maar eens wat te noemen." Vooruit, noem de jouwe dan maar eens op. Daar zijn herbergiers tenslotte voor.' 

'Nou, ik ben veel te vrijgevig, om maar eens wat te noemen - vooral tegenover herbergiers.' 

Horeb schudde zijn hoofd, glimlachte en verviel weer in stilzwijgen. Te intelligent om een held en te bang om een lafaard te zijn, dacht hij. Hij keek toe hoe zijn vriend zijn glas leegdronk, het omhoog hield voor zijn gezicht en naar zijn eigen gefragmenteerde beeld keek. Horeb dacht een ogenblik lang dat hij het aan scherven zou slaan, zo groot was de woede op het rood aangelopen gezicht van Roek geweest. 

Toen zette de jongeman de roemer voorzichtig op het houten tafelblad terug. 

'Ik ben geen dwaas,' zei hij zacht. Hij verstijfde toen het tot hem doordrong dat hij hardop gepraat had. 'Verdomme!' zei hij. 'De drank is me uiteindelijk toch de baas geworden.' 

'Zal ik je even naar je kamer brengen?' bood Horeb aan. 

'Brandt er een kaars?' vroeg Roek terwijl hij op zijn stoel heen en weer zwaaide. 

'Natuurlijk.' 

'Die laat je toch wel branden, hè? Ik hou niet zo van het donker. Ik ben niet bang, begrijp me niet verkeerd. Ik hou er alleen niet van.' 

'Ik zal hem laten branden, Roek. Vertrouw me maar.' 

'Ik vertrouw je. Ik heb je toch immers gered? Weet je nog wel?' 

'Dat weet ik nog wel, ja. Geef me je arm. Ik zal je de trap op naar boven helpen. Deze kant op, goed zo. De ene voet gewoon voor de andere zetten. Goed zo, ja!' 

'Ik bedacht me geen moment. Met opgeheven zwaard erop af, nietwaar?' 

'Ja.' 

'Nee, dat klopt niet helemaal. Ik heb eventjes staan bibberen. En jij raakte gewond.' 

'Maar je stoof op ze af, Roek. Begrijp je het dan niet? Die wond deed er niet toe - je hebt me toch gered.' 

'Voor mij doet het er wel toe. Staat er een kaars op mijn kamer?' 

Achter hem bevond zich de vesting, grijs en grimmig, afgetekend tegen de rook en de vlammen. Zijn oren tuitten van het krijgsrumoer en hij rende met bonzend hart en hortende ademhaling voort. Hij keek achterom. De vesting was dichtbij, dichterbij dan net. Voor hem lagen de groene heuvels die de Sentranvlakte afschermden. Ze trilden en weken voor hem terug, waarbij ze hem kwelden met hun rust. Hij rende sneller. Er viel een schaduw over hem heen. De poorten van de vesting werden geopend Hij vocht tegen de kracht die hem achteruit trok. Hij tierde en smeekte. Maar de poorten sloten Zich weer en hij bevond Zich opnieuw midden in het strijdgewoel een bloedig zwaard in zijn trillende hand. 

Hij werd wakker en sperde zijn ogen wijd open; zijn neusvleugels trilden en het begin van een schreeuw zwol aan in zijn longen. Zijn gezicht werd gestreeld door een zachte hand en kalme woorden troostten hem. Hij kon weer scherp zien. De dag zou zo aanbreken en het roze licht van een nieuwe dageraad drong door de ijsbloemen aan de binnenzijde van het slaapkamervenster heen. Hij draaide zich op zijn andere zij. 

'Je hebt heel onrustig geslapen vannacht,' zei Besa tegen hem terwijl ze met haar hand zijn voorhoofd streelde. 

Hij glimlachte, trok het met ganzendons gevulde dekbed over zijn schouder en trok haar daaronder tegen zich aan. 'Maar nu heb ik daar allemaal geen last meer van,' zei Roek. 'Hoe zou dat ook kunnen?' De warmte van haar lichaam wond hem op en zijn vingers streelden haar rug. 

'Vandaag niet,' zei ze terwijl ze hem vluchtig op zijn voorhoofd kuste en van hem wegrolde. Ze gooide het dekbed van zich af, huiverde en rende door de kamer om haar kleren bij elkaar te rapen. 'Het is koud,' zei ze. 'Kouder dan gisteren.' 

'Hieronder is het warm,' merkte hij op terwijl hij zich oprichtte om te kijken hoe zij zich aankleedde. 

Ze wierp hem een kushandje toe en zei: 'Het is heerlijk om met je te stoeien, Roek, maar ik wil geen kinderen van je hebben. Vooruit, kom dat bed eens uit. We verwachten een groep reizigers vanochtend en de kamer is verhuurd.' 

'Je bent een mooie vrouw; Besa. Als ik ook maar een vingerhoed vol gezond verstand had, trouwde ik met je.' 

'Gelukkig dan maar dat je dat niet hebt, want als ik je zou afwijzen zou je gevoel van eigenwaarde dat nooit kunnen verkroppen. Ik ben op zoek naar een degelijke man.' Haar glimlach maakte de opmerking wat minder pijnlijk. Maar niet heus.

De deur ging open en Horeb kwam haastig binnen. Hij droeg een koperen dienblad met daarop brood, kaas en een kroes. 

'Hoe is het met je hoofd?' vroeg hij terwijl hij het blad op de houten tafel naast het bed zette. 

'Goed,' zei Roek. 'Is dat sinaasappelsap?' 

'Inderdaad, en het zal je een lieve duit kosten. Nessa heeft de Vagriaanse koopman staan opwachten tot hij het schip verliet. Dat duurde wel een uur en ze is bijna doodgevroren om ervoor te zorgen dat ze die sinaasappels voor je kreeg. Ik geloof niet dat je het waard bent.' 

'Gelijk heb je,' glimlachte Roek. 'Dat is de trieste waarheid.' 

'Vertrek je vandaag echt naar het zuiden?' vroeg Besa, terwijl Roek een klein slokje van zijn vruchtensap nam. Hij knikte. 'Je bent gek. Ik dacht dat je ondertussen je buik wel vol had van Reinard.' 

'Ik probeer hem wel te ontlopen. Zijn mijn kleren weer schoon?' 

'Dori is er uren mee bezig geweest,' zei Besa. 'En waarom? Zodat jij ze in het Gravenwoud weer smerig kunt maken.' 

'Daar gaat het niet om. Je moet er altijd voor zorgen dat je er piekfijn uitziet wanneer je een stad verlaat.' Hij keek naar het blad. 'Ik kan gewoon geen kaas meer zién!' 

'Hindert niet hoor,' zei Horeb. 'Hij staat al op de rekening.' 

'In dat geval zal ik mezelf dwingen hem op te eten. Zijn er vandaag nog andere reizigers?' 

'Er vertrekt een specerijenkaravaan naar Lentria; die gaat door het Gravenwoud,' zei Horeb. 'Twintig man, zwaarbewapend. Ze maken een omweg: eerst naar het zuiden en dan naar het westen. Verder is er een vrouw die alleen reist - maar die is al vertrokken. En tenslotte is er nog een groep pelgrims, maar die gaan niet voor morgen op weg.' 

'Een vrouw?' 

'Niet helemaal,' zei Besa. 'Bijna.' 

'Kom nou, kind,' zei Horeb met een brede glimlach, 'het is niets voor jou om zo kattig te zijn. Een lang meisje dat op een prachtig paard reed. En ze is gewapend.' 

'Ik zou met haar mee hebben kunnen reizen,' zei Roek. 'Dat zou de tocht een stuk aangenamer hebben gemaakt.' 

'En zij zou je tegen Reinard hebben kunnen beschermen,' zei Besa. 'Ze leek me niet voor een kleintje vervaard. Vooruit, Roegnak, kleed je eens aan. Ik heb geen tijd om hier te gaan zitten kijken hoe jij als een hoge heer zit te ontbijten. Je hebt de boel in dit huishouden nu al voldoende op zijn kop gezet.' 

'Ik kan niet opstaan terwijl jij hier bent,' protesteerde Roek. 'Dat zou helemaal niet netjes zijn.' 

'Aansteller,' zei ze terwijl ze het blad oppakte. 'Zorg dat-ie opstaat, vader, anders blijft hij er de hele dag in liggen.' 

'Ze heeft gelijk, Roek,' zei Horeb toen ze de deur achter zich sloot. 'Het wordt tijd dat je weer eens verder gaat. En omdat ik weet hoeveel tijd je nodig hebt om je klaar te maken voor je erop uittrekt, denk ik dat ik je maar alleen moet laten.' 

'Je moet er altijd voor zorgen dat je er piekfijn uitziet-' 

'- wanneer je een stad verlaat. Ik weet het. Dat zeg je iedere keer weer, Roek. Ik zie je dadelijk beneden wel.' 

Toen Roek eenmaal alleen was, veranderde zijn hele manier van doen op slag. De lachrimpeltjes bij zijn ogen veranderden in tekenen van spanning, van verdriet haast. Als wereldmacht hadden de Drenai afgedaan. Ulric en zijn Nadirstammen waren reeds aan hun opmars naar Drenan begonnen en ze zouden de steden van de vlakten op rivieren van bloed binnentrekken. Zelfs al zou elke Drenaikrijger dertig stamleden doden, dan zouden er nog steeds honderdduizenden Nadir over zijn. 

De wereld veranderde in snel tempo en Roek had bijna geen enkel toevluchtsoord meer om zich in te verbergen. 

Hij dacht aan Horeb en zijn dochters. Zes eeuwen lang hadden de Drenai geprobeerd het stempel van de beschaving te drukken op een wereld die daar nog niet aan toe was. Ze hadden het land meedogenloos veroverd en daarna over het algemeen verstandig geregeerd. Maar nu was het einde van hun tijd gekomen en een nieuw wereldrijk was klaar om uit het bloed en de as van het oude te herrijzen. Hij moest weer aan Horeb denken en lachte. Wat er ook gaat gebeuren, die oude man zal alles overleven, dacht hij. Zelfs de Nadir hebben goede herbergen nodig. En de dochters? Hoe zou het hen vergaan wanneer de woeste horden door de stadspoorten zouden binnendringen? Voor zijn geestesoog verscheen een reeks bloederige beelden. 

'Vervloekt!' riep hij en sprong van het bed overeind om het beijsde raam open te duwen. 

Toen zijn lichaam, nog warm van het bed, in contact kwam met de winterse vrieskou, keerden zijn gedachten met een ruk terug naar de werkelijkheid van alledag en de lange rit naar het zuiden. Hij liep naar de bank waarop zijn kleren waren neergelegd en hij kleedde zich snel aan. Het witte wollen onderhemd en de blauwe broek waren een cadeau van de zachtaardige Dori; de tuniek met de kraag vol goudborduursel een herinnering aan betere tijden in Vagria; het wambuis van binnenstebuiten gekeerde schapenhuid met gouden knopen een geschenk van Horeb, en de hertenleren laarzen met kappen tot over zijn dijen een verrassend geschenk van een vermoeide reiziger in een afgelegen herberg. En verrast moest hij wel geweest zijn, dacht Roek terwijl hij zich de opwindende, angstige spanning van vorige maand herinnerde, toen hij de kamer van de man was binnengeslopen om ze te stelen. 

Naast de kleerkast stond een manshoge bronzen spiegel, waarin Roek lange tijd naar zichzelf keek. Hij zag een lange man met lang bruin haar tot op zijn schouders en een verzorgde snor, die er met de gestolen laarzen piekfijn uitzag. 

Hij stak zijn hoofd door zijn bandelier en schoof zijn slagzwaard in de zwart-met-zilveren schede. 'Wat een held,' zei hij met een cynisch lachje rond zijn lippen tegen zijn spiegelbeeld. 'Wat een toonbeeld van moed.' Hij trok zijn zwaard en maakte enkele parerende en stotende bewegingen in de lucht, zijn ene oog op zijn spiegelbeeld gericht. Zijn pols was nog steeds soepel, zijn greep nog steeds stevig. Wat er verder ook op je aan te merken valt, zei hij tegen zichzelf, je bent een zwaardvechter. Hij pakte de zilveren talismandiadeem van de vensterbank - zijn geluksamulet sinds hij die in een bordeel in Lentria had gestolen - en zette dat op zijn voorhoofd, waarna hij zijn donkere haar achter zijn oren streek. 'Misschien bén je wel niet zo geweldig,' zei hij tegen zijn spiegelbeeld, 'maar bij alle goden in Missael, je ziet er geweldig uit!' 

De ogen glimlachten naar hem terug. 'Spot maar niet met me, Roegnak de Doler,' zei hij. 

Nadat hij zijn mantel over zijn arm had gehangen, liep hij naar beneden naar de gelagkamer en liet zijn ogen over de vroege gasten dwalen. Horeb riep hem vanaf de bar. 'Dat lijkt er tenminste meer op, Roek, mijn jongen,' zei hij terwijl hij hem met spottende bewondering aankeek. Je zou zo uit een van de gedichten van Serbar gestapt kunnen zijn. Iets drinken?' 

'Nee, ik denk dat ik daar nog even mee wacht - een jaar of tien. Dat bocht van gisteravond gist nog steeds in mijn slokdarm. Heb je misschien wat van dat walgelijke proviand van je voor mijn tocht ingepakt?' 

'Scheepsbeschuit vol maden, beschimmelde kaas en een zij spek van twee jaar oud die vanzelf naar je toe komt als je fluit,' antwoordde Horeb. 'En een fles van de smerigste .. .' 

De gesprekken verstomden toen de ziener de herberg betrad. Zijn verschoten blauwe habijt fladderde rond zijn magere benen en zijn schermstok tikte op de houten planken. Roek onderdrukte zijn afkeer over het uiterlijk van de man en hij probeerde niet naar de verminkte kassen te kijken, waarin ooit de ogen van de man hadden gezeten. 

De oude man stak een hand uit, waaraan de middelvinger ontbrak. 'Uw toekomst voor een zilverstuk,' zei hij met een stem als een kille wind die door winterse takken ritselde. 

'Waarom doen ze dat toch?' fluisterde Horeb. 

'Die ogen, bedoel je?' antwoordde Roek. 

'Ja. Wat bezielt een mens om zijn eigen ogen uit te steken?' 

'Ik mag vervloekt zijn als ik het weet. Er wordt beweerd dat ze zo hun visioenen scherper zien.' 

'Dat klinkt net zo slim als je jongeheer afsnijden om je seksleven te verbeteren.' 

'Er lopen nou eenmaal rare kostgangers rond, oude vriend.' Aangetrokken door het geluid van hun stem strompelde de oude man met uitgestrekte hand dichterbij. je toekomst voor een zilverstuk,' dreunde hij monotoon. Roek keerde zich af. 

'Vooruit, Roek,' drong Horeb aan. 'Laten we even horen of je een voorspoedige reis zult hebben. Dat kan toch geen kwaad?' 

'Betaal jij maar. Ik luister wel,' zei Roek. 

Horeb stak zijn hand diep in de zak van zijn leren schort en liet een klein zilverstuk in de handpalm van de oude man vallen. 'Voor mijn vriend hier,' zei hij. 'Mijn eigen toekomst ken ik wel.' 

De oude man ging in kleermakerszit op de houten vloer zitten en stak een hand in een versleten buidel, waaruit hij wat zand te voorschijn haalde dat hij om zich heen strooide. Toen pakte hij zes botjes - vingerkootjes, waarop kunstige runen waren aangebracht. 

'Dat zijn mensenbotjes, nietwaar?' fluisterde Horeb. 

'Dat wordt beweerd,' antwoordde Roek. 

De oude man begon te reciteren in de taal van de Ouden, waarbij zijn bevende stem door de stilte echode. Hij wierp de botjes op de zanderige vloer en streek vervolgens met zijn handen over de runen. 

'Ik heb de waarheid,' zei hij na lange tijd. 

'Laat die waarheid maar zitten, opa. Vertel me maar een verhaal vol schitterende leugens en schone maagden.' 

'Ik heb de waarheid,' zei de ziener, alsof hij niets gehoord had. 

'Naar de duivel ermee dan!' zei Roek. 'Vertel me de waarheid maar, opa.' 

'Wens je die dan te horen, Mens?' 

'Sla dat verdomde ritueel nu verder maar over. Spreek op en maak dan dat je wegkomt.' 

'Kalm nou, Roek, kalm aan! Zo hoort het nu eenmaal,' zei Horeb. 

'Misschien wel. Die hele omhaal van woorden zal alleen mijn dag maar bederven. Ze hebben toch nooit goed nieuws voor je. Die ouwe kerel zal me waarschijnlijk vertellen dat ik de pest krijg.' 

'Hij wenst de waarheid,' zei Horeb, zoals het oude ritueel voorschreef, 'en hij zal daar een verstandig en goed gebruik van maken.' 

'Voorwaar, dat wenst hij niet en hij zal het niet,' zei de ziener. 'Maar de lotsbeschikking moet gehoord worden. De tijding van je dood wens je niet te horen, Roegnak de Doler, zoon van Argas, dus zal ik haar verzwijgen. Je bent een merkwaardig mens die slechts zo nu en dan moed vertoont. Je bent een dief en een dromer en je noodlot zal je kwellen en achtervolgen. Je zult vluchten om eraan te ontsnappen en toch zullen je voeten je erheen dragen. Maar dit alles weet je allang, Stelt, want je hebt het gisteravond gedroomd.' 

'Is dat alles, opa? Die verwarde onzin? Is dat nu een eerlijk antwoord voor een zilverstuk?' 

'De graaf en de legende zullen zich bij de muur verenigen. Mannen zullen dromen en mannen zullen sterven, maar zal de vesting ook vallen?' De oude man draaide zich om en was verdwenen. 

'Wat heb je gisteravond gedroomd, Roek?' vroeg Horeb. 

'Je gelooft toch zeker niks van die onzin, Horeb?' 

'Wat heb je gedroomd?' bleef de herbergier aandringen. 

'Ik heb helemaal niets gedroomd. Ik ben als een blok in slaap gevallen. Alleen die vervloekte kaars. Die heb je de hele nacht laten branden en hij stonk. Daar mag je wel eens wat voorzichtiger mee worden. Er had wel brand van kunnen komen. Iedere keer als ik hier overnacht, waarschuw ik je voor die kaarsen. Maar dat gaat bij jou het ene oor in en het andere uit.'

2

Roek keek zwijgend toe hoe de paardenknecht de kastanjebruine ruin zadelde. Het paard stond hem niet aan - het keek vals uit zijn ogen en de oren lagen plat tegen de schedel. De paardenknecht, een magere jonge jongen, neuriede zachtjes tegen het dier terwijl hij met trillende vingers de zadelriem vasttrok. 

'Had je geen schimmel kunnen krijgen?' vroeg Roek. 

Horeb lachte. 'Dan zou je er helemaal belachelijk uit hebben gezien. We moeten het er niet al te dik bovenop leggen, Roek. Je ziet er nu al uit als een pronkende pauwen je kunt er donder op zeggen dat je elke Lentriaanse zeeman achter je aan krijgt. Nee, een vos is geknipt voor je.' En wat ernstiger liet hij erop volgen: 'En in het Gravenwoud wil je waarschijnlijk niet opvallen. Een groot wit paard wordt niet gemakkelijk over het hoofd gezien.' 

'Ik geloof niet dat het dier me erg mag. Heb je gezien hoe het naar me kijkt?' 

'Zijn vader was een van de snelste paarden in Drenan; zijn moeder een strijdros bij de lansiers van Wondwever. Een betere stamboom kun je je haast niet wensen.' 

'Hoe heet hij?' vroeg Roek, nog steeds niet overtuigd. 

'Lansier,' antwoordde Horeb. 

'Dat klinkt wel aardig. Lansier ... Nou, misschien ... misschien dat ... '

'Narcis is klaar, meneer,' zei de paardenknecht terwijl hij een paar stappen van de vos terugweek. Het paard zwaaide met zijn hoofd en hapte naar de achteruitlopende jongen, die over de kinderkopjes struikelde en viel. 'Narcis?' zei Roek. 'Heb jij een paard voor me gekocht dat Nárcis heet?' 

'Wat doet een naam er nou toe, Roek?' antwoordde Horeb onschuldig. je kunt hem noemen zoals je wilt - je zult moeten toegeven dat het een goed dier is.' 

'Het is dat ik me niet belachelijk wil maken, anders zou ik hem muilkorven. Waar zijn de meisjes?' 

'Die hebben het veel te druk om leeglopers uit te zwaaien die zelden of nooit hun rekeningen betalen. Vooruit, wegwezen.' 

Roek liep behoedzaam in de richting van de ruin terwijl hij het dier kalmerend toesprak. Het wierp hem een onheilspellende blik toe, maar liet Roek in het zadel met de hoge achtersteun klimmen. Hij pakte de teugels, schikte zijn blauwe mantel op de juiste manier over de achterhand van het paard en wendde het dier naar de poort. 

'Roek, dat was ik nog bijna vergeten,' riep Horeb, die alweer in de richting van het huis liep. 'Wacht eventjes!' De forse gestalte van de herbergier verdween naar binnen en verscheen enkele ogenblikken later weer met een pijlkoker vol zwarte pijlen en een korte boog van hoorn en iepenhout in zijn handen. 'Alsjeblieft. Een paar maanden geleden heeft een klant dat als gedeeltelijke betaling bij me achtergelaten. Het lijkt me een goed wapen.' 

'Prachtig,' zei Roek. 'Ik was vroeger een goede boogschutter.' 

'Ja,' zei Horeb droog. 'Als je hem gebruikt, denk er dan wel aan dat je de punt van de pijl van je af moet richten. Nou, vaarwel, en pas goed op jezelf.'
'Bedankt, Horeb. En insgelijks. En denk erom wat ik over die kaarsen heb gezegd.' 

'Ja, dat zal ik doen. Het wordt hoog tijd om te vertrekken, jongen. Veel geluk onderweg.' 

Roek reed door de zuidpoort terwijl de wachters de pitten van de lantaarns aan het snuiten waren. De ochtendschaduwen in de straten van Drenan werden al korter en kleine kinderen speelden onder het valhek. Dat hij door de zuidpoort vertrok had een voor de hand liggende reden. De Nadir marcheerden op vanuit het noorden en de kortste weg zo ver mogelijk van een slagveld vandaan was een rechte lijn in de tegenovergestelde richting. 

Met een por van zijn hielden dreef hij de ruin voorwaarts naar het zuiden. 

Links van hem klom de opkomende zon boven de blauwe toppen van de oostelijke bergen uit. De hemel was strakblauw, de vogels zongen en de geluiden van een ontwakende stad klonken achter hem op. Maar de zon, wist Roek, kwam op voor de Nadir. Voor de Drenai was het de avondschemering van de laatste dag. 

Toen hij boven op een heuvel kwam, keek hij neer op het Gravenwoud, wit en maagdelijk onder het winterse sneeuwdek. En toch was het een oord vol angstaanjagende verhalen waar hij onder normale omstandigheden in een grote boog omheen getrokken zou zijn. Het feit dat hij er toch reed, bewees dat hij twee dingen wist: op de eerste plaats dat die verhalen draaiden om de daden van een levend mens; en op de tweede plaats dat hij de man kende. 

Reinard. 

Hij en zijn bende bloeddorstige halsafsnijders hadden hun hoofdkwartier in het Gravenwoud en waren als een etterende open wond in het lichaam van de handel. Karavanen werden beroofd, pelgrims vermoord en vrouwen verkracht. Toch slaagde zelfs een heel leger er niet in hen op te sporen, omdat het woud zo uitgestrekt was. 

Reinard. Verwekt door een prins van Hall bij een edelvrouwe uit Alalie. 

Dat vertelde hij tenminste. Roek had horen zeggen dat zijn moeder een Lentriaanse hoer was en zijn vader een onbekende zeeman. Hij had deze wetenschap nooit met iemand gedeeld - hij had er het hart niet voor, zoals dat heet. En zelfs als hij dat wel had gehad, peinsde hij, zou hij het daarna niet lang meer hebben gehad, als hij had verteld wat hij wist. Een van Reinards geliefde bezigheden was delen van gevangenen boven een bed van gloeiende kolen te roosteren en het vlees vervolgens te serveren aan de ongelukkigen die samen met hen gevangen waren genomen. Als hij Reinard tegenkwam, kon hij hem maar het beste een heel vat stroop om de mond smeren. En als dat niet hielp, hem het laatste nieuws vertellen, hem in de richting van de dichtstbijzijnde karavaan sturen en maken dat hij uit zijn domein vandaan kwam. 

Roek had ervoor gezorgd dat hij alle details van alle karavanen die door het Gravenwoud trokken - met hun vermoedelijke route - in zijn geheugen had geprent. Zijde, edelstenen, specerijen, slaven, vee. Eigenlijk had hij er helemaal geen behoefte aan deze informatie aan iemand anders door te spelen. Niets zou hem liever zijn dan dat hij rustig door het Gravenwoud zou kunnen rijden in de wetenschap dat het lot van de karavanen in de schoot van de goden lag. 

De hoeven van de vos maakten weinig geluid op de sneeuwen Roek liet het paard kalm voortstappen om te voorkomen dat het zou struikelen over wortels die onder de sneeuw verborgen lagen. De koude begon langzaam door zijn warme kleren heen te dringen en zijn voeten in de laarzen van hertenleer voelden weldra aan als ijsklonten. Hij stak zijn handen in zijn tas en haalde er een paar wanten van schapenvacht uit. 

Het paard bleef onvermoeid voortstappen. Tegen het middaguur hield Roek halt voor een kort, koud maal en liet de gekluisterde ruin bij een bevroren stroom wat rondlopen. Met zijn solide Vagriaanse dolk stootte hij een gat in het ijs, zodat het dier wat kon drinken, en hield het vervolgens een handvol haver voor. Hij streelde de lange hals, en het hoofd van de vos kwam met een ruk omhoog, de tanden ontbloot. Roek sprong achteruit en viel in een hoop opgewaaide sneeuw; Hij bleef een ogenblik liggen en glimlachte toen. 

'Ik wist wel dat hij me niet mocht,' zei hij. 

Het paard draaide zich om en keek hem snuivend aan. 

Toen Roek weer wilde opstijgen, keek hij naar de achterhand van het paard. Vlak bij de staart waren diepe littekens van een zweep te zien. 'Kijk eens aan,' zei hij, 'iemand heeft je er van langs gegeven, hè Narcis? Maar je hebt je niet laten kleinkrijgen, nietwaar, jongen?' Hij zwaaide zijn been over het paard en zat in het zadel. Met een beetje geluk zou hij in vijf dagen door het woud getrokken zijn, schatte hij. 

Knoestige eiken met verwrongen wortels wierpen dreigende, schemerige schaduwen over het pad, en de avondwind liet de takken ritselen toen Roek met de ruin al een heel eind in het woud was doorgedrongen. De maan rees boven de boomtoppen uit en wierp een spookachtig licht op de weg. Klappertandend begon Roek om zich heen te kijken op zoek naar een goede kampeerplek, die hij een uur later vond in een kleine kuil bij een vijver met een laag ijs op het water. Voor het paard maakte hij een onderkomen tussen een paar struiken om het dier tegen de ergste wind te beschermen, gaf het wat te eten en legde toen een klein vuur aan bij een omgevallen eik en een groot rotsblok. Op deze plek uit de wind werd de warmte door het rotsopppervlak weerkaatst. Roek zette wat thee om zijn gedroogde rundvlees mee weg te spoelen; daarna trok hij zijn deken rond zijn schouders, leunde tegen de eikenstam en keek naar de dansende vlammen. 

Een magere vos stak zijn snuit door een struik heen en tuurde naar het vuur. In een opwelling gooide Roek het beest een stuk gedroogd vlees toe. Het dier keek snel van de man naar het lekkers en weer terug, voor hij tussen de takken vandaan schoot om het vlees van de bevroren grond weg te grissen. Toen verdween het beest in de nacht. Roek strekte zijn handen naar het vuur uit en dacht aan Horeb. 

De forse herbergier had hem grootgebracht, nadat Roeks vader in de oorlogen tegen de noordelijke Sathuli was gesneuveld. Eerlijk, loyaal, sterk en betrouwbaar - dat waren Horebs belangrijkste karaktereigenschappen. En hij was vriendelijk - een prins onder de mensen. 

Op een avond die Roek nooit zou vergeten, had hij iets terug kunnen doen, toen de herbergier in een steeg vlak bij de herberg was aangevallen door drie Vagriaanse deserteurs. 

Gelukkig had Roek het nodige gedronken en zodra hij het geluid van staal op staal hoorde, was hij naar voren gestormd. In het steegje voerde Horeb een ongelijke strijd, omdat hij met zijn keukenmes niet tegen de drie zwaardvechters opgewassen was. Maar de oude man was vroeger soldaat geweest en hij bewoog zich nog lenig. Roek was stokstijf op zijn plaats blijven staan, zijn eigen zwaard vergeten. Hij probeerde naar voren te komen, maar zijn benen weigerden dienst. Toen volgde er een zwaardstoot die Horeb niet kon pareren en de herbergier een fikse wond in zijn been bezorgde. 

Roek had geschreeuwd en dat geluid had zijn woede ontketend. 

Enkele ogenblikken later was de bloedige schermutseling achter de rug geweest. Roek stelde de eerste aanvaller met een houw door zijn keel buiten gevecht, pareerde de stoot van de tweede en drukte de derde met zijn schouder tegen een muur. Vanaf de grond greep Horeb naar de derde man, trok hem omlaag en stak hem met zijn keukenmes. De tweede man vluchtte weg in het nachtelijke duister. 

'Je was fantastisch, Roek,' zei Horeb. 'Geloof me, je vecht als een veteraan.' 

Een veteraan verstijft niet van angst, dacht Roek. 

Nu gooide hij wat twijgjes op de vlammen. Een wolk verduisterde de maan, een uil kraste. Roeks trillende hand sloot zich om zijn dolk. 

Die verdomde duisternis, dacht hij. En mogen alle helden vervloekt zijn! Hij was een tijdje soldaat geweest. Hij was gelegerd geweest in Dros Corteswain en hij had het wel een leuk leven gevonden. Maar toen waren de schermutselingen met de Sathuli uitgegroeid tot een grensoorlog en was de aardigheid er snel af geweest. Hij had zich onderscheiden en was bevorderd; zijn meerderen hadden hem gezegd dat hij een geweldige feeling voor tactiek had. Maar zij wisten niets van de slapeloze nachten. Zijn mannen hadden respect voor hem gehad, meende hij. Maar dat kwam omdat hij behoedzaam was geweest - zeg maar gerust voorzichtig. Hij was vertrokken voor zijn nervositeit hem de das om kon doen. 

'Ben je nou helemaal gek geworden, Roek?' had gan Javi hem gevraagd toen hij ontslag had genomen. 'De oorlog breidt zich steeds verder uit. Er komen nog veel meer troepen hierheen en een kundige officier zoals jij wordt zeker snel bevorderd. Over een half jaar sta je aan het hoofd van een centurie. Misschien krijg je de gan-adelaar wel aangeboden.' 

'Dat weet ik allemaal, meneer - en gelooft u me, het spijt me heel erg dat ik niets van de strijd zal meemaken. Maar het gaat om een familiekwestie. Verdorie, ik zou er mijn rechterarm voor over hebben als ik zou kunnen blijven, dat weet u ook wel.' 

'Inderdaad, jongen. En we zullen je missen, bij Missael. Je eenheid zal er kapot van zijn. Mocht je nog van gedachten veranderen, dan hebben we hier altijd plaats voor je. Wanneer je maar wilt. Je bent een geboren soldaat.' 

'Dat zal ik onthouden, meneer. En dank u wel voor al uw hulp en aanmoedigingen.' 

'Een ding nog, Roek,' zei gan Javi terwijl hij in zijn fraai bewerkte stoel achterover leunde. Je hebt de geruchten gehoord dat de Nadir zich klaarmaken om naar het zuiden op te trekken?' 

'Dat soort geruchten zijn er altijd, meneer,' antwoordde Roek. 

'Ik weet het, ze doen nu al jaren de ronde. Maar deze Ulric is een geslepen vos. Hij heeft nu bijna alle stammen onderworpen en ik denk dat hij er bijna voor gereed is.' 

'Maar Abalayn heeft net een verdrag met hem gesloten,' zei Roek. 'Een wederzijds niet-aanvalsverdrag in ruil voor handelsconcessies en financiering van zijn bouwprogramma.' 

'Dat bedoel ik nou juist, jongen. Van mij zul je geen kwaad woord over Abalayn horen. Hij heeft de Drenai nu al twintig jaar geregeerd. Maar een wolf houd je niet tegen door hem te voeden - geloof me! Maar goed, wat ik je zeggen wil is dat we mannen zoals jij binnenkort hard nodig zullen hebben, dus zorg dat je in conditie blijft.' 

Het laatste waaraan de Drenai nu behoefte hadden was aan een man die bang was in het donker. Een tweede Karnak de Eenogige hadden ze nodig - tientallen daarvan. Een Bronzen Graaf. Honderd mannen zoals de Legendarische Druss. En zelfs als die als door een wonder gevonden zouden worden, zouden zelfs zij dan die vloedgolf van een half miljoen barbaren kunnen keren? 

Wie kon zich een dergelijk aantal zelfs maar voorstellen? Ze zouden Dros Delnoch als een nietsontziende vloedgolf overspoelen, wist Roek. En zelfs als hij dacht dat ze een kans maakten, zou hij toch niet gaan. 

Wees toch eens realistisch, dacht hij. Zelfs als de overwinning zeker was, zou hij de strijd toch proberen te ontlopen. Wie zou het over honderd jaar nog iets kunnen schelen of de Drenai het overleefd hadden? Het zou net zo gaan als met de Skelnpas, omsluierd door legendes en buiten alle proporties opgehemeld. 

Oorlog! 

Vliegen die zich als een zwarte vlek over de ingewanden van een man verspreidden terwijl hij huilde van pijn en hopend op een wonder zijn lichaam met rode vingers dicht probeerde te drukken. Honger, koude, angst, ziekte, gangreen en dood! 

Dat was de oorlog voor soldaten. 

De dag dat hij Dros Corteswain verliet, kwam een van de culs naar hem toe, die hem een stevig ingepakt pakketje overhandigde. 

'Van de mannen, meneer,' zei hij. 

Hij had het opengemaakt terwijl hij van verlegenheid geen woord had kunnen uitbrengen. Er had een blauwe mantel in gezeten met een kunstig bewerkte bronzen gesp in de vorm van een adelaar. 

'Ik weet niet hoe ik jullie hiervoor moet bedanken.' 

'Ik moet u namens de mannen ook nog zeggen ... nou ja, we vinden het jammer dat u vertrekt. Dat is alles, meneer.' 

'Ik vind het ook jammer, Korvac. Maar familieaangelegenheden, weet je.' De man had geknikt terwijl hij vermoedelijk had gewenst dat ook hij een familieaangelegenheid had gehad waardoor hij bij de Dros had kunnen vertrekken. Maar de culs konden geen ontslag nemen - alleen de klasse van de duns kon de vesting tijdens een oorlog verlaten. 'Nou, veel geluk, meneer. Hopelijk zien we u weldra terug ... Dat hopen we allemaal.' 

'Ja! Tot gauw.' 

Dat was twee jaar geleden geweest. Gan Javi was overleden na een hartaanval en verscheidene van Roeks medeofficieren waren in de gevechten tegen de Sathuli gesneuveld. Van de culs die hij kende had hij niets gehoord. 

De dagen verstreken - koud, somber, maar gelukkig zonder veel bijzonders, tot hij op de ochtend van de vijfde dag op een pad over een heuvel langs een groep iepen reed en een geluid hoorde dat hij het meest van alles haatte – het gekletter van staal op staal. Hij had gewoon dóór moeten rijden, hij wist dat dat het verstandigste zou zijn geweest. Maar om een of andere reden was zijn nieuwsgierigheid een fractie sterker geweest dan zijn angst. Hij kluisterde zijn paard, hing de pijlkoker op zijn rug en spande de boog van hoorn. Toen bewoog hij zich behoedzaam voort tussen de bomen en omlaag de besneeuwde vallei in. Terwijl hij heimelijk voortsloop, zo voorzichtig als een kat, bereikte hij een open plek. Wapengekletter galmde in het rond. 

Een jonge vrouw in een wapenrusting van zilver en brons stond met haar rug tegen een boom en probeerde wanhopig om zich drie bandieten van het lijf te houden die haar gezamenlijk aanvielen. Het waren forse kerels, die gewapend waren met zwaarden en dolken. De vrouw had een smal zwaard, een flitsend, dansend rapier, waarmee ze vervaarlijk snel stootte en houwde. 

De drie kerels, stuk voor stuk onhandige zwaardvechters, hinderden elkaar in hun bewegingen. Maar het meisje werd zienderogen moe. 

Dit waren Reinards mannen, wist Roek terwijl hij zijn eigen nieuwsgierigheid vervloekte. Een van hen gaf een kreet toen het rapier hem een lange snijwond in zijn onderarm bezorgde. 

'Pak aan, mestkever,' riep het meisje. 

Roek glimlachte. Geen schoonheid, maar ze kon wel schermen. 

Hij zette een pijl op de pees van zijn boog en wachtte op het juiste moment om hem weg te laten vliegen. Het meisje dook onder een zwaardhouw door en haar flitsende degen doorboorde het oog van een zwaardvechter. Toen hij schreeuwde en viel, deinsden de andere twee terug. Ze waren nu meer op hun hoede en weken uiteen, klaar om haar allebei van opzij aan te vallen. Dit was het ogenblik waar het meisje bang voor was geweest, want de enige verdediging tegen deze tactiek was de vlucht. Haar ogen flitsten van de ene man naar de andere. Val eerst de langste aan en negeer de andere in de hoop dat zijn eerste stoot niet dodelijk zou zijn. Misschien kon ze hen allebei meenemen in de dood. 

De langste man bewoog zich naar links terwijl zijn kameraad naar rechts liep. Op dit moment liet Roek een pijl naar de langste bandiet schieten, die zich door diens linkerkuit boorde. Snel zette hij een tweede pijl op zijn boog terwijl de verbijsterde man zich met een ruk omdraaide, Roek zag en met een woedend geschreeuw zijn kant op kwam strompelen. 

Roek trok de pees achteruit tot die zijn wang raakte, hield zijn linkerarm stokstijf stil en liet de pijl los. Ditmaal had hij wat beter gemikt. Hij had op de borst gericht - het grootste doelwit - maar de pijl vloog te hoog en nu lag de bandiet op zijn rug terwijl de zwarte schacht uit zijn voorhoofd stak en het bloed op de sneeuw druppelde. 

'Je nam er wel de tijd voor om in te grijpen,' zei het meisje koel terwijl ze over het lijk van de derde bandiet stapte en het smalle rapier aan diens hemd schoonveegde. 

Roek rukte zijn ogen los van het gezicht van de man die hij had gedood. 'Ik heb anders net je leven gered,' zei hij terwijl hij een woedend antwoord inslikte. 

Ze was lang en stevig gebouwd - bijna mannelijk, vond Roek; haar lange vaalblonde haar was onverzorgd. Haar ogen waren blauwen lagen diep in de kassen onder dikke, donkere wenkbrauwen, een teken van een onberekenbaar humeur. Haar figuur was onder haar zilver glanzende stalen maliënnkolder met de bronzen schouderstukken niet te herkennen; haar benen staken in vormeloze groene wollen beenkappen, die met leren riemen strak om haar dijen gebonden waren. 

'Nou, wat sta je nu naar me te gapen?' wilde ze weten. 'Heb je nooit eerder een vrouw gezien?' 

'Nou, dat is dan antwoord op één vraag,' zei hij. 

'Wat bedoel je daarmee?' 

'Of je een vrouw bent.' 

'O, ontzettend grappig!' Ze raapte een wambuis van schapenhuid op die onder een boom lag, klopte de sneeuw eraf en trok hem aan. Haar voorkomen werd er niet veel beter door, vond Roek. 

'Ze vielen me aan,' zei ze. 'Ze hebben mijn paard gedood, die schoften! Waar is het jouwe?' 

'Ik ben gewoon sprakeloos van zoveel dankbaarheid,' zei Roek en er klonk woede door in zijn stem. 'Dat waren mannen van Reinard.' 

'O ja? En is hij een vriend van je?' 

'Niet bepaald. Maar als hij zou weten wat ik had gedaan, zou hij mijn ogen roosteren, waarna ik die zelf als voorgerecht zou mogen opeten.' 

'Goed, je hebt natuurlijk gelijk, ik ben je ontzettend dankbaar. Waar is je paard?' 

Roek reageerde er niet op, maar knarsetandde van woede. Hij liep naar de dode bandiet en trok zijn pijlen uit het lijk, die hij aan het wambuis van de man afveegde. Vervolgens begon hij systematisch de zakken van de drie rovers te doorzoeken. Zeven zilverstukken en enkele gouden ringen rijker keerde hij zich weer naar het meisje. 

'Mijn paard heeft maar één zadel en ik rijd erop,' zei hij ijzig. 'Ik heb zo ongeveer alles voor je gedaan wat ik wil doen. Verder moet je jezelf maar zien te redden.' 

'Verduiveld ridderlijk van je,' zei ze. 

'Ridderlijkheid is niet bepaald mijn sterkste kant,' zei Roek terwijl hij zich omdraaide. 

'Voor je trefzekerheid met je boog geldt hetzelfde,' antwoordde ze. 

'Wat?' 

'Op twintig pas afstand richtte je op zijn rug en je trof hem in zijn been. Dat komt omdat je één oog dichtkneep - dan krijg je een verkeerd perspectief.' 

'Bedankt voor de tip. Veel geluk verder!' 

'Wacht even!' zei ze. 

Hij draaide zich om. 

'Ik heb je paard nodig.' 

'Ik ook.' 

'Ik wil je er wel voor betalen.' 

'Het is niet te koop.' 

'Goed. Dan zal ik je betalen om me naar een plaats te brengen waar ik er een kan kopen.' 

'Hoeveel?' vroeg hij. 

'Een gouden raq.' 

'Vijf,' zei hij. 

'Daar kan ik wel drie paarden voor kopen!' barstte ze uit. 

'De gidsen zijn hier niet zo dicht gezaaid,' antwoordde hij. 

'Twee ... En dat is mijn laatste bod.' 

'Drie.' 

'Goed dan, drie. Vooruit, waar is dat paard van je?' 

'Eerst het geld, vrouwe.' Hij stak zijn hand uit. 

Haar blauwe ogen stonden ijzig toen ze de geldstukken uit een leren buidel haalde en ze in zijn handpalm drukte. 

'Ik heet Roegnak... Roek voor mijn vrienden,' zei hij. 

'Dat interesseert me absoluut niet,' verzekerde ze hem. 

3

Ze reden voort in een stilzwijgen dat zo ijzig was als het weer. Het lange meisje zat achter Roek in het zadel. Hij weerstond de drang om zijn paard tot meer spoed aan te zetten, in weerwil van de angst die aan zijn binnenste knaagde. Het zou oneerlijk zijn om te zeggen dat het hem speet dat hij haar had gered - tenslotte had het wonderen gedaan voor zijn gevoel van eigenwaarde. Hij was nu echter wel bang dat hij Reinard tegen het lijf zou lopen. Terwijl hij vleide en loog dat de stukken eraf vlogen, zou dit meisje bepaald haar mond niet houden. En zelfs al zou hij eens een keer zoveel geluk hebben dat ze haar mond hield, dan zou ze hem later beslist aanklagen omdat hij informatie over de karavaanroutes had gegeven. 

Het paard struikelde over een verborgen wortel en het meisje viel opzij. 

Roeks hand schoot uit en kreeg haar arm te pakken, en hij trok haar terug in het zadel. 

'Zou je je armen misschien om mijn middel willen slaan?' vroeg hij. 

'En hoeveel moet ik je daarvoor betalen?' 

'Doe het nou gewoon, verdomme. Het is te koud om ruzie te maken.' 

Haar armen gleden om hem heen en ze liet haar hoofd tegen zijn rug rusten. 

Dikke donkere wolken pakten zich boven hen samen en de temperatuur begon snel te dalen. 

'We kunnen ons kamp maar beter vroeg opslaan,' verklaarde hij. 'Het weer ziet er niet best uit.' 

'Mijn idee,' zei ze. 

De sneeuw begon neer te dwarrelen en de wind wakkerde aan. Roek boog zijn hoofd tegen de krachtige stormwind in en hij knipperde met zijn ogen vanwege de sneeuwvlokken die in zijn ogen vlogen. Hij stuurde de ruin van het pad af, de beschutting van de bomen in, en greep de knop van zijn zadel vast toen het paard tegen een steile helling op klom. 

Een kamp op een open plek zou dwaasheid zijn in deze felle storm. Ze moesten een grot vinden of minstens een rotswand waartegen ze uit de wind zaten. Ruim een uur trokken ze voort tot ze uiteindelijk bij een open plek kwamen, omringd door eiken en gaspeldoorns. Er stond een hut van een keuterboertje met wanden van boomstammen en een dak van plaggen. Roek keek naar de stenen schoorsteen: geen rook. Hij spoorde zijn vermoeide ruin met zijn hakken aan. Opzij tegen de hut stond een schuurtje met drie wanden en een dak van wilgentakken dat doorboog onder het gewicht van de sneeuw die erop lag. Daar leidde hij het paard naar binnen. 

'Afstijgen,' zei hij tegen het meisje, maar haar handen rond zijn middel bewogen zich niet. Hij keek omlaag. Ze waren blauwen hij wreef er heftig over. 'Wakker worden!' riep hij. 'Wakker worden, verdomme!' Nadat hij haar handen had losgetrokken, liet hij zich uit het zadel glijden en ving haar op toen ze viel. Haar lippen waren blauwen in haar haar zaten grote ijsklonters. Nadat hij haar over zijn schouder had gezwaaid, haalde hij de zadeltassen van de ruin, maakte de zadelriem wat losser en droeg het meisje de hut binnen. De houten deur stond open en de sneeuw dwarrelde de koude ruimte in toen hij naar binnen stapte. 

De hut had maar één vertrek: hij zag een brits in de hoek onder het enige raam, een haard, een paar eenvoudige kasten en een voorraad brandhout  voldoende voor twee en misschien drie nachten - tegen de muur tegenover de deur. Er waren drie primitieve stoelen en een ruwe schraagtafel van iepenhout. Roek deponeerde het bewusteloze meisje op de brits, vond een bezem onder de tafel en veegde de sneeuw uit de hut. Hij sloot de deur, maat een verrotte leren scharnier begaf het en de deur hing aan de bovenkant scheef tussen de posten. Vloekend trok hij er de tafel naartoe en zette die er op zijn kant tegenaan. 

Nadat Roek zijn tas had geopend, haalde hij er zijn vuurslag uit en liep naar de haard. Zoals in de wildernis gebruikelijk was, had degene die dit onderkomen had gebouwd, of er de eigenaar van was, een stapeltje aanmaakhout in de haard gelegd dat zo aangestoken kon worden. Roek opende de kleine buidel met tondel en maakte een hoopje van de verpulverde droge bladeren onder de twijgjes op het haardrooster. Hierover gooide hij wat lampenolie uit een met leer beklede fles en sloeg toen tegen zijn vuursteen. Zijn koude vingers waren onhandig en de vonken vlogen de verkeerde kant op, dus wachtte hij een ogenblik en dwong zich een paar keer diep adem te halen. Toen sloeg hij opnieuw tegen de vuursteen en ditmaal smeulde er een vonk in de tondel die vlam vatte. Hij boog zich voorover en blies er voorzichtig tegen. Toen de vlammen door de twijgen omhoog schoten, draaide hij zich om en haalde wat kleinere takken tussen de houtvoorraad vandaan die hij zorgvuldig boven op het kleine vuur legde. De dansende vlammen werden hoger. 

Hij droeg twee stoelen naar de haard, legde zijn dekens er overheen voor de vlammen en liep weer naar het meisje. Ze lag op het primitieve veldbed en haalde nauwelijks adem. 

'Het komt door die verdomde wapenrusting,' zei hij. Hij was onhandig in de weer met de sluiting van haar wambuis en draaide haar om om die uit te trekken. Snel trok hij haar haar kleren uit en begon haar uit alle macht warm te wrijven. Hij keek even naar het vuur, legde er nog eens drie blokken op om het verder aan te wakkeren en spreidde vervolgens de dekens op de grond ervoor uit. Hij tilde het meisje van het veldbed, legde haar voor de haard neer en draaide haar om om haar rug te gaan wrijven. 

'Waag het verdomme niet om dood te gaan!' riep hij woedend uit terwijl hij met zijn vuisten op het vlees van haar benen stompte. 'Heb verdomme het hart 's!'

Hij droogde haar haar af met een handdoek en wikkelde haar in de dekens. De vloer was koud, de vorst trok vanuit de vloer van de hut op, dus sleepte hij het veldbed tot voor de haard en bukte zich moeizaam om haar erop te tillen. Haar pols klopte traag maar regelmatig. 

Hij keek naar haar gezicht. Het was mooi; niet in de klassieke zin, wist hij, want de wenkbrauwen waren te dik en te warrig, de kin te vierkant en de lippen te vol. Maar er sprak kracht uit, en moed en vastbeslotenheid. Maar wat belangrijker was, nu ze sliep brak er ook een zachte, kinderlijke uitdrukking doorheen. 

Hij kuste haar voorzichtig. 

Nadat hij zijn jas van schapenvacht had dichtgeknoopt, trok hij de tafel opzij en stapte de stormwind in. De ruin snoof toen hij naderde. Er was stro in de schuur; nadat hij daar een handvol van gepakt had, wreef hij de rug van het paard ermee droog. 

'Het zal een koude nacht worden, jongen. Maar hier zul je wel lekker staan.' Hij spreidde de zadeldeken over de brede rug van het paard uit, voerde het wat haver en liep terug naar de hut. 

Het meisje had weer wat meer kleur gekregen en ze sliep vredig. 

Roek doorzocht de kasten en vond een oude ijzeren pan. Hij gespte de met canvas beklede stalen veldfles van zijn rugzak los, pakte een pond gedroogd rundvlees en begon soep te maken. Hij had het intussen warmer gekregen en deed zijn mantel en zijn jasje uit. Buiten beukte de wind tegen de muren en woedde de storm steeds heviger, maar binnen laaide het warme vuur hoog op en een zacht rood licht vulde de blokhut. Roek trok zijn laarzen uit en masseerde zijn tenen. Hij voelde zich prima. Hij leefde. 

En hij rammelde van de honger! 

Hij haalde een met leer beklede aardewerk beker uit zijn rugzak en proobeerde de soep. Het meisje bewoog zich en hij speelde met de gedachte om haar wakker te maken, maar liet die toen varen. Ze was lieflijk, zoals ze daar nu lag. Als ze wakker was, was ze een feeks. Ze draaide zich om en kreunde terwijl ze een lang been tussen de deken uit duwde. Roek grinnikte toen hij weer aan haar lichaam moest denken. Helemaal niet mannelijk! Ze was alleen maar groot - maar fantastisch goed geproportioneerd. Hij staarde naar haar been en de glimlach verdween langzaam van zijn gezicht. Hij stelde zich voor hoe hij naakt naast haar lag ... 

'Nee, nee, Roek,' zei hij hardop. 'Daar komt niets van in.' 

Hij bedekte haar weer met de deken en richtte zijn aandacht toen op de soep. Bereid je er maar vast op voor, zei hij tegen zichzelf. Wanneer ze dadelijk wakker wordt, zal ze je wel naar je hoofd slingeren dat je misbruik van haar hebt gemaakt, en je je ogen uitkrabben. 

Hij pakte zijn mantel, wikkelde zich erin en strekte zich naast het vuur uit. 

De vloer was nu een stuk warmer. Nadat hij nog enkele blokken op de laaiende vlammen had gegooid, liet hij zijn hoofd op zijn arm rusten en keek hoe de dansers in de vlammen sprongen en rondcirkelden, keerden en draaiden ... 

Hij sliep. 

Hij werd wakker van de geur van gebakken spek. De hut was warm en hij had kramp in zijn arm, die gezwollen aanvoelde. Hij rekte zich uit, kreunde en ging rechtop zitten. Het meisje was nergens te bekennen. Toen ging de deur open en kwam ze binnenstappen terwijl ze de sneeuw van haar wambuis klopte. 

'Ik heb je paard verzorgd,' zei ze. 'Wil je misschien iets eten?' 

'Ja. Hoe laat is het?' 

'De zon is al zo'n drie uur op. De sneeuw wordt minder.' 

Hij kwam moeizaam met zijn pijnlijke lichaam overeind en rekte de gespannen spieren van zijn rug. 'Te vaak in zachte Drenanbedden geslapen,' merkte hij op. 

'Dat is vermoedelijk een verklaring voor dat buikje,' zei ze. 

'Buikje? Ik heb een holle rug. In ieder geval zijn het slappe spieren.' Hij keek omlaag. 'Goed, het is een buikje. Nog een paar van deze dagen en het is wel weer weg.' 

'Ik betwijfel het,' antwoordde ze. 'In ieder geval hebben we geluk gehad dat we deze hut gevonden hebben.' 

'Ja, zeg dat wel.' 

Het gesprek verstomde terwijl ze het spek in de pan omdraaide. Roek vond de stilte onbehaaglijk en ze begonnen tegelijkertijd weer te praten. 

'Dit is belachelijk,' zei ze uiteindelijk. 

'Ja,' stemde hij met haar in. 'Maar dat spek ruikt lekker.' 

'Luister ... Ik wil je nog bedanken. Zo, dat is eruit.' 

'Graag gedaan. Als we eens helemaal van voren af aan begonnen, alsof we elkaar pas ontmoet hadden? Ik heet Roek.' Hij stak zijn hand uit. 

'Virae,' zei ze terwijl ze zijn hand drukte op de manier van een krijger. 'Aangenaam. En waarom rij je hier in het Gravenwoud rond, Virae?' 

'Dat gaat je niets aan,' snauwde ze kortaf. 

'Ik dacht dat we weer helemaal van voren af aan zouden beginnen?' zei hij. 

'Het spijt me. Echt! Luister, het is niet gemakkelijk om vriendelijk tegen je te zijn. Ik mag je niet zo erg.' 

'Hoe kun je zoiets nu zeggen? We hebben ieder nog geen tien woorden tegen de ander gezegd. Een beetje vroeg om dan al meteen te weten wat voor karakter iemand heeft, nietwaar?' 

'Ik ken jouw slag mensen,' zei ze. Ze pakte twee borden, tilde het spek handig uit de pan en gaf hem een bord. 'Arrogant. Jullie denken dat jullie een geschenk uit de hemel zijn. Ongebonden.' 

'En wat is daar mis mee?' wilde hij weten. 'Niemand is volmaakt. Ik geniet van het leven, het is het enige dat ik heb.' 

'Door mensen zoals jij is dit land naar de verdommenis gegaan,' zei ze tegen hem. 'Mensen die nergens iets om geven; mensen die van dag tot dag leven. Inhalige egoïsten. In het verleden waren we een groot volk.' 

'Onzin. Vroeger waren we krijgers, we onderwierpen iedereen en legden aan de hele wereld de wil van de Drenai op. We waren de pest voor de wereld.' 

'Daar was helemaal niets verkeerds aan! De volkeren die we onderwierpen werden er toch alleen maar beter van, nietwaar? We hebben ziekenhuizen en scholen gebouwd en legden wegen aan. We stimuleerden de handel en gaven de wereld de wetten van de Drenai.' 

'Dan zou je het je niet zo moeten aantrekken dat de wereld aan het veranderen is. Nu zullen de wetten van de Nadir gelden. De enige reden dat de Drenai allerlei aangrenzende volkeren onderwierpen, was omdat die hun tijd hadden gehad. Ze waren dik en lui geworden, inhalige, egoïstische mensen, die het verder niets kon schelen. Uiteindelijk is dat het lot van alle volkeren.' 

'O, een filosoofje, hè?' zei ze. 'Nou, ik kan je wel vertellen dat ik je opvattingen even waardeloos vind als jijzelf.' 

'O, ben ik nu ineens waardeloos? En wat weet jij daar dan wel van? Je bent gewoon een namaak-krijger, zoals je daar in de wapenrusting van een man loopt rond te paraderen. Als je het dan zo belangrijk vindt om de normen en waarden van de Drenai hoog te houden, waarom ga je dan niet naar Dros Delnoch om samen met die andere dwazen dreigend met dat leuke zwaardje van je naar de Nadir te zwaaien?' 

'Ik kom daar net vandaan en ik ga er weer heen wanneer ik datgene heb gedaan waarvoor ik vertrokken ben,' zei ze ijzig. 

'Dan ben je een idioot,' zei hij mat. 

'Jij bent toch ook soldaat geweest, niet?' vroeg ze. 

'Waarom wil je dat weten?' 

'Waarom heb jij ontslag genomen uit het leger?' 

'Dat gaat je helemaal niets aan.' Hij zweeg even. Vervolgens zei hij om de gespannen stilte te doorbreken: 'Vanmiddag kunnen we in Glen Frenae zijn; het is maar een klein dorp, maar ze verkopen er paarden.' 

Zwijgend aten ze de rest van hun eten op. Roek voelde zich boos en onbehaaglijk, maar hij zou niet weten hoe hij de kloof tussen hen beiden moest overbruggen. Ze ruimde de borden op en maakte de pan schoon. Het ging onhandig met haar maliënkolder aan. 

Virae was woedend op zichzelf. Ze was helemaal niet van plan geweest om ruzie met hem te maken. Terwijl hij nog sliep was ze urenlang voorzichtig door de hut gekropen om hem niet wakker te maken. Toen ze net wakker was geworden was ze boos geweest en had ze zich verlegen gevoeld over wat hij had gedaan, maar ze had genoeg gehoord over blootstelling aan koude en bevriezingsverschijnselen om te weten dat hij haar leven had gered. En hij had haar niet misbruikt. Als hij dat wel had gedaan, zou ze hem zonder aarzeling en zonder een spoor van spijt hebben gedood. Ze had naar hem zitten kijken terwijl hij sliep. Ergens was hij best wel knap, dacht ze, en vervolgens was ze tot de conclusie gekomen dat het een ondefinieerbare eigenschap was die hem ondanks dat min of meer knappe uiterlijk aantrekkelijk maakte - een zekere zachtheid van karakter misschien? Een bepaalde gevoeligheid? Ze kon er moeilijk haar vinger op leggen. 

Waarom moest hij zo aantrekkelijk zijn? Het maakte haar kwaad, ze had nu geen tijd voor romantiek. Toen bedacht ze bitter dat ze nog nooit tijd voor romantiek had gehad. Of had de romantiek misschien nooit tijd gehad voor haar? Als vrouw was ze onhandig, in het gezelschap van mannen voelde ze zich opgelaten - behalve in de strijd en als kameraden onder elkaar. Ze moest weer denken aan wat hij had gezegd: '0, ben ik nu ineens waardeloos? En wat weet jij daar dan wel van? Je bent gewoon een namaak-krijger, zoals je daar in de wapenrusting van een man loopt rond te paraderen.' 

Twee keer had hij haar leven gered. Waarom had ze toch gezegd dat ze hem niet mocht? Omdat ze bang was? 

Ze hoorde hem van de hut weglopen en toen klonk ineens een vreemde stem. 

'Roegnak, ouwe jongen! Is het waar dat je daarbinnen een vrouw bij je hebt?' 

Ze tastte naar haar degen.

4

De abt legde zijn handen op het hoofd van de jonge albino die voor hem knielde, en sloot zijn ogen. Hij converseerde van geest tot geest, volgens de techniek van de Orde. 

'Ben je gereed?' 

'Hoe zou ik dat moeten weten?' antwoordde de albino. 

'Geef je geest helemaal aan mij over,' zei de abt. 

De jongeman ontspande zich en liet de controle los; in zijn geest overlapte het beeld van het vriendelijke gezicht van de abt zijn gedachten. Zijn gedachten zweefden, doorweven met de herinneringen van de oudere man. De sterke persoonlijkheid van de abt overdekte de zijne als een heerlijke warme deken en hij sliep in. 

Het afstoten was pijnlijk en zijn angsten kwamen terug toen de abt hem wekte. Hij was nu weer Serbitar en zijn gedachten waren weer helemaal van hemzelf. 'Ben ik gereed?' vroeg hij. 

'Dat zul je zijn. De koerier komt.' 

'Is hij waardig?' 

'Oordeel zelf. Volg me naar het Gravenwoud.' 

Hun geesten stegen, met elkaar verstrengeld, hoog boven de abdij uit, vrij als de winterse wind. Onder hen lagen de met sneeuw bedekte akkers aan de rand van het woud. De abt dreef hen voort, over de bomen heen. Op een open plek stond een groepje mannen bij de hut van een keuterboer. Ze keken naar een lange jonge man in de deuropening met achter hem een vrouw die een rapier in haar hand had. 

'Wie is de koerier?' vroeg de albino. 

'Kijk,' antwoordde de abt. 

De laatste tijd ging het Reinard bepaald niet voor de wind. Een aanval op een karavaan was afgeslagen, met zware verliezen aan zijn kant, en toen waren er bij het ochtendgloren nog eens drie mannen van hem dood gevonden - onder wie zijn broer Erlik. Een gevangene die hem twee dagen eerder in handen was gevallen, was van angst gestorven, lang voordat ze hun lolletje met hem hadden kunnen hebben, en nu zat het weer hen intussen ook al tegen. Hij werd door pech achtervolgd en kon gewoon niet begrijpen waarom. 

Die vervloekte Spreker, dacht hij bitter toen hij zijn mannen naar de hut leidde. Als die niet in zijn driedaagse slaapperiode verzonken was geweest, zouden ze de karavaan niet hebben aangevallen. Reinard had met de gedachte gespeeld hem tijdens zijn slaap de voeten af te hakken, maar zijn hebzucht en zijn gezonde verstand hadden hem in toom gehouden. De Spreker was gewoon van onschatbare waarde. Hij was uit zijn trance ontwaakt toen Reinard het lichaam van Erlik het kamp binnendroeg. 

'Zie je wat er is gebeurd terwijl jij sliep?' was Reinard woedend uitgevallen. 'Bij een mislukte overval heb je acht man verloren, en een vrouw heeft Erlik en nog een ander afgeslacht nadat zij haar paard hadden gedood,' antwoordde de Spreker. 

Reinard tuurde aandachtig in de lege oogkassen van de oude man. 'Een vrouw, zei je?' 

'Ja.' 

'Er is nog een derde man gedood. Hoe zit het met hem?' 

'Die werd door een pijl in zijn voorhoofd getroffen.' 

'En wie heeft die afgeschoten?' 

'De man die Roegnak heet. Die zwerver die zo nu en dan langs komt.' Reinard schudde zijn hoofd. Een vrouw bracht hem een roemer bisschopwijn en hij ging op een grote steen bij het laaiende vuur zitten. 'Onmogelijk. Zoiets zou hij niet durven! Weet je zeker dat hij het was?' 

'Hij was het,' zei de Spreker. 'En nu moet ik rusten.' 

'Wacht even! Waar zijn ze nu?' 

'Dat zal ik wel ontdekken,' zei de oude man en keerde terug naar zijn hut. Reinard riep om eten en ontbood Russin. De bijlvechter ging op de grond voor hem zitten. 

'Heb je het gehoord?' vroeg hij. 

'Ja, het is toch niet te geloven?' antwoordde Russin. 

'Het is gewoon belachelijk. Maar heeft die ouwe vent het ooit bij het verkeerde eind gehad? Word ik misschien oud? Wanneer zo'n angsthaas als Roek mijn mannen durft aan te vallen, doe ik gewoon iets verkeerd. Ik zal hem hiervoor laten boeten door hem langzaam boven een vuurtje te roosteren.' 

'We krijgen langzamerhand tekort aan eten,' zei Russin. 

'Wat?' 

'Tekort aan eten. Het is een lange winter geweest en we hadden die verdomde karavaan hard nodig gehad.' 

'Er komen nog wel andere. Eerst moeten we Roek te pakken krijgen.' 

'Wat voor zin heeft dat?' 

'Zin!? Hij heeft een of andere vrouw geholpen om mijn broer te doden. Die vrouw binden we tussen vier palen uitgestrekt op de grond vast, waarna alle mannen er een lekker nummertje mee mogen maken. Dan snijden we het vlees vanaf haar voeten in kleine repen van haar lichaam. En tot slot mogen de honden haar opvreten.' 

'Zoals je wilt.' 

'Erg enthousiast klink je niet,' zei Reinard terwijl hij zijn bord dat hij intussen leeg had over het vuur heen keilde. 

'O ja? Nou, misschien dat ik ondertussen oud word. Toen we hier indertijd kwamen, leken we daar een reden voor te hebben. Ik begin langzamerhand te vergeten wat die was.' 

'We zijn hier gekomen omdat Abalayn en zijn schurftige kornuiten mijn boerderij hebben geplunderd en mijn gezin hebben vermoord. Dat ben ik niet vergeten. Je begint toch niet sentimenteel te worden, wel?' 

Russin zag de glinstering in Reinards ogen. 'Nee, natuurlijk niet. Jij bent de baas en ik leg me neer bij wat jij wilt. We zullen op jacht gaan naar Roek - en die vrouw. Waarom ga jij niet wat rusten?' 

'Rusten? Maak het even!' foeterde Reinard. 'Je slaapt als je slapen moet. Zodra die ouwe vent ons gezegd heeft welke kant we uit moeten, vertrekken we.' 

Russin liep naar zijn hut en liet zich op zijn met varens gevulde matras vallen. 'Maak je je zorgen?' vroeg zijn vrouw Mella hem terwijl ze naast hem neerknielde en hem een beker wijn aanbood. 

'Hoe zou je het vinden om hier weg te gaan?' vroeg hij terwijl hij zijn enorme hand op haar schouder legde. 

Ze boog zich voorover en kuste hem. 'Ik zal altijd met je meegaan, waar je ook heen gaat,' zei ze. 

'Ik word het langzamerhand zat,' zei hij. 'Ik krijg genoeg van het moorden. Het wordt met de dag zinlozer. Hij is gewoon gek.' 

'Sssttt!' fluisterde ze, ineens op haar hoede. Ze boog zich voorover naar zijn gebaarde gezicht en fluisterde in zijn oor: 'Zeg niets over die dingen. Wanneer het lente wordt, kunnen we er stilletjes vandoor gaan. Doe ondertussen gewoon wat hij van je vraagt.' 

Hij knikte, glimlachte en kuste haar haar. Je hebt gelijk. Laten we wat gaan slapen.' Ze kroop tegen hem aan en sloeg de deken om hen beiden heen. 'Waar heb ik een vrouw zoals jij aan verdiend?' zei hij terwijl ze haar ogen sloot. 

Waar was het misgegaan? Toen ze nog jong en vol vuur waren, liet Reinard zich slechts zo nu en dan van zijn wrede kant zien - een middel om een legende te creëren. Dat had hij tenminste gezegd. Ze zouden een luis in Abalayns pels zijn tot hun recht was gedaan. Nu waren ze tien jaar verder. Tien afschuwelijke, bloederige jaren. En was hun zaak ooit rechtvaardig geweest? Russin hoopte het. 

'Zeg, kom je eindelijk?' vroeg Reinard vanuit de deuropening. 'Ze zitten in de oude hut.' 

De tocht had lang geduurd en het was bitter koud geweest, maar Reinard had er nauwelijks iets van gevoeld. Zijn woede had hem warm gehouden en het vooruitzicht wraak te kunnen nemen had zijn spieren kracht gegeven, zodat ze de mijlen verslonden hadden. 

Voor zijn geest zweefden beelden vol heerlijke wreedheid en de muziek van het geschreeuw klonk in zijn oren. Hij zou de vrouw eerst nemen en haar dan met een gloeiend mes bewerken. Hij voelde de warmte in zijn lendenen groeien. 

En wat Roek betrof... Hij wist wat voor uitdrukking er op het gezicht van Roek zou verschijnen wanneer hij hem zag komen. 

Doodsangst! Hij zou in zijn broek schijten van de verlammende doodsangst! 

Maar hij had het mis. 

Trillend van woede was Roek de hut uit komen lopen. De verachting op Viraes gezicht was moeilijk te verdragen. Alleen met woede was die te bestrijden. En zelfs dan maar nauwelijks. Hij kon het toch zeker niet helpen wat hij was, wel? Sommige mensen waren geboren helden. Anderen geboren lafaards. Met wat voor recht matigde ze zich een oordeel over hem aan? 

'Roegnak, ouwe jongen! Is het waar dat je daarbinnen een vrouw bij je hebt?' 

Roeks ogen gleden over de groep. Meer dan twintig man stonden in een halve cirkel achter de lange, breedgeschouderde bendeleider. Naast hem stond Russin de bijlvechter, groot en machtig, de bijl met het dubbele blad in zijn hand. 

'Ook goeiemorgen, Rein,' zei Roek. 'Wat brengt je hierheen?' 

'Ik hoorde dat je een hete bedgenoot had en ik dacht bij mezelf: die goeie ouwe Roek zal het niet erg vinden om haar te delen. Ik zou jullie willen uitnodigen mee te gaan naar mijn kamp. Waar is ze?' 

'Ze is niet voor jou, Rein. Maar ik zal het goed met je maken. Er trekt een karavaan-' 

'Laat die karavaan maar even zitten!' schreeuwde Reinard. 'Laat die vrouw naar buiten komen.' 

'Specerijen, sieraden, pelzen. Het is een grote,' zei Roek. 

Je kunt ons er alles over vertellen terwijl we naar het kamp teruggaan. Ik begin mijn geduld langzamerhand te verliezen. Laat haar naar buiten komen!' 

Roeks woede vlamde op en zijn zwaard schoot flitsend uit zijn schede. 'Dan zullen jullie haar moeten komen halen, stelletje schoften!' 

Virae kwam met haar degen in de hand de deur uit en ging naast hem staan, terwijl de bandieten hun wapens trokken en naar voren drongen. 

'Wacht!' beval Reinard terwijl hij zijn hand ophief. Met een gemaakt lachje deed hij een stap naar voren. 'Wil je even naar me luisteren, Roek? Dit heeft ?;een enkele zin. We hebben niets tegen jou. Jij bent altijd een vriend van ons geweest. Wat kan die vrouw jou nou schelen? Zij heeft mijn broer gedood, dus je snapt wel dat het voor mij een erekwestie is. Steek je zwaard in de schede, dan kun je gaan. Maar ik wil haar levend.' En jou ook, dacht hij. 

'Als je haar wilt, kom haar dan maar halen!' zei Roek. 'En mij ook. Voorruit, Rein, je weet toch nog wel waar een zwaard eigenlijk voor dient, niet? Of wil je het net als anders aanpakken en je tussen de bomen terugtrekken terwijl andere mannen de kastanjes voor je uit het vuur halen? Loop maar gauw weg, strontworm!' Roek deed een sprong naar voren en Reinard wist niet hoe snel hij achteruit moest wijken, waarbij hij tegen Russin botste. 

'Dood hem - maar de vrouw niet,' zei hij. 'Ik wil die vrouw hebben.' 

Zwaaiend met zijn bijl liep Russin naar voren. Virae stapte naar voren om weer naast Roek te gaan staan. De bijlvechter bleef op tien passen afstand van het stel staan en zijn ogen ontmoetten die van Roek; die wist van geen wijken. Hij richtte zijn blik op de vrouw; Jong, temperamentvol- niet beeldschoon, maar wel een aantrekkelijke meid. 

'Waar wacht je nou nog op, stomme os!' schreeuwde Reinard. 'Neem haar gevangen!' 

Russin keerde zich om en liep naar de rest van de groep terug. Hij werd door een onwezenlijk gevoel bevangen. Hij zag zich weer als een jongeman die aan het sparen was voor zijn eerste boerderij; hij had een ploeg die van lijn vader was en de buren stonden klaar om hem te helpen een huis bij het iepenbosje te bouwen. Wat was er toch in de loop van de jaren allemaal gebeurd? 

'Verrader die je bent!' schreeuwde Reinard terwijl hij met zijn zwaard door de lucht zwaaide. 

Het was voor Russin een koud kunstje om de slag te pareren. 'Laat verder maar, Rein. We gaan naar huis.' 

'Maak hem af!' beval Reinard. De mannen keken elkaar aan. Sommigen letten zich in beweging terwijl anderen aarzelden. Jij, bastaard! Verraderlijke adder!' krijste Reinard terwijl hij zijn zwaard nogmaals ophief. Russin haalde :liep adem, pakte zijn bijl met beide handen beet en sloeg het zwaard aan stukken, waarbij het bijlblad langs het kapotte gevest schampte en de benndeleider in zijn zij trof. Hij zakte op zijn knieën en viel voorover. Toen deed Russin een stap naar voren; de bijl kwam omhoog en suisde naar beneden. Reinards hoofd rolde in de sneeuw; Russin liet het wapen vallen en liep toen terug naar Roek. 

'Hij was niet altijd zoals jij hem hebt gekend,' zei hij. 

'Waarom?' vroeg Roek terwijl hij zijn zwaard liet zakken. 'Waarom heb je dat gedaan?' 

'Wie zal het zeggen? Het was niet alleen maar voor jou - of voor haar. Misschien had ik er diep in mijn hart genoeg van. Waar was die karavaan, zei je?' 

'Ik stond te liegen,' loog Roek. 

'Mooi. We zullen elkaar nooit meer terugzien. Ik vertrek uit het Gravenwoud. Is zij je vrouw?' 

'Nee.' 

'Je had het slechter kunnen treffen.' 

'Ja.' 

Russin draaide zich om en liep naar het lijk, waar hij zijn bijl weer opraapte. 'We zijn lange tijd vrienden geweest,' zei hij. 'Veel te lang.' 

Zonder nog één keer achterom te kijken, leidde hij de groep het woud weer in. 

'Het is gewoon niet te geloven,' zei Roek. 'Dat was een regelrecht wonder.' 

'Laten we ons ontbijt verder opeten,' zei Virae. 'Ik zal thee zetten.' Binnen in de hut begon Roek te trillen. Hij ging zitten en zijn zwaard viel kletterend op de grond. 

'Wat is er?' vroeg Virae. 

'Het komt gewoon van de kou,' zei hij klappertandend. 

Ze knielde naast hem neer en begon zonder een woord te zeggen zijn handen te masseren. 'Van een beker thee zul je opknappen,' zei ze. 'Heb je misschien suiker bij je?' 

'Het zit in mijn rugzak, ingepakt in rood papier. Horeb weet dat ik een zoetekauw ben. Gewoonlijk heb ik niet zo'n last van de kou - het spijt me.' 

'Het hindert niet. Mijn vader zegt altijd dat zoete thee wonderen kan verrichten ... bij koude.' 

'Ik vraag me af hoe ze ons gevonden hebben. De sneeuw van de afgelopen nacht moet onze sporen toch volkomen bedekt hebben. Vreemd.' 

'Ik weet het niet. Hier, drink dit maar op.' 

Hij nipte van de thee terwijl hij zijn met leer beklede beker met beide handen vasthield. Hij morste de hete vloeistof over zijn vingers. 

Vitae was druk bezig met opruimen en het opnieuw inpakken van zijn zadeltassen. Vervolgens pookte ze de as uit de haard en legde een nieuw stapeltje aanmaakhout neer voor de volgende reiziger die de hut zou gebruiken.' 

'Wat doe jij in Dros Delnoch?' vroeg Roek terwijl hij voelde hoe de zoete warme thee hem kalmeerde. 

'Ik ben de dochter van graaf Delnar,' zei ze. 'Ik woon daar.' 

'Heeft hij je weggestuurd vanwege de dreigende oorlog?' 

'Nee. Ik heb een bericht naar Abalayn gebracht, en nu heb ik een boodchap voor iemand anders bij me. Wanneer ik die heb overgebracht, ga ik terug naar huis. Voel je je alweer wat beter?' 

'Ja,' zei Roek. 'Veel beter.' Hij aarzelde terwijl hij haar recht in haar ogen )leef kijken. 'Het kwam niet alleen van de kou,' zei hij. 

'Ik weet het; het hindert niet. Iedereen krijgt de bibberaties na een gevecht. Maar wat je doet als het erom spant, daar gaat het om. Mijn vader leeft me verteld dat hij na de Skelnpas een maand lang elke nacht last van nachtmerries had.' 

'Jij hoeft niet te bibberen,' zei hij. 

'Dat komt omdat ik druk bezig blijf. Wil je misschien nog wat thee?' 

'Ja. Bedankt. Ik dacht dat ons laatste uur geslagen had. En een ogenblik lang gaf ik daar helemaal niets om - het was een geweldig gevoel.' Hij wilde haar vertellen hoe geweldig hij het had gevonden dat zij naast hem had gestaan - maar hij kon het niet. Hij wilde door het vertrek lopen en haar omhelzen - en hij wist dat hij dat niet zou doen. Hij keek alleen maar, terwijl ze zijn kroes opnieuw volschonk en de suiker erdoor roerde. 

'Waar heb jij in dienst gezeten?' vroeg ze terwijl ze zich bewust was van zijn blikken en niet goed begreep wat ze daarvan moest denken. 

'In Dros Corteswain. Onder gan Javi.' 

'Die is dood,' zei ze. 

'Ja - een hartaanval. Hij was een goede commandant. Hij heeft de oorlog voorspeld. Ik weet zeker dat Abalayn nu wenst dat hij naar hem had geluisterd.' 

'Javi was niet de enige die hem heeft gewaarschuwd,' zei Virae. 'Alle noordelijke commandanten hebben hem hun rapporten gestuurd. Mijn vader had jarenlang spionnen bij de Nadir. Het was duidelijk dat zij van plan waren ons aan te vallen. Abalayn is een dwaas - zelfs nu stuurt hij nog koeriers met nieuwe verdragen naar Dirk. Hij wil gewoon niet aanvaarden dat oorlog onvermijdelijk is. Weet je dat wij maar tienduizend man in Delnoch hebben?' 

'Ik had gehoord dat er nog veel minder waren,' zei Roek. 

'De stad heeft zes muren die verdedigd moeten worden. De bezetting zou in oorlogstijd vier keer zo groot moeten zijn. En de discipline is ook niet meer wat hij geweest is.' 

'Hoezo?' 

'Omdat ze allemaal verwachten dat ze zullen sterven,' zei ze met woede in haar stem. 'Omdat mijn vader ziek is - en stervende. En omdat gan Orrin een hart heeft als een rijpe tomaat.' 

'Orrin? Die ken ik niet.' 

'De neef van Abalayn. Hij is de bevelhebber van de troepen, maar hij is een onbenul. Als ik een man was geweest -' 

'Ik ben blij dat je dat niet bent,' zei hij. 

'Waarom?' 

'Ik weet het niet,' zei hij verlegen. 'Gewoon, zomaar ... Ik ben blij dat je dat niet bent, dat is alles.' 

'In ieder geval, als ik een man was geweest, zou ik aan het hoofd van de troepen hebben gestaan. Ik zou het er een stuk beter van af hebben gebracht dan Orrin. Waarom zit je me toch voortdurend zo aan te kijken?' 

'Ik zit je helemaal niet zo aan te kijken. Ik luister naar je, verdorie! Waarom zit je toch altijd zo op me te hakken?' 

'Zal ik het vuur misschien weer aansteken?' vroeg ze. 

'Waarom? Blijven we zo lang?' 

'Als je dat wilt.' 

'Ik laat het aan jou over.' 

'Laten we vandaag dan nog blijven. Langer niet. Dan hebben we de tijd om ... om elkaar beter te leren kennen. Tenslotte zijn we op de verkeerde voet met elkaar begonnen. En je hebt al drie keer mijn leven gered.' 

'Eén keer,' verbeterde hij. 'Ik denk niet dat je van kou gestorven zou zijn, daar ben je te taai voor. En Russin heeft ons allebei gered. Maar goed, ik zou vandaag ook nog wel willen blijven. Maar ik voel er niets voor om weer op de vloer te moeten slapen.' 

'Dat hoef je niet,' zei ze. 

De abt glimlachte om de gêne van de jonge albino. Hij maakte zijn handen los van de geestgreep en liep terug naar zijn schrijftafel. 'Kom eens bij me, Serbitar,' zei hij hardop. 'Heb je spijt van je gelofte van kuisheid?' 

'Soms,' zei de jongeman, die uit zijn geknielde houding opstond. Hij klopte het stof van zijn witte soutane en ging tegenover de abt zitten. 

'Het meisje is eerzaam,' antwoordde Serbitar. 'De man is een raadsel. Zal hun kracht verminderen als zij elkaar liefhebben?' 

'Hij zal juist versterkt worden,' antwoordde de abt. 'Ze hebben elkaar nodig. Samen zijn zij volledig, zoals in het Heilige Boek. Vertel me eens wat over haar.' 

'Wat zou ik u kunnen vertellen?' 

'Jij bent haar geest binnengedrongen. Vertel eens wat!' 

'Zij is de dochter van een graaf. Ze heeft weinig vertrouwen in zichzelf als vrouwen ze is slachtoffer van gemengde verlangens.' 

'Waarom?' 

'Ze weet niet waarom,' zei hij terughoudend. 

'Daar ben ik me van bewust. Weet jij waarom?' 

'Nee.' 

'En de man?' 

'Zijn geest ben ik niet binnengegaan.' 

'Nee. Maar hoe zit het met hem?' 

'Hij wordt verteerd door angst. Hij is bang om te sterven.' 

'Is dat een zwakheid?' vroeg de abt. 

'In Dros Delnoch wel. De dood is daar haast onvermijdelijk.' 

'Ja. Kan het een kracht zijn?' 

'Ik zou niet weten hoe,' zei Serbitar. 

'Wat zegt de filosoof over helden en lafaards?' 

'De profeet zegt: "Alleen de lafaard is per definitie tot de grootste heldhaftigheid in staat."' 

'Je moet de Dertig bijeenroepen, Serbitar.' 

'Moet ik voorgaan?' 

'Ja, jij zult de Stem van de Dertig zijn.' 

'Maar wie zullen mijn broeders zijn?' 

De abt leunde achterover in zijn stoel. 'Arbedark zal het Hart zijn. Hij is sterk, onbevreesd en loyaal; geen ander is zo geschikt. Menahem zal de Ogen lijn, want hij is begaafd. En ik ben de Ziel.' 

'Nee!' zei de albino. 'Dat kan niet, meester. Ik kan u niet leiden.' 

'Maar dat moet je juist wel. Jij bepaalt de andere Getallen. Ik wacht je beslissing af.' 

'Maar waarom ik? Waarom moet ik voorgaan? Ik zou de Ogen moeten zijn. Arbedark zou moeten voorgaan.' 

'Heb vertrouwen. Alles zal je geopenbaard worden.' 

Ik ben opgegroeid in Dros Delnoch,' zei Virae tegen Roek toen ze voor het laaiende vuur lagen. Zijn hoofd lag op zijn opgerolde mantel, het hare rustte op zijn borst. Hij streelde haar haar zonder iets te zeggen. 'Het is een grandioze stad. Ben je er ooit geweest?' 

'Nee. Vertel me er eens wat over.' Hij wilde er eigenlijk niets over horen, naar hij wilde ook niet praten. 

'Ze heeft zes vestingmuren, elk twintig voet dik. De eerste drie werden gebouwd door Egel, de Bronzen Graaf. Maar toen breidde de stad zich uit in in de loop der jaren hebben ze er nog drie bijgebouwd. De vesting strekt zich door de hele Delnochpas uit. Met uitzondering van Dros Purdol in het westen en Corteswain in het oosten is het de enige weg waarlangs een leger door de bergen kan trekken. Mijn vader heeft de oude donjon verbouwd tot lijn woning. Vanaf de hoogste torentransen heb je een schitterend uitzicht. In de zomer is de hele Sentranvlakte in het zuiden goudgeel van het graan. En je kunt oneindig ver naar het noorden kijken. Zeg, luister je eigenlijk wel?' 

'Ja. Goudgeel uitzicht, oneindig ver kijken,' zei hij zacht. 

'Wil je dit eigenlijk allemaal wel horen?' 

'Ja. Vertel me nog eens over de vestingmuren.' 

'Wat is daarmee?' 

'Hoe dik zijn ze?' 

'Ze zijn ook zestig voet hoog en hebben om de vijftig passen uitspringende torens. Een leger dat de Dros zou aanvallen, zou zware verliezen lijden.' 

'Hoe zit het met de muren?' vroeg hij. 'Een muur is slechts zo sterk als de poort die zich erin bevindt.' 

'Daar heeft de Bronzen Graaf ook rekening mee gehouden. Elke poort bevindt zich achter een ijzeren valhek en bestaat uit een laag ijzer, een laag brons en een laag eikenhout. Achter de poorten zijn tunnels, die in het midden versmallen voor ze op het terrein tussen de muren uitkomen. Die tunnels kun je tegen een enorme overmacht verdedigen. De Dros is in zijn geheel schitterend ontworpen; alleen de stad bederft alles.' 

'Hoezo?' vroeg hij. 

'Egels oorspronkelijke bedoeling was dat het terrein tussen de muren een dodelijke val zonder enige dekking zou worden. Naar de volgende muur moest het heuvelopwaarts gaan om het tempo van de vijand te vertragen. Als je voldoende boogschutters opstelde, zouden die een ware slachting aanrichten. Psychologisch was het ook goed gezien; tegen de tijd dat de aanvallers de volgende muur bereikten - als ze ooit al zover kwamen – zouden ze weten dat daarachter opnieuw zo'n moordkuil lag.' 

'En hoe heeft de stad het dan bedorven?' 

'Ze werd gewoon steeds groter. Nu staan er overal gebouwen, helemaal tot aan de zesde vestingmuur. Nergens is meer open terrein. Integendeel, nu kan de vijand overal dekking zoeken.' 

Hij rolde zich op zijn zij en kuste haar voorhoofd. 

'Waarom deed je dat?' vroeg ze. 

'Moet het een reden hebben?' 

'Alles heeft een reden,' zei ze. 

Hij kuste haar opnieuw. 'Dat was voor de Bronzen Graaf,' zei hij. 'Of voor de komst van de lente. Of voor een verdwenen sneeuwvlok.' 

'Je ligt onzin te kletsen.' 

'Waarom mocht ik met je vrijen?' vroeg hij. 

'Wat is dat nu weer voor een vraag?' 

'Waarom?' 

'Gaat je niks aan!' 

Hij lachte en kuste haar opnieuw. 'Ja, vrouwe. Inderdaad. Gaat me niks aan.' 

'Je houdt me voor de gek,' zei ze terwijl ze moeizaam overeind probeerde te komen. 

'Onzin,' zei hij terwijl hij haar bleef neerdrukken. 'Je bent mooi.' 

'Nietes. Nooit geweest. Je houdt me inderdáád voor de gek.' 

'Ik zal je nooit voor de gek houden. Je bent écht mooi. En hoe meer ik naar je kijk, hoe mooier je wordt.' 

'Je bent gek. Laat me opstaan.' 

Hij kuste haar opnieuw terwijl hij zijn lichaam dicht tegen het hare aandrukte. De kus duurde lang en zij beantwoordde hem. 

'Vertel me nog eens over de Dros,' zei hij tenslotte. 

'Daar wil ik het nu niet meer over hebben. Je plaagt me, Roek; dat is niet leuk. Ik wil er vanavond niet meer aan denken. Geloof je in het noodlot?' 

'Nu wel. Bijna.' 

'Even serieus, ja? Gisteren kon het me niets schelen dat ik naar huis terugkeerde om de Nadir het hoofd te bieden. Ik geloofde in de zaak van de Drenai en was bereid om ervoor te sterven. Gisteren was ik niet bang.' 

'En vandaag?' vroeg hij. 

'Als je het me vandaag zou vragen, zou ik niet naar huis gaan.' Ze loog, maar ze wist niet waarom. Een golf van angst welde in haar op toen Roek zijn ogen sloot en achterover leunde. 

'Ja, dat zou je wel,' zei hij. 'Je moet wel.' 

'En jij?' 

'Ik begrijp er gewoon niks van,' zei hij. 

'Waar niet van?' 

'Ik kan gewoon niet geloven wat ik voel. Nooit gedaan ook. Ik ben bijna dertig en ik heb het nodige van de wereld gezien.' 

'Wat bedoel je toch?' 

'Ik heb het over het lot. Je bestemming. Een blinde oude man in een rafelige blauwe toga. Ik heb het over de liefde.' 

'De liefde?' 

Hij opende zijn ogen, stak een hand uit en streelde haar gezicht. 'Ik kan je gewoon niet zeggen wat het voor me betekende toen je vanochtend naast me kwam staan. Het was een hoogtepunt in mijn leven. Al het andere deed er niet toe. Ik kon de hemel zien - hij was blauwer dan ooit. Alles stond me scherp voor de geest. Ik was me er nooit eerder zó van bewust geweest dat ik leefde. Begrijp je?' 

'Nee,' zei ze zacht. 'Eigenlijk niet. Vind je me echt mooi?' 

'Je bent de mooiste vrouw die ooit een wapenrusting heeft gedragen,' zei hij glimlachend. 

'Dat is geen antwoord. Waarom ben ik mooi?' 

'Omdat ik van je houd,' antwoordde hij, verrast over het gemak waarmee hij dit kon zeggen. 

'Betekent dat dat je met me meegaat naar Dros Delnoch?' 

'Vertel me nog eens over die schitterende hoge muren,' zei hij.

5

Het terrein van de abdij was opgedeeld in trainingsgedeelten, soms gazons, dan weer stukken die bedekt waren met steen, zand of verraderlijk glibberige leistenen. De abdij zelf stond midden op het terrein, een verbouwde donjon van grijze steen met kantelen boven op de muren. De abdij werd omringd door een gracht en vier muren van latere datum die er met hun zachte, goudkleurige zandsteen veel minder oorlogszuchtig uitzagen. Buiten het seizoen en beschermd achter glas bloeiden bloemen in wel dertig verschillende tinten bij de westelijke muur. Het waren allemaal rozen. 

De albino Serbitar knielde voor zijn struik, zijn geest één met de plant. 

Hij had dertien jaar met de roos geworsteld en begreep hem. Er was nu empathie. En harmonie. 

Er was een geur die alleen voor Serbitar pulseerde. Bladluizen op de roos verschrompelden en stierven terwijl Serbitar ernaar keek, en de zachte zijdeachtige schoonheid van de bloemen prikkelden zijn zintuigen als een bedwelmend middel. 

Het was een witte roos. 

Serbitar leunde met gesloten ogen achterover en volgde met zijn geest de stroom van nieuw leven door de boom. Hij droeg een volledige wapenrusting, bestaande uit een zilveren maliënkolder, zwaard en schede; naast hem lag een zilveren helm met het cijfer Een in runen van de Ouden. Zijn witte haar hing in vlechten. Zijn ogen waren groen, de kleur van de rozenbladeren. Zijn smalle gezicht, met de doorschijnende huid over vooruitstekende jukbeenderen, had de mystieke schoonheid van een teringlijder. 

Hij nam afscheid, waarbij hij de ragdunne paniek van de plant zoetjes kalmeerde. Hij had hem gekend sinds het eerste blad zich had opengevouwen. 

En nu zou hij moeten sterven. 

Een glimlachend gezicht nam vorm aan in zijn geest en Serbitar voel-herkende Arbedark. We verwachten je, pulseerde het innerlijke bericht. 

Ik kom eraan, antwoordde hij. 

In de grote zaal was een tafel gedekt; een kruik water en een gerstekoek stond voor elk van de dertig stoelen. Dertig man in volle wapenrusting zaten zwijgend op hun plaats toen Serbitar binnenkwam, zijn plaats aan het hoofd van de tafel innam en boog naar de abt, Vintar, die nu rechts van hem zat. 

Het gezelschap at zwijgend, ieder vervuld van zijn eigen gedachten op dit hoogtepunt van dertien jaar training. 

Tenslotte nam Serbitar het woord om de rituele verplichting van de Orde te vervullen.

'Broeders, onze zoektocht loopt ten einde. Wij die gezocht hebben moeten nu zien te krijgen wat we zoeken. Van Dros Delnoch komt een koerier die ons zal verzoeken om te sterven. Wat denkt het Hart van de Dertig over deze vraag?' 

Aller ogen richtten zich op Arbedark met zijn zwarte baard. Hij ontspande zijn geest, liet zich door hun emoties overspoelen, koos gedachten, analyseerde die en smeedde ze tot een gebundelde opvatting die door allen werd onderschreven. 

Toen sprak hij met een lage, sonore stem: 'De kern van de zaak is dat de kinderen van de Drenai met uitsterven worden bedreigd. Dlric heeft de stammen van de Nadir onder zijn banier weten te verenigen. De eerste aanval op het rijk van de Drenai zal bij Dros Delnoch plaatsvinden en graaf Delnar heeft het bevel om tot de herfst stand te houden. Abalayn heeft die tijd nodig om een leger op de been te brengen en te oefenen. 

We naderen een statisch moment in het lot van het continent. Het Hart zegt dat we onze waarheid in Dros Delnoch moeten gaan zoeken.' 

Serbitar keerde zich naar Menahem, een jongeman met een haviksneus, met een donkere huidskleur en zwart haar dat gevlochten was in een enkele paardenstaart waar zilveren draden doorheen waren geweven. 'En hoe zien de Ogen van de Dertig deze kwestie?' 

'Als wij naar de Dros zouden gaan, dan zal de stad vallen,' zei Menahem. 'Als we zouden weigeren, dan zal de stad nog steeds vallen. Onze aanwezigheid zal het onvermijdelijke alleen maar uitstellen. Als de koerier waardig genoeg is om ons om het offer van ons leven te vragen, dan moeten we gaan.' 

Serbitar wendde zich tot de abt. 'Wat zegt de Ziel van de Dertig, Vintar?' De oudere man streek met zijn slanke hand door zijn grijze haar, dat al dunner werd, stond op en boog voor Serbitar. In zijn wapenrusting van zilver-en-brons leek hij uit de toon te vallen. 

'Men zal van ons vragen om mensen van een ander ras te doden,' zei hij met een zachte en zelfs enigszins droevige stem. 'Men zal ons vragen om hen te doden, niet omdat ze slecht zijn, maar alleen omdat hun leiders hetzelfde willen ondernemen als wat de Drenai zes eeuwen geleden deden. 

Wij staan tussen de zee en de bergen. De zee zal ons tegen de berg smakken en als gevolg daarvan zullen we sterven. De berg zal ons tegenhouden, waardoor we door de zee verzwolgen kunnen worden. We zullen hoe dan ook sterven. 

Wij allen hier zijn meester op onze wapens. We zoeken de volmaakte dood als tegenhanger van het volmaakte leven. Het is waar dat de agressie van de Nadir geen wending in de geschiedenis zal brengen die nog nimmer zou zijn gezien, maar hun daden zullen onvoorstelbare gruwelen over het volk van de Drenai brengen. We mogen gerust stellen dat wij de waarden van onze Orde hooghouden door die mensen te verdedigen. Dat onze hulp uiteindelijk niet zal baten is geen reden de strijd te mijden. Want het is het motief dat zuiver is, niet de uitkomst. 

Met droefheid constateert de Ziel dat we naar Dros Delnoch moeten trekken.' 

'We zijn het dus eens,' zei Serbitar. 'Ook ik ben er sterk voor. We zijn als uitgestotenen door de wereld naar deze Tempel gekomen. Gemeden en gevreesd zijn we bijeen gekomen om de opperste tegenstrijdigheid te vormen. Ons lichaam moest een levend wapen worden om onze geest tot het toppunt van pacifisme te voeren. Wij zijn krijger-priesters zoals de Ouden nooit geweest zijn. Er zal geen vreugde zijn in ons hart als wij onze vijanden doden, want wij hebben alle leven lief. 

Als wij sneuvelen zullen onze zielen voorwaarts springen, ontdaan van de ketenen van de wereld. Alle kleinzielige afgunst, kuiperijen en haat zullen we achter ons laten als we naar de Bron reizen. 

De Stem zegt dat we moeten optrekken.' 

Aan een wolkeloze nachthemel hing de maan in het derde kwartier en liet de vage schaduwen van de bomen rond het kampvuur van Roek vallen. Een ongelukkig konijn lag ontdaan van zijn ingewanden en verpakt in een kleilaag op de kolen van het vuur toen Virae terugkwam van de beek terwijl ze haar naakte bovenlichaam met een van Roeks reserve overhemden droogwreef. 

'Je moest eens weten hoeveel dat hemd me heeft gekost!' zei hij toen ze op een steen bij het vuur ging zitten en haar lichaam goud glansde in het licht van de dansende vlammen. 

'Is het ooit nuttiger gebruikt?' vroeg ze. 'Hoe lang duurt het nog voor dat konijn klaar is?' 

'Niet lang meer. Maar jij sterft nog van de kou als je in dit weer zo halfnaakt blijft zitten. Mijn bloed bevriest gewoon als ik alleen maar naar je kijk.' 

'Merkwaardig!' zei ze. 'Vanochtend vertelde je me nog hoe je bloed begon te koken als je alleen maar naar me keek.' 

'Dat was in een warme hut, waar een bed klaarstond. Vrijen in de sneeuw heeft me nooit zo aangetrokken. Kom, ik heb een deken voor je voorverwarmd.' 

'Toen ik klein was,' zei ze terwijl ze de deken om haar schouders sloeg, 'moesten we in het hartje van de winter drie mijlen door de heuvels rennen met alleen een tuniek en sandalen aan. Daar kikkerde je van op. En dat was pas koud.' 

'Als je dan zo'n taaie bent, waarom was je dan helemaal blauw geworden van de kou voor we de blokhut vonden?' vroeg hij met een brede glimlach die de vraag van zijn venijnigheid beroofde. 

'Door mijn wapenrusting,' zei ze. 'Te veel staal en te weinig wol daaronder. Bovendien, als ik voorop had gezeten, zou ik me niet zo zijn gaan vervelen, waardoor ik in slaap ben gevallen. Hoe lang moet dat konijn nog braden? Ik ben uitgehongerd.' 

'Niet lang meer. Ik denk -' 

'Heb je al eens ooit eerder een konijn op deze manier gebraden?' vroeg ze.

'Niet precies. Maar het is de goede manier ... Ik heb het vaker zien doen. De hele pels komt mee als je de klei er afbreekt. Het is heel gemakkelijk.' 

Virae was niet overtuigd. 'Het kostte me uren om dat magere scharminkel te besluipen,' zei ze terwijl ze zich met plezier herinnerde hoe ze het dier met een enkele pijl van veertig pas afstand had neergelegd. 'Geen slechte boog, al is hij wat licht. Het is een oude ruiterboog, nietwaar? We hebben er een stel in Delnoch. De moderne zijn nu allemaal van zilverstaal - een groter bereik en een grotere spankracht. Zeg, ik val zowat van de graat.' 

'Geduld stimuleert de eetlust,' zei hij tegen haar. 

'Zorg jij nou maar dat je dat konijn niet verpest. Ik houd er niet van om wezens te doden, maar als je het op kunt eten heeft het tenminste nog enige zin gehad.' 

'Ik vraag me af of het konijn die redenering zou onderschrijven,' zei Roek. 

'Kunnen konijnen dan redeneren?' vroeg Virae. 

'Ik weet het niet, ik bedoelde het niet letterlijk.' 

'Waarom zeg je zoiets dan? Je bent een vreemde vent.' 

'Het was gewoon een abstracte gedachte. Heb jij nooit abstracte gedachten? Vraag jij je nooit af hoe een bloem weet wanneer het tijd is om te gaan bloeien? Of hoe een zalm zijn weg naar de paaiplaats terugvindt?' 

'Nee,' zei ze. 'Is dat konijn nu gaar?' 

'Waar denk je dan wel over wanneer je niet aan het beramen bent hoe je mensen kunt doden?' 

'Aan eten,' zei ze. 'Hoe zit het nou met dat konijn?' 

Met een stok wipte Roek de klomp klei van de gloeiende houtskool en keek hoe die in de sneeuw lag te sissen. 

'Hè, hè, eindelijk,' zei ze. 

Hij negeerde haar en pakte een vuistgrote steen op, die hij hard op de klei liet neerkomen. Die spleet en onthulde een halfgaar, half gevild konijn. 

'Dat ziet er lekker uit,' zei ze. 'En nu?' 

Hij porde met een stok in het dampende vlees. 'Denk je dat je dat lust?' vroeg hij. 

'Natuurlijk. Mag ik je mes even hebben? Welk stuk wil jij?' 

'Ik heb nog wat haverkoeken in mijn zadeltas. Ik denk dat ik het daar maar mee doe. En wil je nu eindelijk eens wat aantrekken?' 

Ze kampeerden in een kleine ondiepte onder een overhangend stuk rots - niet diep genoeg om een grot te vormen, maar groot genoeg om de hitte van het vuur te weerkaatsen en het ergste geweld van de wind af te schermen. Roek kauwde op zijn haverkoek en keek hoe het meisje het konijn verslond. Het was bepaald geen verheffend gezicht. Ze slingerde de resten van het karkas tussen de bomen. 'Ziezo, dat is lekker voor de dassen,' zei ze. 'Trouwens, geen gekke manier om een konijn te braden.' 

'Ik ben blij dat je het lekker vond,' zei hij. 

'Maar een echte woudloper ben je niet, hè?' 

'Ik kan me redelijk redden.' 

'Je kon het beest niet eens ontweien. Je zag gewoon groen toen de darmen eruit kwamen.' 

Roek gooide het restant van zijn haverkoek achter de botjes van het konijn aan. 'De dassen vinden een toetje misschien ook wel lekker,' zei hij. 

Virae giechelde tevreden. 'Je bent heerlijk, Roek. Heel anders dan alle andere mannen die ik ken.' 

'Ik denk niet dat ik graag wil horen wat er nu gaat komen,' zei hij. 'Waarom gaan we niet gewoon slapen?' 

'Nee, luister nou, ik meen het. Mijn hele leven heb ik ervan gedroomd de ware Jakob te ontmoeten -lang, zachtaardig, sterk, vol begrip. Liefdevol. Ik had nooit gedacht dat die zou bestaan. De meeste mannen die ik heb leren kennen, waren soldaat - nors, rechtlijnig als een speer en zo romantisch als een bronstige fokstier. Ik heb ook dichters ontmoet, zachtaardig en vol mooie woorden. Wanneer ik met een dichter was, verlangde ik naar een soldaat, en bij een soldaat verlangde ik naar een dichter. Ik begon langzamerhand te geloven dat de man die ik wilde niet kon bestaan. Begrijp je wat ik bedoel?' 

'Je hele leven heb je gezocht naar een man die geen konijnen kon braden. Natuurlijk begrijp ik dat.' 

'Echt?' vroeg ze zacht. 

'Ja. Maar je mag het me toch nog wel even uitleggen.' 

'Jij bent waar ik altijd naar verlangd heb,' zei ze blozend. 'Jij bent mijn Lafaard-Held - mijn minnaar.' 

'Ik wist dat er iets zou komen wat me niet zou aanstaan,' zei hij. 

Toen ze wat houtblokken op het vuur legde, stak hij zijn hand uit. 'Kom naast me zitten,' zei hij. 'Dat is een stuk warmer.' 

'Je mag wel bij mij onder mijn deken,' zei ze tegen hem terwijl ze om het vuur heenliep, in zijn armen kwam en haar hoofd op zijn schouder liet rusten. 'Vind je het niet erg als ik zeg dat je mijn Lafaard-Held bent?' 

'Je zegt maar wat je wilt,' zei hij, 'als je er maar altijd bent om me het te leggen.' 

'Altijd? Echt?' 

De wind blies de vlammen schuin en hij huiverde. 'Altijd is voor ons toch niet zo'n lange tijd, nietwaar? We hebben tot Dros Delnoch valt. Trouwens, misschien krijg je wel genoeg van me en stuur je me weg.' 

'Nooit!' 

"'Nooit" en "altijd". Tot nu toe heb ik eigenlijk nooit veel over die woorden nagedacht. Waarom heb ik je tien jaar geleden niet leren kennen? Dan hadden die woorden misschien iets te betekenen gehad.' 

'Ik betwijfel het. Toen was ik pas negen.' 

'Ik bedoelde het niet letterlijk. Ik bedoelde het poëtisch.' 

'Mijn vader heeft aan Druss geschreven,' zei ze. 'Die brief en deze opdracht zijn het enige wat hem nog op de been houdt.' 

'Druss? Maar zelfs als die nog zou leven, is hij ondertussen stokoud. Het geeft gewoon geen pas. Skeln was vijftien jaar geleden en toen was hij aloud - ze zullen hem gewoon de Dros binnen moeten dragen.' 

'Misschien. Maar mijn vader heeft een hele hoge dunk van de man. Ontzagwekkend. Hij heeft het gevoel dat hij onoverwinnelijk is. Onsterfelijk. Hij heeft ooit eens tegen mij gezegd dat hij de grootste krijger van zijn tijd is. Hij zei dat de overwinning bij de Skelnpas alleen aan Druss te danken was en dat hij en de anderen er gewoon maar bij aanwezig waren. Hij vertelde me dat verhaal altijd toen ik nog jong was. Dan zaten we bij het vuur, zoals nu, en roosterden brood boven de vlammen. Daarna vertelde hij me alles over de Skelnpas. Een fantastische tijd.' Ze verzonk in stilte terwijl ze naar de gloeiende kolen staarde. 

'Vertel me dat verhaal eens,' zei hij terwijl hij haar dichter naar zich toetrok en met zijn rechterhand het haar wegveegde dat voor haar gezicht was gevallen. 

'Dat ken je toch zeker wel? Iedereen kent het.' 

'Dat is waar. Maar ik heb het verhaal nooit gehoord van iemand die erbij was. Ik heb alleen de toneelstukken gezien en naar de sagendichters geluisterd.' 

'Vertel mij dan maar wat je gehoord hebt, dan geef ik de overige details.' 'Goed. De Skelnpas werd maar door een paar honderd Drenaikrijgers bezet gehouden terwijl hun hoofdmacht elders was samengetrokken. Ze maakten zich zorgen om Gorben, de koning van Ventria. Ze wisten dat hij opmarcheerde, maar niet waar hij zou aanvallen. Hij viel aan bij de Skelnpas. Ze stonden tegen een overmacht die vijftig keer zo groot was, maar ze wisten stand te houden tot de versterkingen kwamen. Dat is alles.' 

'Niet helemaal,' zei Virae. 'Gorben had een keurkorps van tienduizend man, die de Onsterfelijken werden genoemd. Ze waren nog nooit verslagen, maar Druss versloeg hen.' 

'Kom nou toch,' zei Roek. 'Eén man kan in z'n eentje toch geen leger verslaan? Dat is de overdrijving van de sagendichters.' 

'Nee, luister. Mijn vader vertelde me dat de stellingen van de Drenai het dreigden te begeven toen de Onsterfelijken op de laatste dag eindelijk in de strijd werden geworpen. Mijn vader is zijn hele leven soldaat geweest. Hij heeft verstand van veldslagen en hij weet hoe dun de scheiding tussen moed en paniek is. De Drenai stonden op het punt te bezwijken. Maar toen, net op het moment dat de gelederen terugweken, schreeuwde Druss een strijdkreet en drong naar voren terwijl hij met zijn strijdbijl zwaaide en hakte. De Ventrianen weken achteruit en plotseling draaiden degenen die het dichtst bij hem stonden zich om en renden weg. De paniek verspreidde zich als een heidebrand en de hele Ventriaanse aanvalsgolf liep dood. Druss had het getij weten te keren. Mijn vader zegt dat hij die dag wel een reus leek. Meer dan menselijk. Als een oorlogsgod.' 

'Dat was tóén,' zei Roek. 'Ik zie niet in hoe een tandeloze oude man van enig nut kan zijn. Niemand kan tegen de ouderdom op.' 

'Dat ben ik met je eens. Maar snap je niet wat voor een opsteker het zou zijn voor het moreel als Druss er alleen maar bij is? De mensen zullen zich met hele menigten tegelijk achter het vaandel scharen. Te kunnen zeggen dat je aan de zijde van de Legendarische Druss slag hebt geleverd ... Dat maakt je gegarandeerd onsterfelijk.' 

'Heb je die oude man ooit ontmoet?' vroeg Roek. 

'Nee. Mijn vader heeft het me nooit willen vertellen, maar er stond iets tussen hen. Druss wilde nooit naar Dros Delnoch komen. Het had iets met mijn moeder te maken, geloof ik.' 

'Mocht ze hem niet?' 

'Nee. Het had iets met een vriend van Druss te maken. Ik geloof dat hij Sieben heette.' 

'Wat is er van hem geworden?' 

'Hij sneuvelde bij de Skelnpas. Hij was Druss' oudste vriend. Meer weet ik er niet van.' 

Roek wist dat ze loog, maar drong verder niet aan. Het was trouwens toch allemaal ouwe koek. Net als de Legendarische Druss ... 

De oude man verfrommelde de brief en liet hem vallen. Het waren niet de jaren die zwaar op Druss drukten. Hij genoot van de wijsheid van zijn zestig jaren, van de verzamelde kennis en het respect dat zij afdwong. Maar de lichamelijke aftakeling was een heel andere zaak. Zijn schouders waren nog steeds breed boven een omvangrijke borstkas, maar de spieren leken verschrompelde pezige lijnen. Ook zijn middel was de afgelopen winter duidelijk in omvang toegenomen. En bijna van de ene dag op de andere, had hij ontdekt, was zijn zwarte baard, die met grijs doorschoten was geweest, volkomen grijs geworden. Maar de doordringende ogen die naar hun spiegelbeeld in de zilveren spiegel keken waren niet minder helder dan vroeger. Die blik had hele legers angst aangejaagd; had heldhaftige tegenstanders er vuurrood van schaamte toe gebracht een stap terug te doen; en had tot de verbeelding gesproken van een volk dat helden nodig had gehad. 

Hij was de Legendarische Druss, de Onoverwinnelijke Druss, de Kapitein met de Bijl. Zijn legendarische verrichtingen werden overal aan de kinderen verteld - en de meeste daarvan waren inderdáád legendarisch, bepeinsde Druss. Druss de Held, onsterfelijk, een god gelijk. 

Zijn vroegere overwinningen hadden hem een paleis vol kostbaarheden op kunnen leveren, tientallen concubines, vijftien jaar voor Abalayn zelf hem met juwelen had overladen na zijn daden bij de Skelnpas. 

De volgende ochtend was Druss echter teruggegaan naar de Skodabergen, naar het eenzame, hooggelegen land dat aan de wolken grensde. De grijze oude krijger was teruggekeerd naar zijn verblijf tussen de pijnbomen en de sneeuwluipaarden om weer van de eenzaamheid te genieten. De vrouw met wie hij dertig jaar getrouwd was geweest, lag daar begraven. Hij was van plan daar zijn laatste adem uit te blazen - hoewel hij wist dat er niemand zou zijn om hem te begraven. 

Gedurende de afgelopen vijftien jaar had Druss niet stilgezeten. Hij was naar uiteenlopende landen getrokken en had strijdmachten voor minder belangrijke vorsten aangevoerd. Afgelopen winter was hij teruggekeerd naar zijn verblijf in de bergen, om te mediteren en te sterven. Hij had lange tijd geweten dat hij op zijn zestigste zou sterven - zelfs vóór de voorspelling van de ziener tientallen jaren geleden. Hij kon zich een beeld van zichzelf vormen op zijn zestigste - maar nooit later. Wanneer hij zichzelf op zijn eenenzestigste probeerde voor te stellen, ervoer hij telkens niets anders dan duisternis. 

Zijn knoestige handen omklemden een houten drinkkan en hij bracht die naar zijn baardige lippen. De wijn was koppig, hij had hem zelf vijf jaar geleden gemaakt, en met het verstrijken der jaren was hij steeds beter geworden - wat hij van zichzelf niet kon zeggen. Maar nu was de wijn op en hij was er nog ... voor een poosje. 

De warmte in de karig gemeubileerde blokhut begon drukkend te worden toen de nieuwe lentezon het houten dak verwarmde. Langzaam trok hij de jas van schapenvacht uit die hij de hele winter had gedragen - en het ondervest van paardenhaar. Zijn enorme lichaam, dat kriskras vol met littekens zat, logenstrafte zijn leeftijd. Hij bekeek de littekens, en de herinnering aan de mannen die ze hem met hun zwaard hadden toegebracht, stond hem scherp voor de geest. Mannen die nooit zo oud zouden worden als hij; mannen die in de bloei van hun leven onder zijn zingende bijl gevallen waren. Zijn blauwe ogen flitsten even naar de muur naast de kleine deur. Daar hing hij, Snaga, wat Zender betekende in de oude taal. Een dunne steel van zwart staal, ingelegd met zilverdraad in de vorm van mysterieuze runen, en een tweesnijdend blad dat zo gevormd was dat het zong als hij ermee doodde. 

Zelfs nu kon hij het zoete lied horen. Een laatste maal, Zielsbroeder, riep hij tot hem. Een laatste bloedige dag voor de zon ondergaat. Hij richtte zijn aandacht weer op Delnars brief. Hij was geschreven aan de herinnering en niet aan de man. 

Druss verhief zich uit zijn houten zetel en vloekte toen zijn gewrichten kraakten. 'De zon is ondergegaan,' fluisterde de oude krijger tegen de bijl. 'Nu wacht alleen de dood, en die rotzak kan geduld oefenen.' Hij stapte de blokhut uit en keek naar de bergen in de verte. Met zijn enorme lichaam en grijszwarte haar leek hij een afspiegeling in miniatuur van de bergen waar hij naar keek. Trots, sterk, tijdloos en met besneeuwde toppen, stelden zij zich teweer tegen de lentezon die zich inspande om hen van hun wintertoppen met maagdelijke sneeuw te beroven. 

Druss nam hun ongetemde schoonheid in zich op, zoog de koele wind diep in zijn longen en proefde het leven alsof het voor de laatste keer was. 'Waar ben je dan, Dood?' riep hij. 'Waar verberg je je op deze prachtige dag?' De echo's galmden door de dalen ... Dood, Dood, Dood, Dood ... Dag, dag, dag, dag ... 'Ik ben Druss en ik tart je!' 

Er viel een schaduw over Druss' ogen, de zon stierf weg aan de hemel en de bergen weken terug in de mist. Een pijnscheut vlijmde door Druss' machtige borst, tot in het diepst van zijn ziel, en hij viel bijna. 

'Trotse sterveling!' siste een slissende stem door de sluiers van de pijn heen. 'Ik heb je nooit gezocht. Jij hebt mij al deze lange, eenzame jaren nagejaagd. Blijf op deze bergtop en ik garandeer je nog veertig jaren. Je spieren zullen verslappen, je hersenen wegzinken in kindsheid. Je zult steeds dikker worden, oude man, en ik zal pas komen wanneer je me daarom smeekt. 

Of zal de jager er nog een keer op uittrekken? Zoek me, als je dat wilt, oude krijger. Ik sta op de muren van Dros Delnoch.' 

De pijn verdween uit het hart van de oude man. Hij wankelde een ogenblik, zoog de weldadige berglucht in zijn brandende longen en keek om zich heen. In de pijnbomen kwinkeleerden nog steeds de vogels, geen wolk verduisterde de zon en de bergen stonden hoog en trots als altijd. 

Druss ging zijn blokhut weer binnen en liep naar een eiken kist die hij aan het begin van de winter met een hangslot had afgesloten. De sleutel lag ver weg beneden in de vallei. Hij omvatte het slot met zijn enorme handen en begon druk uit te oefenen. Spieren kronkelden op zijn armen; aderen zwollen op in zijn nek en op zijn schouders; en het metaal kreunde, veranderde van vorm en ... brak! Druss gooide het hangslot weg en opende de kist. Binnenin lag een wambuis van zwart leer, de schouders bedekt met een dunne laag glinsterend staal, een zwartleren helmmuts, waarop een zilveren bijl met aan weerskanten een zilveren schedel was aangebracht. Daaronder werden zwarte leren kaphandschoenen zichtbaar, waarvan de vingers bij de knokkels met zilver waren bedekt. Hij kleedde zich snel aan en trok als laatste de lange leren laarzen aan - een geschenk van Abalayn zelf, nu alweer zoveel jaren geleden. Tenslotte reikte hij naar Snaga, die van de muur in zijn wachhtende hand leek te springen. 

'Een laatste maal nog, Zielsbroeder,' zei hij tegen de bijl. 'Voor de zon ondergaat.' 

6

Met Vintar naast zich keek Serbitar vanaf een hoog balkon naar de twee ruiters die naar de noordelijke poort van de abdij kwamen galopperen. Her en der waren plekken gras op de met sneeuw bedekte velden zichtbaar geworden, nu een warme wind vanuit het westen was komen aanwaaien. 

'Geen tijd voor geliefden,' zei Serbitar luid. 

'Geliefden vinden altijd wel een moment, mijn zoon. In oorlog nog wel het meest,' zei Vintar. 'Heb je de geest van de man afgetast?' 

'Ja. Hij is een vreemde vogel. Een romanticus van nature, een cynicus door wat hij allemaal heeft meegemaakt, en nu een held tegen wil en dank.' 

'Hoe gaat Menahem de koerier testen?' vroeg Vintar. 

'Met angst,' antwoordde de albino. 

Roek voelde zich heerlijk. De lucht die hij inademde was fris en schoon en een warme westelijke wind beloofde het einde van de strengste winter sinds jaren. De vrouw van wie hij hield reed naast hem en de hemel was helderblauw. 

'Wat een geweldige dag!' zei hij. 

'Wat is er zo bijzonder aan vandaag?' vroeg Virae. 

'Hij is prachtig. Kun je het niet voelen? De hemel, de wind, de smeltende sneeuw?' 

'Er komt iemand aan om ons te begroeten. Hij ziet eruit als een krijger.' 

De ruiter reed tot vlak bij hen en steeg af. Zijn gezicht werd bedekt door een zwart-met-zilveren helm, die bekroond werd met een paardenstaart. Roek en Virae stegen ook af en liepen naar hem toe. 

'Goedemorgen,' zei Roek. 

De man negeerde hem; zijn donkere ogen, die door de spleten in de helm te zien waren, werden op Virae gericht. 'U bent de koerier?' vroeg hij haar. 'Dat ben ik. Ik wil abt Vintar spreken.' 

'Eerst moet u langs mij,' zei hij terwijl hij achteruit stapte en een lang zwaard van zilverstaal trok. 

'Wacht eventjes,' zei Roek. 'Wat heeft dit te betekenen? Het is toch niet

normaal dat je moet vechten om in een abdij toegelaten te worden?' 

Voor de tweede maal negeerde de man hem en Virae trok haar rapier. 

'Ophouden!' beval Roek. 'Dit is gewoon krankzinnig.' 

'Hou je erbuiten, Roek,' zei Virae. 'Ik hak deze zilveren kever aan mootjes.' 

'Nee, dat doe je niet,' zei hij terwijl hij haar bij haar arm greep. 'Met dat rapier begin je niks tegen iemand in een harnas. Trouwens, de hele zaak is zinloos. Je bent hier niet om tegen iemand te vechten. Je moet alleen maar een boodschap afgeven. Er moet een vergissing in het spel zijn. Wacht eventjes.' 

Roek liep naar de krijger en zijn hersenen werkten koortsachtig terwijl hij naar zwakke punten in het harnas zocht. De man droeg een voorgevormd borstkuras over een maliënkolder van zilverstaal. Zijn nek werd beschermd door een zilveren halsberg. Zijn dijen werden bedekt door leren beenkappen, die met zilveren ringen op hun plaats werden gehouden, en zijn onderbenen door leren scheenbeschermers. Alleen de knieën, handen en kin van de man waren onbeschermd. 

'Zou je me eens willen vertellen wat er aan de hand is?' vroeg Roek hem. 'Ik denk dat je de verkeerde koerier voor je hebt. Wij zijn hier om de abt te spreken.' 

'Ben je klaar, vrouw?' vroeg Menahem. 

'Ja,' zei Virae terwijl ze met haar rapier een acht in de lucht beschreef om haar pols los te maken. 

Roeks zwaard lag plotseling in zijn hand. 'Verdedig je!' schreeuwde hij. 

'Nee, Roek, hou je erbuiten!' riep Virae. je hoeft niet voor mij te vechten. Ga opzij!' 

'Jij mag na mij,' zei Roek. Hij richtte zijn aandacht weer op Menahem. 'Kom op, als je durft. Laten we eens kijken of je net zo mooi kunt vechten als je eruitziet.' 

Menahem richtte zijn donkere ogen op de lange gestalte voor hem. Onmiddellijk voelde Roek hoe zijn maag zich in zijn lichaam omkeerde - dit betekende de dood! De kille, definitieve dood, waarbij de wormen over een tijdje uit zijn oogkassen zouden kruipen. Deze strijd was hopeloos. Paniek welde op in Roeks borst en zijn ledematen begonnen te beven. Hij was weer een kind, opgesloten in een donkere kamer terwijl hij wist dat de demonen zich in de donkere schaduwen schuilhielden. Angst in de vorm van gal golfde omhoog in zijn keel toen de misselijkheid hem overspoelde. Hij wilde wegrennen ... moest wegrennen. 

In plaats daarvan slaakte Roek een gil en ging tot de aanval over. Zijn zwaard schoot fluitend in de richting van de zwart-met-zilveren helm. Verrast wist Menahem de slag te pareren, maar een tweede brak bijna door zijn verdediging heen. De krijger deed een stap achteruit en probeerde wanhopig het initiatief naar zich toe te trekken, maar Roeks woeste aanval had hem uit zijn evenwicht gebracht. Menahem pareerde en trok zich terug terwijl hij probeerde een cirkelbeweging te maken. 

Virae keek stomverbaasd toe hoe Roek zijn vernietigende aanval voortzette. De zwaarden van de twee mannen glinsterden in de ochtendzon, een verblindend web van wit licht, een verbijsterend vertoon van kunnen. Virae voelde een vlaag van trots in zich opkomen. Ze wilde Roek toejuichen, maar bedwong die impuls, omdat ze wist dat de rollen door de geringste afleiding ineens omgekeerd konden worden. 

'Help me,' seinde Menahem naar Serbitar, 'anders zal ik hem misschien moeten doden.' Hij pareerde een slag op een paar duim van zijn keel. 'Als me dat tenminste lukt,' voegde hij eraan toe. 

'Hoe kunnen we daar een eind aan maken?' vroeg Serbitar aan Vintar. 'De man is een berserker. Ik kan niet tot hem doordringen. Nog eventjes en Menahem delft het onderspit.' 

'Het meisje!' zei Vintar. 'Doe met mij mee.' 

Virae huiverde terwijl ze keek hoe Roek in kracht groeide. Een berserker! Haar vader had haar over zulke mannen verteld, maar ze zou nooit gedacht hebben dat Roek tot hen behoorde. Het waren krankzinnige doders, die alle redelijkheid en angst in de strijd uit het oog verloren en zo de meest dodelijke tegenstanders werden. Alle Zwaardvechters worden heen en weer geslingerd tussen verdedigen en aanvallen, want ondanks het verlangen om te winnen bestaat er een even grote drang niet te verliezen. Maar de berserker verliest alle angst; hij valt uitsluitend aan en hij neemt zijn tegenstander onveranderlijk met zich mee in de dood, ook als hij zelf sneuvelt. 

Ze werd opeens getroffen door een krachtige gedachte en plotseling wist ze dat de krijger Roek niet probeerde te doden - de strijd was slechts een proef. 

'Zwaarden neer!' schreeuwde ze. 'Ophouden!' 

De twee mannen vochten door. 

'Roek, luister naar me!' schreeuwde ze. 'Het is maar een proef. Hij is er niet op uit om je te doden.' 

Als van heel ver weg drong haar stem tot Roek door; haar woorden boorden zich door de rode mist voor zijn ogen heen. Toen hij achteruit stapte voelde hij de opluchting bij de andere man meer dan dat hij haar zag. Vervolgens haalde hij diep adem en ontspande zich, waarna zijn benen begonnen te trillen en zijn handen beefden. 

'Je bent in mijn geest doorgedrongen,' zei hij beschuldigend tegen de krijger terwijl hij de man met een kille blik in de donkere ogen keek. 'Ik weet niet hoe, maar als je me dat ooit nog eens flikt, maak ik je af. Begrepen?' 'Begrepen,' zei Menahem. Zijn woorden werden gedempt door de helm. Pas bij de tweede poging slaagde Roek erin zijn zwaard weer in de schede te steken en hij draaide zich om naar Virae, die hem eigenaardig stond aan te kijken. 'Ik was gewoon mezelf niet meer,' zei hij. 'Kijk me niet zo aan, Virae.' 

'0, Roek, het spijt me,' zei ze met tranen in haar ogen. 'Het spijt me zo.' Hij werd overvallen door een nieuwe angst toen ze haar gezicht van hem afwendde. 'Laat me niet in de steek,' zei hij. 'Het overkomt me maar zelden en tegenover jóu zal ik me zeker nooit zo laten gaan. Nooit! Geloof me!' 

Ze draaide zich om en keek hem weer aan terwijl ze haar armen om hem heensloeg. 'Jou in de steek laten? Waar heb je het over? Het kan me helemaal niet schelen, dwaas die je bent. Ik had alleen medelijden met je. 0, Roek wat ben je toch een dwaas. Ik ben geen dienster in een herberg die al krijst als ze een rat ziet. Ik ben een vrouw die tussen mannen is opgegroeid. Soldaten. Vechters. Krijgers. Denk je dat ik jou in de steek zou laten omdat je een berserker bent?' 

'Ik kan het in bedwang houden,' zei hij terwijl hij haar dicht tegen zich aan drukte. 

'Dat zul je niet hoeven te doen, daar waar wij heengaan, Roek,' zei ze. 

Serbitar verliet het balkon van de abdij en schonk uit een stenen kruik een beker vol bronwater. 'Hoe heeft hij het gedaan?' 

Vintar leunde achterover in zijn leren stoel. 'Er is een bron van moed in zijn binnenste die gevoed wordt door vele dingen waarnaar wij alleen maar kunnen raden. Maar toen Menahem de angst in hem opriep, reageerde hij met geweld. Want wat Menahem niet door had, was dat de man bang is voor de angst zelf. Ving je die herinnering aan zijn kindertijd op toen Menahem hem aftastte?' 

'De tunnels, bedoelt u?' 

'Ja. Wat vind je van een kind dat bang is in het donker, en toch naar duistere tunnels zoekt om erdoorheen te trekken?' 

'Hij probeerde zijn angsten te bedwingen door ze onder ogen te zien,' zei Serbitar. 

'Dat doet hij nog steeds. En dat kostte Menahem bijna zijn leven.' 

'Hij zal in Dros Delnoch goede diensten bewijzen,' zei Serbitar glimlachend. 

'Meer dan je denkt,' zei Vintar. 'Meer dan je denkt.' 

'Ja,' zei Serbitar tegen Roek terwijl ze in een studeerkamer met eiken lambrisering zaten die uitkeek op de binnenplaats. 'Ja, wij kunnen gedachten lezen. Maar ik verzeker je dat we niet meer zullen proberen om de jouwe te lezen - of die van je metgezel.' 

'Waarom deed hij dat bij mij?' vroeg Roek. 

'Menahem is de Ogen van de Dertig. Hij moest testen of jullie het waardig zijn om onze ... diensten te vragen. Jullie verwachten dat wij met jullie strijdkrachten mee zullen vechten, de tactieken van de vijand analyseren en onze vaardigheden gebruiken ter verdediging van een vesting waaraan ons niets gelegen is. De koerier moet dat waardig zijn.' 

'Maar ik ben de koerier niet, ik ben alleen maar haar metgezel.' 

'We zullen zien ... Hoe lang ben je al op de hoogte van je ... aandoening?' Roek richtte zijn blik op het raam en het balkon daarachter. Een winterkoninkje zette zich op de reling, sleep zijn snavel op de steen en vloog toen weer weg. Er begonnen zich sluierwolken te vormen, gazen eilanden aan een helderblauwe hemel. 

'Het is me pas twee keer overkomen,' zei Roek. 'Beide keren in de oorlog met de Sathuli. Een keer waren we omsingeld na een overval op een dorp tijdens het ochtendgloren, en de tweede keer toen ik deel uitmaakte van een escorte bij een specerijenkaravaan.' 

'Het komt vaak voor bij krijgers,' zei Serbitar. 'Het is een gave van de angst.' 

'Het heeft me beide keren het leven gered, maar het maakte me doodsbang. Het lijkt alsof iemand anders bezit van mijn lichaam en geest neemt.' 

'Maar dat is niet het geval, dat kan ik je verzekeren. Wees niet bang voor wat je bent, Roek - mag ik je Roek noemen?' 

'Natuurlijk.' 

'Ik wil niet al te vrijpostig zijn. Het is een bijnaam, hè?' 

'Het is een verkorting van Roegnak. Mijn pleegvader, Horeb, heeft hem bedacht toen ik nog klein was. Het was een soort grapje. Ik hield niet van wilde spelletjes en wilde nooit in hoge bomen klimmen of op ontdekkingstocht gaan. Ik was niet roekeloos, zei hij; daarom liet hij het "eloos" eraf en noemde me Roek. Erg grappig vond ik het eerlijk gezegd niet, maar ik heb de naam gehouden.' 

'Denk je dat je je in Dros Delnoch thuis zult voelen?' vroeg Serbitar. 

Roek glimlachte. 'Vraag je me nu of ik er moedig genoeg voor ben?' 

'Recht op de man af? Eigenlijk wel, ja.' 

'Ik weet het niet. Ben jij het?' 

Er gleed een vaag glimlachje over het bleke, magere gezicht van de albino terwijl hij over de vraag nadacht. Met zijn slanke vingers trommelde hij zacht op het blad van de schrijftafel. 'Een goede vraag. Ja, ik ben er moedig genoeg voor. Mijn angst staat los van de dood.' 

'Je hebt mijn gedachten gelezen,' zei Roek. 'Vertel jij me maar eens of ik er moedig genoeg voor ben. Ik meen het serieus. Ik weet niet of ik geestelijk tegen een eindeloze belegering opgewassen ben; je hoort wel zeggen dat mensen onder een dergelijke druk bezwijken.' 

'Ik kan je niet vertellen of je er wel of niet tegen opgewassen bent,' antwoordde Serbitar. 'Beide mogelijkheden berg je in je. Ik kan niet alle wisselende factoren van een belegering analyseren. Waarom stel je jezelf deze vraag niet: Als Virae zou sneuvelen, zou je dan blijven?' 

'Nee,' antwoordde Roek onmiddellijk. 'Ik zou een heel snel paard zadelen en ervandoor gaan. Het hele Dros Delnoch of het rijk van de Drenai kan me gestolen worden.' 

'De Drenai hebben hun tijd gehad,' zei Serbitar. 'Hun ster is gevallen.' 

'Dus jij denkt dat de Dros zal vallen?' 

'Uiteindelijk is dat onvermijdelijk. Maar ik kan nog niet zo ver in de toekomst kijken. De Weg van de Mist is grillig. Vaak toont hij gebeurtenissen die nog moeten komen, maar nog vaker gebeurtenissen die nooit zullen plaatsvinden. Het is een gevaarlijk pad dat alleen de ware mysticus veilig kan volgen.' 

'De Weg van de Mist?' vroeg Roek. 

'Het spijt me, daar weet je natuurlijk niets van. Het is een weg op een ander niveau ... een vierde dimensie? Een reis van de geest, als een droom. Alleen kun je de droom regisseren, zodat je ziet wat je wenst te zien. Het is een gegeven dat aan een niet-Spreker moeilijk is uit te leggen.' 

'Wil je daarmee zeggen dat je ziel buiten je lichaam kan reizen?' vroeg Roek. 

'O ja, dat is het gemakkelijkste onderdeel. We hebben jullie voor de hut in het Gravenwoud gezien. We hebben jullie toen geholpen door de bijlvechter Russin te beïnvloeden.' 

'Jullie hebben ervoor gezorgd dat hij Reinard doodde?' 

'Nee. Zo groot zijn onze krachten niet. We hebben hem alleen een duwtje gegeven in een richting waar hij zelf al over liep te denken.' 

'Ik weet niet of ik wel zo graag wil weten dat jullie over dergelijke krachten beschikken,' zei Roek terwijl hij de groene ogen van de albino ontweek. 

Serbitar lachte, waarbij zijn ogen glinsterden en zijn gezicht zijn vrolijkheid weerspiegelde. 'Roek, beste vriend, een man een man, een woord een woord. Ik heb je beloofd dat ik mijn gave nooit zal gebruiken om je gedachten te lezen en dat zal ik dus ook niet doen. Hetzelfde geldt voor alle andere leden van de Dertig. Denk je dat wij priesters zouden zijn die de wereld hebben afgezworen als wij anderen kwaad zouden willen doen? Ik ben de zoon van een graaf, maar als ik dat wenste zou ik koning kunnen zijn, een keizer machtiger dan Ulric. Je hoeft je niet bedreigd te voelen. We moeten ons juist op ons gemak voelen bij elkaar. Sterker nog ... we moeten vrienden worden.' 

'Waarom?' 

'Omdat we op het punt staan een ervaring te delen die je maar eens in je leven meemaakt,' zei Serbitar. 'We gaan sterven.' 

'Jij liever dan ik,' zei Roek. 'Ik snap niet waarom we eigenlijk zelfmoord zouden plegen als we naar Dros Delnoch gaan. Het is een gevecht, dat is alles. Niet meer, niet minder. Een vestingmuur kan verdedigd worden. Een kleine strijdmacht is daardoor opgewassen tegen een veel grotere. Voorbeelden te over in de geschiedenis - de Skelnpas bijvoorbeeld.' 

'Dat is waar,' zei Serbitar. 'Maar zij leven voort in de herinnering omdat het uitzonderingen zijn. Laten we gewoon eens naar de feiten kijken. De Dros wordt verdedigd door een strijdmacht die maar eenderde van het voltallige garnizoen is. Het moreel is laag, de angst overheerst. Ulric heeft een leger van meer dan een half miljoen krijgers die allemaal bereid zijn - en er zelfs naar verlangen - om voor hem te sneuvelen. Ik ben een wapenmeester en heb krijgskunde gestudeerd. Dros Delnoch zal vallen. Zet elke andere afloop maar uit je hoofd.' 

'Maar waarom zouden jullie dan met ons meekomen? Wat hebben jullie erbij te winnen?' 

'Wij sterven,' zei Serbitar, 'opdat wij vervolgens zullen leven. Maar ik zal daar nu niet dieper op ingaan. Ik wil je niet ontmoedigen, Roek. Als het zin had, zou ik je hoop geven. Maar mijn hele strategie zal gericht zijn op het zo lang mogelijk uitstellen van het onvermijdelijke. Alleen zo kan ik werken en jullie zaak dienen.' 

'Ik hoop dat je die mening voor jezelf houdt,' zei Roek. 'Virae gelooft dat we kunnen standhouden. Ik heb voldoende verstand van oorlogvoeren en moreel om je ronduit te kunnen zeggen dat men massaal zou deserteren als die theorie onder de soldaten gemeengoed zou worden; de stad zou de eerste dag al vallen.' 

'Ik ben niet gek, Roek. Ik zeg dit tegen jóu omdat het gezegd moet worden. Ik zal in Delnoch je adviseur zijn en je hebt er niets aan als ik je de waarheid niet zeg. Met de soldaten zal ik verder geen contact hebben, noch iemand anders van de Dertig. De mensen zullen ons trouwens mijden wanneer ze eenmaal weten wie we zijn.' 

'Misschien. Waarom zeg je dat je mijn adviseur zult zijn? Graaf Delnar heeft het opperbevel; ik ben niet eens officier.' 

'Laten we zeggen dat ik de adviseur van je zaak ben,' zei Serbitar. 'De tijd zal het allemaal veel beter duidelijk maken dan ik het kan. Heb ik je ontmoedigd?' 

'Helemaal niet. Je hebt me gezegd dat we voor een hopeloze zaak gaan vechten, dat we allemaal ten dode opgeschreven zijn en dat het gedaan is met de Drenai. Ontmoedigd? Hoe kom je erbij?' 

Serbitar lachte en klapte in zijn handen. 'Ik mag je wel, Roek,' zei hij. 'Ik denk dat je je mannetje wel zult staan.' 

'Ik zal inderdaad mijn mannetje staan,' antwoordde Roek glimlachend. 'Want ik weet dat ik bij de laatste muur twee gezadelde paarden klaar zal hebben staan. Tussen haakjes, hebben jullie ook iets sterkers te drinken dan water?' 

'Helaas niet,' antwoordde Serbitar. 'Alcohol tast onze krachten aan. Maar als je trek hebt in sterke drank, hier vlakbij ligt een dorp en ik kan daar iemand heen laten rijden om wat voor je te kopen.' 

'Jullie drinken niet. Er zijn geen vrouwen. Jullie eten geen vlees. Wat doen jullie eigenlijk in jullie vrije tijd?' 

'We studeren,' zei Serbitar. 'We trainen, we kweken bloemen en fokken paarden. Ik kan je verzekeren dat we onze tijd nuttig weten te besteden.' 'Geen wonder dat jullie hier weg willen om ergens te sneuvelen,' zei Roek vol medegevoel. 

Virae zat met Vintar in een schaars gemeubileerde studeerkamer, vol manuscripten en in leer gebonden folianten. De kleine schrijftafel lag vol gebroken ganzenpennen en volgekrabbelde stukken perkament. Ze moest een glimlach onderdrukken toen de oude man onhandig de leren riem van zijn borstkuras losgespte. Een krijger was wel het laatste waarop hij leek. 

'Zal ik u misschien even helpen?' vroeg ze terwijl ze opstond en zich over de schrijftafel heen boog. 

'Dank je, mijn kind,' zei hij. 'Het is een heel gewicht.' Hij zette het kuras schuin tegen de zijkant van de schrijftafel, schonk zichzelf wat water in en bood dan de kruik aan Virae aan, die haar hoofd schudde. 'Het spijt me dat het hier zo'n rommeltje is, maar ik heb me moeten haasten om mijn dagboek afgeschreven te krijgen. Zoveel te zeggen en zo weinig tijd.' 

'Neem het mee,' zei ze. 

'Het lijkt me beter van niet. Wanneer we eenmaal op weg zijn, zijn er te veel andere problemen die ik moet oplossen. Je bent sterk veranderd sinds ik je de laatste keer zag, Virae.' 

'Twee jaar is een lange tijd, vader abt,' antwoordde ze voorzichtig. 

'Ik denk dat die jongeman die je bij je hebt de oorzaak is,' glimlachte hij. 'Hij heeft heel veel invloed op je.' 

'Onzin. Ik ben nog steeds wie ik vroeger was.' 

'Je loopt veel zelfverzekerder. Je bent niet meer zo onhandig als ik me van vroeger herinner. Ik denk dat hij je iets gegeven heeft.' 

'Laten we het er verder niet meer over hebben. Hoe zit het met de Dros?' zei ze kortaf terwijl ze bloosde. 

'Het spijt me, mijn kind. Ik wilde je niet in verlegenheid brengen.' 

'U hebt me niet in verlegenheid gebracht,' loog ze. 'Maar om op Dros Delnoch terug te komen, hoe kunt u ons helpen?' 

'Zoals ik twee jaar geleden tegen je vader heb gezegd, zullen wij uitsluitend helpen bij de organisatie en het opstellen van de strategie. Wij zullen de plannen van de vijand kennen. We kunnen jullie helpen om die te dwarsbomen. In tactisch opzicht kunnen we de verdediging organiseren en militair gezien zijn we evenveel waard als honderd soldaten. Maar onze prijs is hoog.' 

'Mijn vader heeft tienduizend gouden raqs bij de koopman Asbidare in Ventria in deposito gegeven,' zei ze. 

'Mooi, dat is dan geregeld. Morgenochtend vertrekken we.' 

'Mag ik u iets vragen?' zei Virae. 

Hij spreidde zijn armen uit en wachtte. 

'Waarom hebt u dat geld nodig?' 

'Voor de volgende Tempel van de Dertig. Elke tempel wordt gefinancierd via de dood van de vorige.' 

'O. En wat gebeurt er als u niet sterft? Ik bedoel, stel nou eens dat we winnen?' 

Zijn ogen gleden een ogenblik onderzoekend over haar gezicht. 'Dan geven we het geld terug.' 

'Ik begrijp het,' zei ze. 

'Je bent niet overtuigd?' 

'Dat doet er niet toe. Wat vindt u van Roek?' 

'In welk opzicht?' vroeg Vintar. 

'Laten er niet omheen draaien, vader abt. Ik weet dat u gedachten kunt lezen. Ik wil weten wat u van Roek vindt.' 

'De vraag is niet nauwkeurig genoeg ... Nee, laat me even uitspreken,' zei hij toen hij haar opkomende woede zag. 'Bedoel je als man, als krijger of als toekomstige echtgenoot van de dochter van een graaf?' 

'Alle drie als u wilt. Ik weet het niet. Zegt u het maar.' 

'Uitstekend. Geloof je in lotsbestemming?' 

'Ja,' antwoordde ze terwijl ze zich herinnerde dat ze Roek dezelfde vraag had gesteld. 'Ja, dat doe ik.' 

'Geloof me dan maar gerust, jullie waren voorbestemd om elkaar te ontmoeten. Jullie passen volmaakt bij elkaar. Jij stimuleert zijn krachten en blokkeert zijn zwakheden. Wat hij voor jou doet, weet je al. Als man is hij niet uniek, en zelfs niet erg bijzonder. Hij heeft geen grote talenten, is geen dichter, schrijver of filosoof. Als krijger ... nou ja, zo nu en dan legt hij grote moed aan de dag, die zijn diepste angsten moet maskeren. Maar hij is verliefd en dat zal zijn kracht vergroten en zijn vermogen om tegen zijn angsten te vechten. En als echtgenoot? In tijden van vrede en voorspoed voel ik dat hij grillig zou zijn. Maar momenteel... hij houdt van je en is bereid om voor je te sterven. Meer dan dat kun je van een man niet vragen.' 

'Waarom ben ik hem juist nû tegen het lijf gelopen, verdorie?' vroeg ze terwijl ze de tranen in haar ogen voelde prikken. 'Ik wil niet dat hij sneuvelt. Ik geloof dat ik dan een eind aan mijn eigen leven zou maken.' 

'Nee, mijn kind, dat denk ik niet, hoewel ik moet toegeven dat je dat graag zou willen doen. Waarom nu? Waarom niet? Tijdens het leven of in het aangezicht van de dood, een man en een vrouw hebben liefde nodig. Dat is een innerlijke drang van het ras. Wij willen graag delen. Bij iemand horen. Misschien dat je dood zult zijn voor er een jaar verstreken is, maar bedenk dit dan wel: hébben kan van je afgepakt worden, gehád hebben nooit meer. Het is veel beter om het genot van de liefde gesmaakt te hebben voor je sterft, dan om alleen te sterven.' 

'Ik neem aan van wel. Maar ik zou graag kinderen hebben gehad, en een eigen huis en haard. Ik zou Roek graag meegenomen hebben naar Drenan om een beetje met hem te pronken. Ik zou die feeksen aan het hof graag hebben laten zien dat er wel degelijk een man bestaat die van me kan houden.' Ze beet op haar lip en deed moeite haar tranen te bedwingen. 

'Zij zijn van geen enkel belang. Of ze je nu wel of niet met hem zien, het blijft een feit dat zij ongelijk hadden. En het is een beetje te vroeg om nu al te wanhopen. Het is lente en het duurt nog vele weken voor we de Dros zullen bereiken. In die tussentijd kan er nog van alles gebeuren. UIric krijgt misschien wel een hartaanval, of hij valt van zijn paard en breekt zijn nek. Abalayn sluit misschien toch nog een verdrag met hem. De aanval zal misschien tegen een andere vesting gericht zijn. Wie weet?' 

'Ik weet het. U hebt gelijk. Ik weet niet waarom ik plotseling zo overloop van zelfmedelijden. Het was gewoon fantastisch dat ik Roek heb leren kennen. U had eens moeten zien hoe hij Reinards bandieten tegemoet trad. Hebt u ooit van Reinard gehoord?' 

'Ja.' 

'Nou, over hem hoeft u zich verder geen zorgen meer te maken. Hij is dood. In ieder geval, Roek stond alleen tegenover twintig van hen omdat ze me wilden meenemen. Twintig! Hij zou het tegen hen allemaal hebben opgenomen. Verdorie, nou moet ik alweer huilen!' 

'En waarom zou je niet huilen? Je houdt van een man die jou gewoon aanbidt en de toekomst ziet er grauwen hopeloos uit.' Hij liep naar haar toe, pakte haar hand en trok haar overeind. 'Virae, voor jonge mensen is het altijd moeilijker.' 

Ze legde haar hoofd tegen zijn borst terwijl de tranen stroomden. Hij sloeg haar armen om haar heen en klopte haar op haar rug. 'Kan Dros Delnoch standhouden?' vroeg ze hem. 

'Er kan van alles gebeuren. Wist je dat Druss op weg daarheen is?' 

'Hij heeft toegestemd? Dat is goed nieuws.' Ze snoof en veegde haar ogen af aan de mouw van haar hemd. Toen herinnerde ze zich weer wat Roek had gezegd. 'Hij is toch niet seniel, hè?' 

Vintar lachte bulderend. 'Druss! Seniel? Bepaald niet. Het idee, zeg! Als er één oude man nooit seniel zal worden is hij het. Dat zou betekenen dat hij een keer aan het kortste eind zou trekken. Als Druss zou willen dat de nacht langer duurde, dacht ik vroeger altijd, zou hij gewoon zijn armen uitstrekken en de zon weer achter de horizon terugduwen.' 

'Hebt u hem gekend?' 

'Ja. En zijn vrouw Rowena. Een prachtige vrouw. Een zeldzaam getalenteerde Spreker. Begaafd, meer nog dan Serbitar.' 

'Ik heb altijd gedacht dat Rowena door de sagendichters verzonnen was,' zei Virae. 'Is hij werkelijk de hele wereld doorgetrokken om haar te vinden?' 

'Ja,' zei Vintar terwijl hij Virae losliet en terugliep naar zijn schrijftafel. 'Kort na hun trouwen werd ze gevangengenomen toen hun dorp door slavenhalers werd overvallen. Hij heeft jarenlang achter haar aan gejaagd. Ze waren een dolgelukkig stel. Net als jij en Roek, mag ik wel zeggen.' 

'Wat is er van haar geworden?' 

'Kort na de slag bij de Skelnpas is ze overleden. Een zwak hart.' 

'Arme Druss,' zei ze. 'Maar hij is nog altijd even sterk, zegt u?' 

'''Valleien beven wanneer hij voor zich uitkijkt,'" citeerde Vintar, '''de dieren zijn muisstil waar hij langsloopt; wanneer hij spreekt, zakken bergen ineen, en wanneer hij vecht, verschrompelen hele legers tot niets.'" 

'Maar kan hij nog steeds vechten?' drong ze aan. 

'Ik denk dat hij nog wel een paar robbertjes mee kan,' zei Vintar terwijl hij weer bulderde van het lachen. 

7

Na twee dagen, en zevenentwintig mijl van Skoda, naderde Druss met zijn afstandsverslindende soldatenpas de weelderig groene dalen aan de rand van het Skultikwoud. Hij was op drie dagmarsen afstand van Dros Delnoch en overal waar hij keek zag hij bewijzen van de op handen zijnde oorlog. Verlaaten huizen en verwaarloosde akkers, en de mensen die hij tegenkwam waren op hun hoede en stonden wantrouwend tegenover vreemdelingen. De neederlaag lag als een mantel om hen heengeslagen, vond Druss. Toen hij de top van een kleine heuvel bereikte, zag hij onder zich een dorp van zo'n dertig huizen liggen, sommige heel primitief, terwijl andere tekenen van een wat doordachtere constructie vertoonden. In het midden van het gehucht was een plein, een herberg en een stal. 
Druss wreef over zijn dij en probeerde de reumatische pijn in zijn opgeezwollen rechterknie te verzachten. Zijn rechterschouder deed pijn, maar dit was een dof kloppende pijn waarmee hij kon leven, een herinnering aan de veldslag waarbij een Ventriaanse speer hem onder zijn schouderblad had doorboord. Maar die kniel Die zou hem niet veel verder meer brengen zonder rust en een zak met ijs. 
Hij schraapte zijn keel en spuugde, waarna hij met zijn reusachtige hand over zijn baardige lippen wreef. Je bent oud, zei hij tegen zichzelf. Het heeft geen zin om te doen of dat niet zo is. Hij strompelde het heuveltje af in de richting van de herberg terwijl hij zich voor de zoveelste keer afvroeg of hij niet beter een paard kon kopen. Zijn verstand zei ja, zijn hart nee. Hij was de Legendarische Druss, die nooit reed. Onvermoeibaar kon hij de hele nacht doorlopen en de hele dag doorvechten. Het zou goed zijn voor het moreel als Druss Dros Delnoch binnen zou komen lópen. 'Grote goden,' zouden de mensen zeggen, 'die ouwe vent is helemaal van Skoda hierheen komen lopen!' En anderen zouden antwoorden: 'Natuurlijk, want dat is Druss. Hij rijdt nooit.' 
Maar zijn verstand zei hem dat hij een paard moest kopen dat hij aan de zoom van het woud zou kunnen achterlaten, een kleine tien mijl van de Dros vandaan. Geen haan die ernaar kraaide. 
Het was druk in de herberg, maar de waard had nog kamers vrij. De meeste klanten waren op doorreis, naar het zuiden, of het westen, naar het neutrale Vagria. Druss betaalde, nam een canvas zak met ijs mee naar zijn kamer, ging op het harde bed zitten en drukte hem tegen zijn gezwollen knie. Hij was niet lang in de gelagkamer gebleven, maar lang genoeg om het nodige van de gesprekken op te vangen en te zien dat de meeste mannen daar soldaten waren. Deserteurs.
Hij wist dat er in een oorlog altijd mannen waren die liever op de vlucht sloegen dan te sterven. Maar de meeste jongemannen die hij beneden had gezien, hadden eerder gedemoraliseerd dan laf geleken. Was de situatie in Delnoch dan zo slecht? 

Hij haalde het ijs weer weg en masseerde de vloeistof weg van het gewricht, waarbij zijn dikke vingers drukten en tastten, en hij zijn tanden op elkaar klemde tegen de pijn. Toen hij eindelijk tevreden was opende hij zijn kleine rugzak en haalde er een reep stevig katoenen verband uit, dat hij strak om de knie wond, waarna hij het uiteinde tussen zijn been en het verband stak. Toen rolde hij zijn wollen leggings naar beneden en trok zijn zwarte laars weer aan, waarbij hij gromde toen hij de zere knie moest spannen. Hij kwam overeind en liep naar het raam, dat hij openduwde. Zijn knie voelde nu iets beter - niet veel, maar het ging weer. De hemel was wolkeloos blauw en een verkoelende bries speelde door zijn baard. Hoog boven hem cirkelde een adelaar. 

Druss liep terug naar zijn rugzak en haalde de verkreukelde brief van Delnar te voorschijn. Hij liep naar het raam om meer licht te hebben en streek het perkament glad. 

De letters waren groot en Druss grinnikte. Hij was geen lezer en Delnar wist dat. 

Mijn beste wapenbroeder, 

Zelfs terwijl ik dit zit te schrijven krijg ik berichten over het leger van de Nadir dat bij Gulgothir wordt samengetrokken. Het is duidelijk dat Ulric klaar staat om naar het zuiden op te trekken. Ik heb naar Abalqyn geschreven en hem gesmeekt om meer mannen te sturen. Hij kan er echter geen meer missen. Ik heb Virae naar Vintar gestuurd - herinner je je de abt van de Zwaarden nog? - om de hulp van de Dertig te vragen. Ik klamp me vast aan elke strohalm, mijn vriend. 

Ik weet niet hoe het met je gezondheid staat als je deze brief ontvangt, maar hij is in wanhoop geschreven. Ik heb een wonder nodig, anders zal de Dros vallen. Ik weet dat je gezworen hebt geen voet meer door de poorten te zetten, maar de tijd heelt alle wonden en mijn vrouw is dood Net als je vriend Sieben. Jij en ik zijn nog de enigen die de ware toedracht van de kwestie kennen. En ik heb er nooit over gesproken. 

Jouw naam alleen al zal een eind maken aan de deserties en het moreel herstellen. Ik word omringd door slechte officieren -politieke aanstellingen,je kent dat - met wie ik veel te stellen heb, maar mijn grootste plaag is gan Orrin, de commandant. Hij is Abalqyns neef en een slavendrijver. Hij wordt door iedereen geminacht, maar ik kan hem niet vervangen. In feite voer ik niet langer het bevel. 

Ik heb kanker, waardoor ik met de dag verzwak. Het is unfair dat ik je dit vertel, want ik weet dat ik mijn eigen naderende dood gebruik om je om een gunst te vragen. 

Kom met ons meevechten. We hebben je nodig, Druss. Zonder jou zijn we verloren. Net als toen in de Skelnpas. Kom Zo snel mogelijk. 

Je wapenbroeder. 

Graaf Delnar 

Druss vouwde de brief op en stopte hem weg in een diepe binnenzak van zijn lederen wambuis. 'Een oude man met een gezwollen knie en artritis in zijn rug. Als je je hoop op een wonder hebt gevestigd, mijn vriend, zul je dat toch ergens anders moeten zoeken.' 

Naast de waskom op de eiken commode stond een verzilverde spiegel en Druss staarde aandachtig naar zijn spiegelbeeld. Doordringende blauwe ogen, een vierkant afgeknipte baard met een wilskrachtige kin daaronder. Hij trok de leren helm van zijn hoofd en krabde in zijn dikke grijze haardos. Hij werd geplaagd door sombere gedachten terwijl hij de helm weer opzette en naar beneden liep. Aan de lange bar bestelde hij een bier en luisterde naar het gepraat om hem heen. 

'Ulric heeft wel een miljoen man, zeggen ze,' zei een lange jongeman. 'En je hebt gehoord wat hij bij Gulgothir heeft gedaan. Toen de stad zich weigerde over te geven en hij hem had ingenomen, heeft hij de helft van de verdedigers laten ophangen en vierendelen. Zesduizend man. Ze zeggen dat de lucht zwart zag van de kraaien. Moet je je eens voorstellen! Zésduizend!' 

'Weet je waarom hij het heeft gedaan?' viel Druss hem in de rede. De mannen keken naar elkaar en toen naar Druss. 

'Natuurlijk weet ik dat. Hij is een bloeddorstige barbaar, daarom.' 

'Helemaal niet,' zei Druss. 'Willen jullie iets van me drinken?' Hij riep de waard en bestelde nog meer bier. 'Hij deed het zodat mannen zoals jullie het overal in de andere steden zouden rondvertellen. Wacht! Begrijp me niet verkeerd,' zei Druss toen hij zag hoe het gezicht van de andere man van woede kleurde. 'Ik neem het je niet kwalijk dat je dit verhaal vertelt. Het is vanzelfsprekend dat deze verhalen worden doorverteld. Maar Ulric is sluw.

Laten we eens aannemen dat hij de verdedigers ridderlijk had behandeld nadat hij de stad had ingenomen. Andere steden zouden zich dan net zo heldhaftig verdedigen. Maar op deze manier stuurt hij de angst voor zich uit. En angst is een machtige bondgenoot.' 

'Je praat alsof je hem bewondert,' zei een andere man, kleiner en met een krullende blonde snor. 

'Maar dat doe ik ook,' zei Druss glimlachend. 'Ulric is een van de grootste generaals van onze tijd. Is iemand anders er de afgelopen tien eeuwen in geslaagd de Nadir te verenigen? En zo simpel! Het is de gewoonte van de Nadir om tegen iedereen te vechten die niet tot hun stam behoort. En met talloze stammen die op deze manier denken konden ze nooit één natie vormen. Ulric werd leider van zijn eigen stam, de Wolfskoppen, en veranderde de opvattingen van de Nadir. Hij stelde elke stam die hij versloeg voor de keus: sterven of zich bij hem aansluiten. Velen verkozen de dood, maar nog veel meer wilden liever blijven leven. En zijn leger groeide. Elke stam behoudt zijn eigen gewoonten en die worden in ere gehouden. Iemand die zoiets bewerkstelligt moet je niet onderschatten.' 

'De man is een verraderlijk hondsvot,' merkte iemand uit een ander groepje op. 'Hij heeft een verdrag met ons gesloten. En nu breekt hij dat.' 

'Ik sta zijn principes niet te verdedigen,' zei Druss kalm. 'Ik leg alleen maar uit waarom hij een goed generaal is. Zijn soldaten aanbidden hem.' 

'Nou, het bevalt me anders niet wat je daar allemaal zegt, opa,' zei de langste van de luisteraars. 

'0 nee?' zei Druss. 'Ben jij dan misschien soldaat?' 

De man aarzelde en keek even naar zijn metgezellen, waarna hij zijn schouders ophaalde. 'Het doet er niet toe,' zei hij. 'Laat maar.' 

'Ben je dan een deserteur?' 

'Ik zei "laat maar", opa,' barstte de jongeman los. 

'Zijn jullie allemaal deserteurs?' vroeg Druss terwijl hij met zijn rug tegen de bar leunde en het dertigtal mannen bekeek dat in de gelagzaal verzameld was. 

'Nee, niet allemaal,' zei een jongeman die zich uit de groep losmaakte. Hij was lang en slank, met donkere vlechten die onder zijn bronzen helm uitkwamen. 'Maar degenen die het wel zijn kun je het niet kwalijk nemen.' 

'Begin er nou niet weer over, Pinar,' zei iemand. 'We hebben het uitvoerig besproken.' 

'Ik weet het. Oneindig lang,' zei Pinar. 'Maar dat verandert niets aan de situatie. De gan is een zwijn. Erger nog, hij is onbekwaam. Maar door ervandoor te gaan zorg je ervoor dat je kameraden helemaal geen kans meer hebben.' 

'Ze hebben toch geen kans,' zei de kleine man met de blonde snor. 'Als ze maar een vingerhoed vol gezond verstand hadden, zouden ze samen met ons vertrekken.' 

'Dorian, je bent een egoïst,' zei Pinar kalm. 'Wanneer de strijd eenmaal begint, zal gan Orrin die idiote reglementen van hem moeten vergeten. We zullen het allemaal te druk hebben om ons daar zorgen over te maken.' 

'Nou, ik heb er mijn buik ondertussen van vol,' zei Dorian. 'Glimmend gepoetste wapenrusting. Ochtendappèl. Geforceerde marsen. Inspecties om middernacht. Op rapport als je niet netjes salueert, een ongekamde helmbos hebt, of 's nachts praat op de slaapzaal. Die vent is gek.' 

'Als ze je te pakken krijgen word je opgehangen,' zei Pinar. 

'Hij durft gewoon niemand achter ons aan te sturen. Die zouden ook deserteren. Ik ben naar Dros Delnoch gekomen om tegen de Nadir te vechten. Ik heb daar een boerderij, een vrouwen twee dochters voor verlaten. Ik ben niet hierheen gekomen om voortdurend harnassen te poetsen.' 

'Dan moet je maar gaan, vriend,' zei Pinar. 'Ik hoop dat je er geen spijt van krijgt.' 

'Ik heb er al spijt van. Maar mijn besluit staat vast,' zei Dorian. 'Ik ga naar het zuiden om me bij Wondwever aan te sluiten. Dat is tenminste een soldaat!' 

'Leeft graaf Delnar nog?' vroeg Druss. 

De jonge krijger knikte verstrooid. 

'Hoeveel mannen zijn er nog steeds op hun post?' 

'Watte?' vroeg Pinar toen hij in de gaten kreeg dat Druss het tegen hem had. 

'Hoeveel mannen hebben jullie in Delnoch?' 

'Wat gaat jou dat aan?' 

'Ik ga daar namelijk heen.' 

'Waarom?' 

'Omdat me dat gevraagd is, jongeman,' zei Druss. 'En in ik weet niet hoeveel jaren heb ik me nooit doof gehouden voor het verzoek van een vriend.' 

'En deze vriend vroeg je om je bij ons in Dros Delnoch aan te sluiten? Is hij gek? We hebben soldaten, boogschutters, piekeniers en krijgers nodig. Ik heb geen tijd voor beleefdheden, opa, maar jij zou beter naar huis kunnen gaan - we hebben geen behoefte aan baardige grijsaards.' 

Druss lachte grimmig. Je lompheid wordt alleen overtroffen door je gebrek aan verstand, jongen. Zeker twee keer het aantal jaren dat jij telt, heb ik de strijdbijl gezwaaid. Mijn vijanden zijn allemaal dood of zouden wensen dat ze dat waren.' Zijn ogen schoten vuur en hij deed een stap dichter naar de jongeman toe. 'Wanneer je vijfenveertig jaar lang in de ene oorlog na de andere hebt gevochten, moet je wel je mannetje staan wil je dat overleven. Jij, jochie, bent voor mij niet meer dan een baardeloze jongen. De moedermelk is nauwelijks op je lippen opgedroogd. Dat zwaard ziet er indrukwekkend uit, daar langs je zij. Maar als ik dat wilde, zou ik je kunnen doden zonder dat het me één zweetdruppeltje zou kosten.' 

Het was stil geworden in de gelagkamer en de toeschouwers zagen dat er een dun laagje zweet op Pinars voorhoofd lag. 

'Wie heeft je uitgenodigd om naar Dros Delnoch te komen?' zei hij tenslotte. 

'Graaf Delnar.' 

'Ik begrijp het. Maar de graaf is al lange tijd ziek. Het kan best zijn dat je nog steeds een machtige krijger bent. En ik zal niet ontkennen dat ik in jouw ogen een baardeloze jongeman ben. Maar dit wil ik je wel vertellen: gan Orrin heeft het commando in Dros Delnoch en hij zal je geen toestemming geven om te blijven, graaf Delnar of geen graaf Delnar. Ik weet zeker dat je je hart op de goede plaats hebt zitten en het spijt me dat ik daarnet zo onheus tegen je ben geweest. Maar je bent te oud voor de strijd.' 

'Het oordeel van de jeugd!' zei Druss. 'Het heeft zelden enige waarde. Goed, hoezeer het me ook tegen de borst stuit, ik zie dat ik nog steeds moet bewijzen wat ik waard ben. Geef me een opdracht, jongen!' 

'Ik begrijp je niet,' zei Pinar. 

'Geef me een opdracht. Iets waartoe geen man hier in staat is. En dan zullen we eens zien hoe "opa" het eraf brengt.' 

'Ik heb geen tijd voor dat soort spelletjes. Ik moet terug naar de Dros.' Hij draaide zich om en wilde weggaan, maar Druss' volgende woorden troffen hem als een mokerslag en zijn bloed verkilde in zijn aderen. 

'Je begrijpt me niet goed, jongen. Als je me geen opdracht geeft, zal ik je moeten doden, want ik laat me niet voor gek zetten.' 

De jongeman draaide zich opnieuw om. 'Zoals je wilt. Goed dan, zullen we maar naar het marktplein gaan?' 

De herberg liep leeg en de mensen vormden een cirkel rond de twee mannen op het verlaten dorpsplein. De zon brandde fel en Druss haalde een keer diep adem terwijl hij er stralend uitzag in de vroege lentewarmte. 

'Het heeft geen zin om je kracht te testen,' zei Pinar, 'want je hebt de lichaamsbouw van een stier. Maar zoals je weet moet je in de oorlog dikwijls een beroep op je uithoudingsvermogen doen. Kun je worstelen?' 

'Dat heb ik zo nu en dan wel eens gedaan,' zei Druss terwijl hij zijn wambuis uittrok. 

'Mooi! Ik kies drie mannen uit en jij laat tegen de een na de ander zien wat je waard bent. Akkoord?' 

'Makkelijk zat tegen deze dikke, weke weglopers,' zei Druss. 

Uit de menigte steeg een woedend gemompel op, maar Pinar legde hen met een handbeweging het zwijgen op. 'Dorian, Hagir en Somin. Willen jullie het tegen deze oude heer opnemen?' 

De mannen waren de eerste drie die Druss aan de bar had ontmoet. 

Dorian legde zijn mantel af en bond zijn schouderlange haar met een leren riempje achter in zijn nek bij elkaar. Druss beproefde zijn knie zonder dat iemand het in de gaten had: die was niet sterk. 

'Klaar?' vroeg Pinar. 

Beide mannen knikten en onmiddellijk stoof Dorian op de oudere man af. Druss' linkerhand schoot uit en greep de ander bij de keel, en hij bukte zich om zijn rechterhand tussen de benen van de man te steken, waarna hij hem optilde. Grommend gooide hij hem met één zwaai tien voet door de lucht, waarna hij als een logge zak graan op de aangestampte aarde plofte. Dorian kwam half overeind en zakte dan weer terug terwijl hij zijn hoofd schudde. De menigte brulde van het lachen. 

'De volgende!' riep Druss. 

Pinar knikte tegen een tweede jongeman. Toen Pinar de angst op het gezicht van de jongen zag afgetekend, deed hij een stap naar voren. je hebt laten zien wat je waard bent, grijsbaard. Jij bent sterk en ik heb ongelijk. Maar gan Orrin zal je niet laten vechten.' 

'Jochie, hij moet eens proberen om me tegen te houden. Als hij dat doet, bind ik hem op een snel paard en stuur hem naar zijn oom terug.' 

Alle gezichten keerden zich om toen een hese kreet de stilte verscheurde. 

'Ouwe schoft die je bent!' Dorian was overeind gekomen en had zijn zwaard te pakken gekregen, waarmee hij op Druss afkwam. Die stond met zijn armen over elkaar gekruist te wachten. 

'Nee,' zei Pinar. 'Steek je zwaard weer in de schede, Dorian.' 

'Maak dat je wegkomt of pak je wapen,' zei Dorian. 'Ik heb genoeg van deze spelletjes. Jij vindt jezelf een krijger, opa? Laat ons dan maar eens zien hoe je met die bijl vecht. Want als je dat niet doet, kun je dadelijk via je buik ademhalen.' 

'Jongen,' zei Druss met kille blik, 'bedenk goed wat je waagt. Vergis je niet, als je me uitdaagt, overleef je het niet. Dat is geen mens ooit gelukt.' De woorden klonken zacht, maar niemand die aan de oude man twijfelde. 

Behalve Dorian. 'Dat zullen we nog wel eens zien. Kom op met die bijl!' 

Druss haalde Snaga uit zijn foedraal en zijn grote hand sloot zich om de zwarte steel. Dorian viel aan. 

En was er geweest. Hij lag op de grond, zijn hoofd half van zijn romp gehakt. Druss sloeg Snaga diep in de aarde om het bijlblad van bloed te reinigen terwijl Pinar stomverbijsterd toekeek. Dorian was geen geweldige zwaardvechter geweest, maar hij was goed geoefend. Toch had de oude man zijn flitsende zwaard opzij geslagen en was in één vloeiende beweging tot de tegenaanval overgegaan - alles zonder een stap te verzetten. Pinar keek naar het lijk van zijn vroegere makker. Was maar in de Dros gebleven, dacht hij. 

'Dit heb ik niet gewild,' zei Druss, 'maar ik heb hem duidelijk gewaarschuwd. Het is zijn eigen schuld.' 

'Ja,' zei Pinar. 'Mijn verontschuldigingen voor de manier waarop ik net over je praatte. Je zult een geweldige steun voor ons zijn, denk ik. Neem me niet kwalijk, ik moet hen helpen om het lijk weg te dragen. Wil je dadelijk iets met me drinken?' 

'Ik zie je dadelijk wel aan de bar,' zei Druss. 

De lange jongeman met het donkere haar die als tweede met Druss had moeten worstelen, kwam op hem toe toen hij tussen de mensen door liep. 

'Neem me niet kwalijk, meneer,' zei hij. 'Het spijt me wat Dorian wilde doen. Hij is een driftkop. Altijd al geweest.' 

'Nu niet meer,' zei Druss. 

'Er zal geen bloedvete komen,' zei de man. 

'Mooi. Een man met vrouwen dochters hoort zijn kalmte te bewaren. De man was een dwaas. Ben jij een vriend van de familie?' 

'Ja. Ik heet Hagir. Onze boerderijen grenzen aan elkaar. We zijn ... waren buren.' 

'Dan hoop ik dat je ervoor zult zorgen dat zijn vrouw met van alles geholpen wordt als je thuiskomt.' 

'Ik ga niet naar huis. Ik ga terug naar de Dros.' 

'Waardoor ben je van gedachten veranderd?' 

'Met alle respect, maar dat kwam door u, meneer. Ik denk dat ik weet wie u bent.' 

'Neem je eigen beslissingen, wentel die niet op mij af. Ik wil goede soldaten in Dros Delnoch, maar ik wil ook mannen die er niet vandoor gaan.' 

'Ik ben niet vertrokken omdat ik bang was. Ik had alleen mijn buik vol van die idiote dienstvoorschriften. Maar als mannen zoals u bereid zijn om daar te vechten, blijf ik ook.' 

'Mooi. Kom dadelijk samen met mij iets drinken. Nu ga ik eerst een heet bad nemen.' Druss drong tussen de mannen in de deuropening door en liep naar binnen. 

'Ga je echt terug, Hagir?' vroeg een van de mannen. 

'Ja. Ja, dat doe ik.' 

'Maar waarom?' wilde een ander weten. 'Er is niets veranderd. Behalve dat we op rapport geslingerd en waarschijnlijk gegeseld zullen worden.' 

'Het komt door hem - hij gaat erheen. De Kapitein van de Bijl.' 

'Druss! Was dat Druss?' 

'Ja, ik ben er zeker van.' 

'Het is gewoon afschuwelijk!' zei een ander. 

'Wat bedoel je, Somin?' vroeg Hagir. 

'Dorian - Druss was Dorians held. Herinner je je niet meer dat hij het altijd over hem had? Druss voor en Druss na. Het is de enige reden dat hij in het leger is gegaan - om net zo te worden als Druss, en hem misschien wel te ontmoeten.' 

'Nou, die laatste wens is in vervulling gegaan,' zei Hagir somber. 

Druss, de donkerharige Pinar, de lange Hagir en Somin met zijn bolle gezicht zaten aan een hoektafeltje in de gelagkamer van de herberg. Om hen heen had zich een groep mensen verzameld, aangetrokken door de legendarische verhalen over de grijze oude man. 

'Iets meer dan negenduizend, zeg je. Hoeveel boogschutters?' 

Dun Pinar wuifde met zijn hand. 'Niet meer dan zeshonderd, Druss. Verder zijn er resten van onderdelen bereden lansiers, voetvolk, piekeniers en genietroepen. Het grootste deel van het garnizoen bestaat uit vrijwilligers, boeren van de Sentranvlakte. Ze staan hun mannetje wel.' 

'Als ik me goed herinner,' zei Druss, 'is de eerste muur vierhonderd passen lang en twintig breed. Daar moet je duizend boogschutters op hebben. En ik bedoel niet gewoon mensen met bogen. We hebben mannen nodig die een doel vanaf honderd pas afstand kunnen raken.' 

'Die hebben we gewoon niet,' zei Pinar. 'Een voordeel is wel dat we over bijna duizend Legioenruiters beschikken.' 

'Eindelijk eens wat goed nieuws. Wie voert hen aan?' 

'Gan Hogun.' 

'Dezelfde Hogun die de Sathuli bij Corteswain verpletterde?' 

'Ja,' zei Pinar met trots in zijn stem. 'Een kundig militair, die een strikte discipline handhaaft, maar door zijn mannen op handen wordt gedragen. Alleen moet gan Orrin niet veel van hem hebben.' 

'Dat was te verwachten,' zei Druss. 'Maar dat is een kwestie die we in Delnoch zullen regelen. Hoe zit het met de voorraden?' 

'Daar hebben we een paar problemen. We hebben voldoende voedsel voor een jaar en we hebben nog drie bronnen ontdekt, eentje helemaal bij de donjon. We hebben bijna zeshonderdduizend pijlen, ontelbare werpspiesen en enkele honderden extra maliënkolders. 

Maar het grootste probleem is de stad zelf. Die heeft zich van muur drie tot muur zes uitgebreid, honderden gebouwen van muur tot muur. Nergens zijn nog stukken open terrein, Druss. Als de vijand eenmaal over muur zes heen is, kunnen ze overal dekking vinden, helemaal tot aan de donjon.' 

'Daar zullen we ons ook mee bezig houden wanneer ik daar ben. Zitten er nog steeds vogelvrij en in Skultik?' 

'Natuurlijk. Wanneer zijn die daar niet geweest?' antwoordde Pinar. 

'Hoeveel?' 

'Dat is moeilijk te zeggen. Vijf, zeshonderd misschien.' 

'Hebben ze een aanvoerder, dat je weet?' 

'Dat is ook weer moeilijk te zeggen,' zei Pinar. 'Er gaan geruchten dat de grootste bende door een jonge edelman wordt geleid. Maar je weet hoe het met deze geruchten is. Elke bendeleider was vroeger edelman of prins. Maar waarom vraag je dat allemaal?' 

'Omdat ik denk dat het boogschutters zijn,' zei Druss. 

'Maar je kunt nu niet naar Skultik gaan, Druss. Wie weet wat je zou overkomen. Ze zouden je misschien wel doden.' 

'Dat is waar. Er zou van alles kunnen gebeuren. Mijn hart kan stil blijven staan, mijn lever kan het laten afweten. Ik kan zwaar ziek worden. Maar een mens kan zich niet zijn hele leven druk maken over wat hem onverwacht kan overkomen. Ik heb boogschutters nodig en in Skultik zijn boogschutters. Zo simpel liggen de zaken, jongen.' 

'Zo simpel liggen ze juist niet. Stuur er iemand anders heen. Jij bent te waardevol om je op deze manier kwijt te raken,' zei Pinar terwijl hij de oude man bij zijn arm greep. 

'Ik ben te lang gewend geweest om zelf de koe bij de horens te vatten om dat nu te veranderen. Recht op je doel af gaan heeft het meeste succes, Pinar. Geloof me. En daar komt nog iets bij, wat ik je later wel eens zal vertellen.

Goed,' zei hij terwijl hij met zijn rug tegen de bar leunde en de verzamelde mannen aankeek, 'jullie weten wie ik ben en waar ik heenga. Laat ik de zaken duidelijk stellen: velen van jullie zijn weglopers, sommigen uit angst, anderen zijn ontmoedigd. Maar één ding moeten jullie goed begrijpen: wanneer Ulric Dros Delnoch inneemt, zal het gebied van de Drenai in handen van de Nadir komen. Jullie boerderijen zullen boerderijen van de Nadir worden. Jullie echtgenoten vrouwen van de Nadir. Er zijn een paar dingen waarvoor een man niet kan weglopen. Ik weet het. In Dros Delnoch riskeren jullie de dood. Maar alle mensen moeten eens sterven. Zelfs Druss. Zelfs Karnak de Eenogige. Zelfs de Bronzen Graaf. 

Een man heeft vele dingen in zijn leven nodig om het draaglijk te maken. Een goede echtgenote. Zoons en dochters. Kameraadschap. Warmte. Eten en onderdak. Maar meer nog dan dit alles moet hij in staat zijn om te kunnen zeggen dat hij een man is. 

En wat is een man? Dat is iemand die weer opstaat wanneer het leven hem tegen de grond heeft geslagen. Dat is iemand die zijn vuist tegen de hemel opheft wanneer een storm zijn gewassen heeft vernield - en vervolgens zaait hij opnieuw: En opnieuw: Een man laat zich niet klein krijgen door de wrede spelingen van het lot. Zo'n man zal misschien nooit winnen. Maar wanneer hij zichzelf in de spiegel bekijkt, kan hij trots zijn op wat hij ziet. Want hoe laag hij ook mag staan in de orde der dingen - boer, lijfeigene of ontheemde - hij is onoverwinnelijk. 

En wat is de dood? Een eind aan alle problemen. Een eind aan de strijd en de angst. 

Ik heb vele gevechten geleverd. Ik heb veel mannen zien sneuvelen. En vrouwen ook. Over het algemeen vielen ze met opgeheven hoofd. 

Denk aan dit alles wanneer jullie een beslissing nemen over jullie toekomst.' 

De doordringende blauwe ogen van de oude man namen de gezichten van de mensen een voor een op terwijl hij hun reactie peilde. En hij wist dat hij hen voor zich gewonnen had. Het was tijd om te gaan. 

Hij nam afscheid van Pinar en de rest, betaalde de rekening in weerwil van de protesten van de herbergier en vertrok naar Skultik. Hij was boos terwijl hij voortliep en de ogen in zijn rug voelde van de mensen die de herberg waren uitgelopen om hem na te kijken. Hij was boos omdat hij wist dat zijn speech één en al leugen was geweest, en hij was een waarheidlievend mens. Het leven, wist hij, kreeg heel wat mensen klein. Mannen, zo sterk als een eik, kwijnden weg als hun vrouw stierf, of lieten haar in de steek terwijl hun kinderen ziek waren of honger leden. Andere sterke mannen stortten in wanneer ze een arm kwijtraakten; of nog erger, als ze lam of blind werden. Iedere man had zijn breekpunt, hoe sterk zijn geest ook was. Ergens diep binnen in hem zat een gebrek dat alleen de wispelturige wreedheid van het lot kon vinden. De kracht van een man werd uiteindelijk geboren uit de kennis van zijn eigen zwakheid, wist Druss. 

Zijn eigen angst was dat hij uiteindelijk kinds zou worden. Bij de gedachte alleen rilde hij al. Had hij in de Skodabergen werkelijk die stem gehoord, of was het alleen zijn eigen angst geweest die zich binnen in hem had geroerd? 

De Legendarische Druss. De machtigste man van zijn tijd. Een moordmachine, een krijger. En waarom? 

Omdat hij nooit de moed had gehad om boer te worden, zei Druss tegen zichzelf. 

Toen lachte hij en zette alle sombere gedachten en twijfel aan zichzelf van zich af. Het was een gave dat hij dat kon. 

De dag leek veelbelovend. Er kon gewoon niets mis gaan, had hij het gevoel. Als hij de gebaande paden zou volgen, zou hij ongetwijfeld vogelvrijen tegenkomen. Een oude man, helemaal alleen, was niet te versmaden. Als hij ongemerkt - en zonder aangehouden te worden - door het woud zou kunnen trekken, vormden die vogelvrij en wel een heel zielig stelletje. 

Het woud werd dichter, nu hij de uitlopers van Skultik bereikte. Reusachtige, knoestige eiken, gracieuze wilgen en slanke iepen vlochten hun takken door elkaar voor zover het oog reikte - en nog een heel stuk verder, wist Druss. 

De middagzon wierp bundels glinsterend licht tussen de takken door en de wind voerde het geklater van watervalletjes in verborgen beekjes met zich mee. De omgeving was betoverend mooi. 

Links van hem onderbrak een eekhoorn zijn speurtocht naar voedsel en keek behoedzaam naar de oude man die langs liep. Een vos hield zich schuil tussen het struikgewas en een slang gleed onder een omgevallen boomstam toen hij naderbij kwam. Boven zijn hoofd zongen de vogels, een koor vol geluiden van het leven. 

De hele lange middag liep Druss verder terwijl hij zo nu en dan in een lied uitbarstte; luidruchtige, gewaagde versies van strijdliederen van tientallen volkeren. Tegen de avondschemering werd hij zich ervan bewust dat hij beloerd werd. 

Hoe hij dat voelde, kon hij nooit uitleggen. Een gespannen gevoel in de huid van zijn nek, een groeiend bewustzijn dat zijn rug een enorm doelwit bood. Hoe het ook kwam, hij had geleerd om in deze situaties op zijn zintuigen te vertrouwen. Hij maakte Snaga los in het foedraal. 

Enkele ogenblikken later kwam hij op een open plek tussen een groepje beukenbomen, slank en kaarsrecht tegen de eiken op de achtergrond. In het midden van de open plek zat een jongeman op een omgevallen boomstam. Hij was gekleed in een zelf geweven groene tuniek en een bruine leren broek. Op zijn dijen had hij een slagzwaard liggen en naast hem stond een lange handboog en een koker met pijlen. 

'Dag, opa,' zei hij toen Druss naderbij kwam. Lenig en sterk, zag Druss met een krijgers oog toen de man met een katachtige gratie ging staan, zijn zwaard in zijn hand. 

'Goeiedag, jochie,' zei Druss terwijl hij links van hem een beweging in het struikgewas zag. Rechts van hem klonk het geruis van kleding die langs takken streek. 

'En wat brengt je naar ons heerlijke woud?' vroeg de jongeman. 

Druss liep op zijn gemak naar de dichtstbijzijnde beuk en ging zitten, waarbij hij met zijn rug tegen de bast leunde. 'Een verlangen naar eenzaamheid,' zei hij. 

'Ach ja, eenzaamheid! En nu heb je gezelschap. Misschien is het vandaag je geluksdag niet.' 

'De ene dag is net zo gelukkig als de andere,' zei Druss glimlachend tegen de ander. Waarom vraag je je vrienden niet of ze er ook bij komen? Het moet niet prettig zijn om tussen die natte bosjes te liggen.' 

Wat onheus van mij, en gelijk heb je. Eldred, Ring, komen jullie even met onze gast kennismaken.' 

Schaapachtig baanden twee andere jongemannen zich een weg door het groen en gingen naast de eerste staan. Beiden droegen ze eenzelfde groene tuniek en leren broek. 'Nu zijn we er allemaal,' zei de eerste. 

'Behalve die man met de baard en de handboog,' zei Druss. 

De jongeman lachte. 'Kom maar te voorschijn, Jorak. Het schijnt dat niets die ouwe hier ontgaat.' Een vierde man kwam tussen de struiken uit. Hij was enorm - een hoofd groter dan Druss - en zo breed als een os. Zijn boog leek een kinderspeeltje in zijn reusachtige handen. 

'Nu, beste heer, zijn we er allemaal. Wil je zo vriendelijk zijn om ons al je kostbaarheden af te staan, want we hebben haast. In het kamp wordt een hert geroosterd, en er zijn zoete nieuwe aardappelen, bestrooid met munt. Ik wil beslist niet te laat komen.' Hij glimlachte bijna verontschuldigend. 

Druss trok zijn machtige benen onder zich en kwam overeind terwijl zijn blauwe ogen glinsterden bij het vooruitzicht van de strijd. 'Als je mijn beurs wil, zul je die moeten verdienen,' zei hij. 

'Wel verdomme!' zei de jongeman glimlachend en ging weer zitten. 'Ik zei het wel, Jorak, dat deze oude man er als een krijger uitzag.' 

'En ik zei je toch dat we hem gewoon hadden moeten neerschieten om hem van zijn beurs te beroven,' zei Jorak. 

'Da's niet sportief,' zei de eerste. Hij wendde zich weer tot Druss. 'Luister, opa, het zou lomp van ons zijn om je vanaf een afstand neer te schieten en daarom zitten we met een flink probleem. We moeten je beurs hebben, snap je? Daar zijn we tenslotte rovers voor, niet?' Hij zweeg even, dacht diep na, en ging verder. 'Het is duidelijk dat je niet rijk bent, dus wat we je af zullen pakken is zo weinig dat het nauwelijks waard is om er veel moeite voor te doen. Als we eens kop of munt gooiden? Als jij wint, mag je je geld houden, als wij winnen, nemen we het je af. En ik nodig je uit voor een gratis maaltijd. Geroosterd hert! Wat zeg je daarvan?' 

'Wat vinden jullie ervan dat ik jullie beurzen én een maaltijd krijg als ik win?' vroeg Druss. 

'Hola, hola, oude heer! Niet meteen zo vrijmoedig worden wanneer we vriendelijk proberen te zijn. Goed, wat vind je hiervan? De eer moet natuurlijk gered worden. Wat zou je zeggen van een klein robbertje vechten met Jorak hier? Je ziet er behoorlijk sterk uit en hij staat zijn mannetje op de blote vuist.' 

'Afgesproken!' zei Druss. 'Wat zijn de spelregels?' 

'Spelregels? Wie aan het eind nog overeind staat, wint. En wij nodigen je uit voor de maaltijd, of je nu wint of verliest. Ik mag je eigenlijk wel- je doet me aan mijn grootvader denken.' 

Druss grinnikte breed, stak zijn handen in zijn reistas en haalde er zijn zwarte handschoenen uit. 'Dat vind je toch niet erg, hè, Jorak?' vroeg hij. 'Die oude huid op mijn knokkels, die barst nogal gauw.' 

'Vooruit, dan hebben we het maar achter de rug,' zei Jorak terwijl hij naar voren kwam. 

Druss zette een paar stappen in zijn richting terwijl hij naar de ontzaglijk brede schouders van de man keek. Jorak deed een uitval met een rechtse hoek. Druss dook eronderdoor en plaatste zijn eigen rechtervuist in de buik van de ander. Een golf lucht kwam met een zucht uit de mond van de reus. Terwijl Druss een stap achteruit deed, schoot zijn vuist bliksemsnel naar de kaak en Jorak sloeg voorover tegen de grond. Er ging een rilling door hem heen en toen lag hij stil. 

'Die jeugd van tegenwoordig,' zei Druss triest. 'Geen greintje uithoudingsvermogen!' 

De jonge leider grinnikte. 'Jij wint, Vadertje Tijd. Maar luister, geef me de kans om je ergens de loef in af te steken, met het oog op mijn snel slinkende prestige. Laten we eens wedden; mijn beurs tegen de jouwe dat ik een betere boogschutter ben.' 

'Dat kun je geen eerlijke weddenschap meer noemen, jochie. Dat geef ik zo ook wel toe. Maar ik zal met je wedden: raak de stam van de boom achter me met één pijl en ik betaal.' 

'Kom nou zeg, daar is geen kunst aan! Nog geen vijftien passen en de stam is drie handen breed.' 

'Probeer het maar eens,' drong Druss aan. 

De jonge bandiet haalde zijn schouders op, pakte zijn boog en haalde een lange pijl uit zijn koker van hertenleer. In een vloeiende beweging trokken zijn sterke vingers de pees achteruit en lieten de schacht los. Toen de boog van de bandiet terugsprong, trok Druss Snaga en de bijl schoot fluitend door de lucht in een glinsterende boog van wit licht. De pijl van de bandiet versplinterde toen de bijl hem trof. De jongeman knipperde met zijn ogen en slikte. 'Ik had graag willen betalen om dat te mogen zien,' zei hij. 

'Dat zal ook gebeuren!' zei Druss. 'Waar is je beurs?' 

'Helaas,' zei de jongeman terwijl hij een buidel van zijn gordel trok, 'hij is leeg. Maar de beurs mag je hebben, zoals we hebben afgesproken. Waar heb je die truc geleerd?' 

'Jaren geleden, in Ventria.' 

'Ik heb vroeger heel wat staaltjes met de bijl gezien, maar dit grenst aan het ongelooflijke. Ik heet Boogman.' 

'Ik ben Druss.' 

'Dat had ik al in de gaten. Daden spreken vaak duidelijker dan woorden.'

8

Hogun verbeet zijn wanhoop terwijl hij zijn hersenen koortsachtig liet werken. Met tweehonderd van zijn Legioenruiters stond hij tegenover meer dan duizend ruiters van de Nadir, de cavalerievleugel van Ulrics strijdkrachten. Hogun, die was uitgestuurd om de kracht en de samenstelling van de horde Nadir te verkennen, bevond zich meer dan honderdvijftig mijl van Delnoch vandaan. Hij had Orrin bijna gesmeekt om van zijn plan af te zien, maar de Eerste Gan liet zich niet vermurwen. 

'Een weigering van een dienstbevel kan bestraft worden met onmiddellijke degradatie uit alle gan rangen. Wil je dat soms, Hogun?' 

'Je weet heel goed dat ik dat niet bedoel. Wat ik je duidelijk wil maken is dat deze onderneming nutteloos is. We kennen de omvang van Ulrics strijdkrachten via onze spionnen en de talloze vluchtelingen. Het is gewoon gekkenwerk om tweehonderd man die woestenij in te sturen.' 

Orrins bruine ogen hadden gefonkeld van woede en zijn dikke kin trilde in een poging om zijn woede de baas te blijven. 'Gekkenwerk, hè? Dat vraag ik me af. Voel je gewoon helemaal niets voor dit plan of is de beroemde Corteswainkrijger bang om oog in oog met de Nadir te komen?' 

'De Zwarte Ruiters zijn de enige veteranen van enige waarde die je hier hebt, Orrin,' zei hij zo overtuigend mogelijk. 'Bij zo'n onderneming zou je al die tweehonderd man kwijt kunnen raken terwijl je er niets wijzer van wordt dan je al bent. Ulric heeft een half miljoen mensen en zeker twee keer dat aantal aan marketentsters, koks, hoeren en genietroepen. Hij zal over zes weken hier zijn.' 

'Alleen maar geruchten,' mompelde Orrin. Je vertrekt bij het krieken van de dag.' 

Het had een haartje gescheeld of Hogun had de ander op dat moment gedood, en Orrin had het gevaar gevoeld. 

'Ik ben je meerdere,' zei hij met een bijna huilerige stem. Je moet me gehoorzamen.' 

En dat had Hogun gedaan. Met tweehonderd van zijn beste mannen, gezeten op zwarte paarden - generaties lang als de beste strijdrossen op het continent gefokt - was hij onder donderend hoefgetrappel met zijn eenheid in noordelijke richting vertrokken toen de ochtendzon net boven de Delnochbergen uitrees. 

Eenmaal uit het zicht van de Dros had hij vaart laten minderen en zijn mannen een teken gegeven dat ze het kalm aan konden doen en met elkaar mochten praten. Dun Elicas kwam naar hem toegegaloppeerd en hield zijn paard in tot het stapvoets liep. 

'Een onverkwikkelijke zaak, meneer.' 

Hogun glimlachte, maar gaf geen antwoord. Hij mocht de jonge Elicas wel. De man was uit het goede hout gesneden en een uitstekende luitenant. Hij zat op zijn paard alsof hij in het zadel geboren was, een echte kentaur. En een duivel tijdens het gevecht met zijn speciaal voor hem gesmede sabel van zilverstaal, die twee duim korter was dan de standaardversie. 

'Wat moeten we te weten komen?' vroeg Elicas. 

'De sterkte en de samenstelling van het leger van de Nadir,' antwoordde Hogun. 

'Maar dat weten we toch al?' zei Elicas. 'Wat voert die domme dikzak in zijn schild?' 

'Genoeg, Elicas,' zei Hogun streng. 'Hij wilde er zeker van zijn dat de spionnen niet ... overdreven.' 

'Hij is jaloers op u. Hij hoopt dat u sneuvelt. Dat moet u toch ook zien. 

Niemand die ons kan horen. U weet wat voor man hij is - een hoveling. En hij heeft geen lef. De Dros zal nog geen dag lang standhouden, hij zal beslist de poorten open zetten.' 

'Hij is iemand die onder verschrikkelijke druk staat. Het lot van het hele volk van de Drenai rust op zijn schouders,' zei Hogun. Je moet hem de tijd gunnen.' 

'We hebben gewoon de tijd niet. Luister, meneer, stuurt u mij naar Wondwever om onze situatie uit te leggen. Hij zou vervangen kunnen worden.' 'Nee, geloof me, Elicas, daar zouden we niks mee bereiken. Hij is de neef van Abalayn.' 

'Die ouwe vent heeft heel wat te verantwoorden,' snauwde Elicas. 'Als we dit overleven, zal hij beslist zijn troon verliezen.' 

'Hij heeft dertig jaar geregeerd. Dat is te lang. Maar als we dit overleven, zoals je zegt, komt het door Wondwever. En het staat als een paal boven water dat hij de leiding op zich zal nemen.' 

'Stuur mij dan nu meteen naar hem toe,' drong Elicas aan. 

'Nu is het niet het juiste moment. Wondwever kan niets doen. Laat de zaak voorlopig rusten. We voeren onze opdracht uit en met een beetje geluk kunnen we er weer ongemerkt vandoor gaan.' 

Maar het geluk was niet met hen geweest. Vijf dagreizen van Delnoch waren ze op drie verkenners van de Nadir gestuit. Ze hadden er maar twee van kunnen doden, de derde had zich diep onder de nek van zijn steppenpony gebogen en was er zo snel als de wind vandoor gegaan naar een bos in de buurt. Hogun had een onmiddellijke terugtocht bevolen en met een greintje geluk zou hij ongehinderd hebben kunnen wegkomen. Elicas was de eerste geweest die de signalen in de gaten kreeg die met spiegels van top naar top werden doorgegeven. 

'Wat denkt u ervan, meneer?' vroeg hij toen Hogun de teugel inhield. 

'Ik denk dat we heel veel geluk zullen moeten hebben. Het hangt ervan af hoeveel ruiters ze hier in de buurt hebben.' 

Het duurde niet lang voor hij daar antwoord op kreeg. Laat in de middag zagen ze de stofwolk in het zuiden. Hogun keek achterom. 

'Lebus!' riep hij en een jonge krijger kwam aangegaloppeerd. 'Jij hebt adelaarsogen. Kijk eens achterom, wat zie je daar?' 

De jonge soldaat schermde zijn ogen met zijn hand af tegen de zon en tuurde de weg af die ze al hadden afgelegd. 

'Een stofwolk, meneer. Van zo'n tweeduizend paarden.' 

'En voor ons?' 

'Ongeveer duizend.' 

'Dank je. Voeg je maar weer in het gelid. Elicas!' 

'Meneer?' 

'Mantels oprollen. We gaan ze met lans en sabel te lijf.' 

'Ja, meneer.' Hij reed in galop langs de colonne. De zwarte mantels werden losgegespt en opgerold met riemen achter de zadels vastgemaakt. De zwart-met -zilveren harnassen glinsterden in het zonlicht toen de ene man na de andere zich op de aanval voorbereidde. Elke ruiter haalde een zwartzilveren armbeschermer uit zijn zadeltas en schoof die rond zijn rechter onderarm. Vervolgens werden kleine ronde schilden van de zadelknop gepakt en aan de linkerarm bevestigd. Riemen en wapenrustingen werden vastgemaakt. De Nadir waren zo dicht genaderd dat de afzonderlijke ruiters zichtbaar waren, maar het geluid van hun oorlogskreten werd overstemd door het geroffel van de paardenhoeven. 

'Helmvizier omlaag!' schreeuwde Hogun. 'Wigformatie!' 

Hogun en Elicas vormden de punt van de wig, de andere ruiters voegden zich in het gelid, honderd aan weerskanten. 

'Voorwaarts!' schreeuwde Elicas. De formatie ging over in een draf en vervolgens in een galop, de speren geveld. Naarmate de afstand kleiner werd, voelde Hogun hoe zijn bloed sneller stroomde en hij hoorde hoe zijn hart in hetzelfde ritme klopte als het gedonder van de met ijzer beslagen hoeven van de zwarte paarden. 

Nu kon hij de gezichten van de Nadir onderscheiden en hun kreten horen. 

De wig boorde zich in de gelederen van de Nadir. De grote zwarte strijdrossen kliefden door de massa kleinere bergpony's heen. Hoguns lans doorboorde de borst van een Nadir en brak toen de man finaal van zijn pony werd getild. Toen suisde zijn sabel door de lucht; hij sloeg een man met een houw van zijn rijdier, pareerde een stoot van links en met een backhandhouw trof hij de keel van de ruiter. Rechts van hem slaakte Elicas een oorlogskreet van de Drenai terwijl zijn steigerende paard met zijn voorbenen de borst van een gevlekte pony verbrijzelde, zodat de ruiter afgeworpen werd tussen de wervelende massa Zwarte Ruiters. 

Toen waren ze door de vijand heen gebroken en ze snelden voort naar de verre, twijfelachtige bescherming van Dros Delnoch. 

Toen hij achterom keek zag Hogun hoe de Nadir zich hergroepeerden en in noordelijke richting wegreden. Ze zagen af van een achtervolging. 'Hoeveel mannen hebben we verloren?' vroeg hij Elicas toen de formatie het tempo vertraagde tot een kalme gang. 

'Elf.' 

'Het had erger kunnen zijn. Wie waren het?' 

Elicas noemde de namen. Stuk voor stuk dappere mannen die al vele veldslagen hadden overleefd. 

'Dat zullen we die schoft van een Orrin betaald zetten,' zei Elicas bitter. 

'Mond dicht! Hij had gelijk. Het was meer geluk dan wijsheid, maar hij had gelijk.' 

'Wat bedoelt u met "gelijk"? We zijn niets meer te weten gekomen en we hebben elf man verloren,' zei Elicas. 

'We hebben ontdekt dat de Nadir veel dichterbij zijn dan we gedacht hadden. Die ruiters waren van de Wolfskopstam. Dat zijn Ulrics eigen mensen, zijn lijfwacht. Hij zou die nooit zo ver voor zijn hoofdmacht uitsturen. Ik zou zeggen dat we nog een maand hebben - als we geluk hebben.' 

'Verdomme, ik had dat zwijn de darmen uit zijn lijf willen snijden, wat voor gevolgen dat ook voor mij zou hebben.' 

'Zeg tegen de mannen dat ze vanavond geen vuur maken,' zei Hogun. 

Nou, dikzak, dacht hij, dit is je eerste juiste beslissing. Hopelijk is het niet je laatste.

9

Het woud had een tijdloze schoonheid die Druss' krijgsmansziel ontroerde. Betovering hing in de lucht. Knoestige eiken werden zwijgende schildwachten in het zilveren maanlicht, majesteitelijk, onsterfelijk en onverzettelijk. Wat gaven zij om de oorlogen der mensen? Een lichte bries fluisterde tussen de ineengestrengelde takken boven het hoofd van de oude man door. Een omgevallen boomstam baadde in een bundel maanlicht, waardoor die een ogenblik lang van een vluchtige schoonheid leek. Een eenzame das, gevangen in het licht, schuifelde weg tussen het struikgewas. 

Een schor lied klonk op van de mannen rond het laaiende kampvuur en Druss vloekte zachtjes. Opeens was het woud weer gewoon woud en de eiken enorme bomen. Boogman kwam naar hem toelopen met twee leren drinkbekers en een wijnzak. 

'Eerste kwaliteit Ventriaanse wijn,' zei hij. je haar wordt er gewoon weer zwart van.' 

'Daar teken ik voor,' zei Druss. 

De jongeman schonk Druss' beker vol en daarna die van zichzelf. je kijkt een beetje melancholiek, Druss. Ik dacht dat het vooruitzicht van een volgende roemrijke slag je juist zou opbeuren.' 

'Je mannen zijn de slechtste zangers die ik de afgelopen twintig jaar heb gehoord. Ze vermoorden dat lied gewoon,' antwoordde Druss terwijl hij met zijn rug tegen een eik leunde en voelde hoe de wijn de spanning binnen in hem verminderde. 

'Waarom ga je naar Delnoch?' vroeg Boogman. 

'Maar een troep gevangengenomen Sathuli was nog erger. Ze bleven hetzelfde verdomde couplet tot in den treure herhalen. Uiteindelijk hebben we hen vrijgelaten - als ze zo zongen wanneer ze thuis waren, dachten we, dan zouden ze de vechtlust van hun stam binnen een week de nek hebben omgedraaid.' 

'Luister eens hier, beste man,' zei Boogman, 'ik laat me niet zo gemakkelijk om de tuin leiden. Geef me eens antwoord - wat je maar wilt! Vertel me desnoods een leugen, maar zeg me waarom je op weg bent naar Delnoch.' 

'Waarom wil je dat weten?' 

'Het fascineert me. Zelfs een blinde kan zien dat Delnoch zal vallen en jij hebt meer dan genoeg ervaring om de feiten op hun waarde te schatten. Dus waarom ga je er dan toch heen?' 

'Heb je er ook maar enig idee van, jochie, bij hoeveel van zulke zogenaamde verloren zaken ik in de afgelopen veertig jaar betrokken ben geweest?' 

'Ontzettend weinig,' zei Boogman. 'Anders zou je er hier niet over zitten vertellen.' 

'Helemaal mis. Op grond waarvan bepaal je of een slag verloren is? Aantallen, strategische voordelen, posities? Allemaal scheten in een netje. Uiteindelijk komt het allemaal neer op de bereidheid van de mensen. Het grootste leger zal nog verliezen wanneer de bereidheid van de soldaten om te sterven kleiner is dan de wil om te winnen.' 

'Loze kreten,' snoof Boogman. 'Ga iets dergelijks maar in de Dros vertellen. Die dwazen daar zullen het voor zoete koek slikken.' 

'Eén man tegen vijf, en die ene is nog gehandicapt ook,' zei Druss kalm. 'Op wie zou jij je geld zetten?' 

'Ik begrijp waar je heen wilt. Als die ene nu eens Karnak de Eenogige was. 

'Ja? Nou, dan zou ik mijn geld op hem zetten. Maar hoeveel Karnaks zijn er in Dros Delnoch?' 

'Wie weet? Zelfs Karnak was ooit een onbekende. Hij vestigde zijn naam op een bloedig slagveld. Er zullen vele helden geboren zijn als Dros Delnoch achter de rug is.' 

'Dus je geeft het toe? De Dros is ten dode opgeschreven,' zei Boogman met een triomfantelijk gegrinnik. "'Achter de rug is", zei je.' 

'Verdomme, man! Leg me geen woorden in de mond,' snauwde Druss terwijl hij in stilte zichzelf vervloekte. Waar ben je nu, Sieben, dacht hij. Nu ik je nodig heb met je listigheid en je gladde tong. 

'Probeer me dan niet iets op de mouw te spelden alsof ik een dwaas ben. Geef toe dat de Dros ten dode opgeschreven is.' 

'Zoals je net zelf hebt gezegd, kan zelfs een blinde dat zien,' gaf Druss toe. 'Maar dat kan me geen donder schelen, jochie. Tot op het moment dat ze me daadwerkelijk neerslaan, zal ik steeds op een overwinning rekenen. En de oorlogsgoden zijn op z'n zachtst gezegd wispelturig. Aan welke kant sta jij?' 

Boogman glimlachte en vulde beide bekers nog een keer. Hij zweeg een poosje terwijl hij genoot van de wijn en het onbehagen van de oude man. 

'Nou?' zei Druss. 

'Nu komen we eindelijk ter zake,' antwoordde Boogman. 

'Hoezo ter zake?' zei Druss, die zich weinig op zijn gemak voelde onder de doordringende cynische blik van de jonge boogschutter. 

'De reden voor dit bezoek aan mijn woud,' zei Boogman en hij glimlachte open en vriendelijk terwijl hij zijn armen spreidde. 'Kom nou, Druss, ik heb te veel respect voor je om er nog langer omheen te draaien. Jij wilt mijn mannen voor die krankzinnige strijd van je. En het antwoord is nee. Maar drink gewoon lekker door van de wijn.' 

'Ben ik zo doorzichtig?' vroeg de oude krijger. 

'Wanneer de Legendarische Druss aan de vooravond van het Einde een tocht door Skultik maakt, doet hij dat niet om eikeltjes te zoeken.' 

'Verlang jij dan verder niets in dit leven?' vroeg Druss. 'Je slaapt in een hut van gevlochten takken en je eet wanneer je voldoende wild kunt vinden. Lukt dat niet, dan lijd je honger. In de winter bibber je van de kou. In de zomer kruipen de mieren door je kleren en zit je onder de luizen. Jij bent niet voor een dergelijk leven geboren.' 

'We zijn helemaal niet voor het leven geboren, ouwe jongen. We krijgen het in de schoot geworpen. We leven het. En er komt een eind aan. Maar ik ga mijn leven niet aan zo'n bloeddorstige krankzinnigheid van jou vergooien. Dergelijke heldendaden laat ik over aan mannen zoals jij. Alle jaren van je leven heb je in de ene smerige oorlog na de andere gevochten. En wat is er veranderd? Is het niet bij je opgekomen dat we nu een deel van een machtig rijk zouden zijn en dat dát zich over de Nadir zorgen moest maken als je de Ventrianen vijftien jaar geleden niet bij de Skelnpas had verslagen?' 

'De vrijheid is de moeite waard om ervoor te vechten,' zei Druss. 

'Waarom? Niemand kan de vrijheid van de mensenziel afpakken.' 

'Onafhankelijkheid dan?' probeerde Druss. 

'Onafhankelijkheid wordt alleen maar op haar waarde geschat wanneer zij bedreigd wordt, dus de bedreiging ervan accentueert de waarde alleen maar. We zouden de Nadir dankbaar moeten zijn omdat ze de waarde van onze onafhankelijkheid benadrukken.' 

'Ik kan je niet meer volgen, verdomme, jij met je mooie woorden. Je bent net een van die politici in Drenan, zo opgeblazen en vol lucht als een zieke koe. Kom me niet vertellen dat mijn leven zinloos is geweest, dat pik ik niet! Ik heb van een beste vrouw gehouden en ben altijd trouw geweest aan mijn principes. Ik heb nooit iets wreeds gedaan of iets waarvoor ik me zou moeten schamen.' 

ja, maar weet je, Druss, niet alle mannen zijn zoals jij. Ik heb geen enkele kritiek op jouw principes, zolang je ze maar niet aan mij probeert op te dringen. Ik hecht er geen waarde aan. Ik zou nogal schijnheilig zijn, een vogelvrije struikrover met principes.' 

'Waarom heb je me dan niet gewoon door Jorak laten neerschieten?' 

'Zoals ik al zei, dat zou onsportief geweest zijn. Een gebrek aan stijl hebben gehad. Maar een andere keer, wanneer ik het kouder zou hebben gehad, of in een slecht humeur was geweest...' 

'Je bent een edelman, hè?' zei Druss. 'Een rijkeluiszoontje dat struikrovertje speelt. Waarom zit ik hier eigenlijk nog met je te praten?' 

'Omdat je mijn boogschutters nodig hebt.' 

'Nee. Dat plan heb ik al laten varen,' zei Druss terwijl hij de in het groen geklede bandiet zijn beker toestak. 

Boogman schonk hem vol en opnieuw lag er een cynische glimlach rond zijn mond. 'Laten varen? Nonsens. Ik zal je eens vertellen wat je denkt. Je blijft nog een tijdje met me zitten debatteren, biedt me soldij en een amnestie voor mijn misdaden. Als ik weiger, zul je me doden om daarna te proberen of je mijn mannen met hetzelfde aanbod over de streep kunt trekken.' 

Druss was verbijsterd, maar op zijn gezicht was daar niets van te lezen. 'Doe je nu ook al aan gedachten lezen?' vroeg hij, nippend van zijn wijn. 

'Je bent te eerlijk, Druss. En ik mag je graag. Daarom wil ik je er ook op wijzen dat Jorak daar met een pijl op zijn boogpees achter de struiken staat.' 

'Dan heb ik verloren,' zei Druss. 'Hou jij je boogschutters maar.' 

'Tut, tut, beste man, ik had niet verwacht dat de Legendarische Druss het hoofd zo snel zou laten hangen. Laat ons je aanbod eens horen.' 

'Ik heb geen tijd voor spelletjes. Ik heb ooit een vriend gehad die net zo was als jij, Sieben de Sagenmeester. Hij kon de hele dag door blijven kletsen en je ervan overtuigen dat de zee uit zand bestond. Ik heb nooit een debat van hem kunnen winnen. Hij beweerde ook altijd dat hij geen principes had - en net als jij loog hij.' 

'Hij was de dichter die de Sage schreef. Hij maakte je onsterfelijk,' zei Boogman zacht. 

'Ja,' antwoordde Druss terwijl zijn gedachten vele jaren teruggingen. 

'Heb je je vrouw werkelijk over de hele wereld nagejaagd?' 

'Dat deel was in ieder geval waar. We trouwden toen we nog heel jong waren. Toen werd mijn dorp overvallen door een slavenhaler, Harib Ka, die haar aan een oosterse koopman verkocht. Tijdens de aanval was ik in de bossen aan het werk, maar ik ben hen achterna gegaan. Uiteindelijk kostte het me zeven jaar, en toen ik haar eindelijk vond, leefde ze samen met een andere man.' 

'Wat is er met hem gebeurd?' vroeg Boogman zacht. 

'Hij is gestorven.' 

'En zij is met je mee teruggegaan naar Skoda.' 

'Ja. Ze hield van me. Eerlijk en oprecht.' 

'Een interessante toevoeging aan je sage,' zei Boogman. 

Druss grinnikte. 'Ik word kennelijk behoorlijk melancholiek op mijn ouwe dag. Gewoonlijk praat ik niet zoveel over het verleden.' 

'Wat is er met Sieben gebeurd?' vroeg de struikrover. 

'Hij is bij Skeln gesneuveld.' 

'Waren jullie dik bevriend?' 

'We waren net twee broers.' 

'Ik kan me niet voorstellen waarom ik je aan hem doe denken,' zei Booggman. 

'Misschien omdat jullie allebei een duister geheim met jullie meedragen.' 'Misschien,' gaf de vogelvrije toe. 'Maar goed, laat je aanbod maar eens horen.' 

'Amnestie voor iedereen en vijf gouden raq de man.' 

'Dat is te weinig.' 

'Het is mijn uiterste bod. Ik ga niet hoger.' 

'Je aanbod moet als volgt luiden: een amnestie, vijf gouden raq per man voor alle zeshonderdtwintig boogschutters en de afspraak dat we mogen vertrekken met ons geld en onze amnestie, voorzien van het zegel van de graaf, wanneer muur drie gevallen is.' 

'Waarom muur drie?' 

'Omdat dat het begin van het einde is.' 

'Je bent een klein strateegje, nietwaar?' 

'Zo zou je het kunnen noemen. Tussen haakjes, wat vind je van vrouwelijke krijgers?' 

'Ik heb er heel wat gekend. Waarom vraag je dat?' 

'Ik zal er een meebrengen.' 

'O? En wat voor verschil zou dat maken, zo lang ze maar een boog kan hanteren?' 

'Ik zei niet dat het enig verschil maakte. Ik vond alleen dat ik het even moest zeggen.' 

'Is er iets met deze vrouw wat ik zou moeten weten?' vroeg Druss. 

'Alleen dat ze een doder is,' zei Boogman. 

'Dan is ze geknipt en zal ik haar met open armen verwelkomen.' 

'Dat zou ik je niet willen aanraden,' zei Boogman zacht. 

'Zorg dat jullie over veertien dagen in Delnoch zijn en ik zal jullie allemaal met open armen verwelkomen.' 

Roek werd wakker en zag de zon van een nieuwe dag boven de toppen van de bergen in de verte uitkomen. Zijn lichaam paste zich na zijn droomloze slaap snel aan. Hij rekte zich uit en gleed onder het dek vandaan, waarna hij naar het venster van de torenslaapkamer liep. Op de binnenplaats beneden verzamelden de Dertig hun rijdieren, grote paarden met kortgeknipte manen en vlechten in hun staart. Afgezien van het geluid van de stalen hoeven op de kinderkopjes hing er een spookachtige stilte over het hele tafereel. Geen van de mannen zei een woord. Roek huiverde. 

Vitae kreunde in haar slaap en strekte een arm uit over het brede bed. Roek keek hoe de mannen beneden hun wapenrusting controleerden en hun zadelriemen strakker aantrokken. Vreemd, vond hij. Waar zijn de grappen, het gelach, alle geluiden die soldaten gewoonlijk maakten wanneer ze zich op de strijd voorbereidden? Grappen om de angst te overstemmen, vloeken om de spanning te breken? 

Serbitar verscheen, een witte mantel over zijn zilveren wapenrusting en een zilveren helm over de vlechten van zijn witte haar. De Dertig salueerden voor hem. Roek schudde zijn hoofd. Het was griezelig. Precies tegelijk: alsof hij hetzelfde saluut in dertig spiegels zag. 

Virae opende haar ogen en geeuwde. Ze rolde zich om en zag Roeks rug afgetekend tegen de ochtendzon. Ze glimlachte. 

'Je buikje is langzamerhand alleen nog maar een herinnering,' zei ze. 'Spot er maar mee,' zei hij glimlachend. 'Maar je moet je haasten, tenzij je in je blootje voor het front van dertig krijgers wil verschijnen. Ze staan allemaal al klaar op de binnenplaats.' 

'Het is een goede manier om erachter te komen of ze menselijk zijn,' zei ze terwijl ze overeind ging zitten. 

Roek maakte zijn ogen met moeite van haar lichaam los. je hebt een merkwaardige uitwerking op me,' zei hij terwijl hij haar in de ogen keek. 'Door jou krijg ik altijd op de verkeerde momenten zin om te vrijen. Ga je aankleden, vooruit.' 

Op de binnenplaats ging Serbitar zijn mannen voor in gebed, een stille samensmelting van hun geesten. Vintar bekeek de jonge albino vol genegenheid, tevreden dat hij zich zo snel aan de verantwoordelijkheden van het leiderschap had aangepast. 

Serbitar beëindigde het gebed en liep terug naar de toren. Hij voelde zich vreemd - uit zijn evenwicht. Hij liep de stenen wenteltrap op naar de torenslaapkamer terwijl hij moest glimlachen bij de herinnering aan zijn belofte aan de lange Drenai en zijn vrouw. Het zou zo veel makkelijker zijn geweest om te Spreken dan deze treden op te klimmen om te kijken of ze klaar waren. Hij klopte op de met ijzer beslagen deur. Roek opende hem en vroeg hem binnen te komen. 

'Ik zie dat jullie al klaar staan,' zei hij. 'Wij komen er zo aan.' 

Serbitar knikte. 'De Drenai hebben contact gemaakt met de Nadir.' 

'Zijn ze al in Delnoch?' vroeg Roek verontrust. 

'Nee, nee,' antwoordde Serbitar. 'Het Legioen stuitte tijdens een verkenningsexpeditie op hen. Ze hebben zich goed geweerd. Hun leider heet Hogun. Hij is in ieder geval een kundig militair.' 

'Wanneer is dit gebeurd?' 

'Gisteren.' 

'Weer met je krachten gewerkt?' 

'Ja. Vind je dat vervelend?' 

'Het geeft me een onbehaaglijk gevoel, maar alleen omdat ik zelf niet over die talenten beschik.' 

'Een verstandige opmerking, Roek. Je zult het mettertijd allemaal veel makkelijker kunnen aanvaarden, geloof me.' Serbitar boog toen Virae uit de badkamer achter het vertrek kwam. 

'Het spijt me dat ik jullie heb laten wachten,' zei ze. Behalve haar zilveren maliënkolder met bronzen schouderstukken, droeg ze ook een zilveren helm met ravenvleugels en een witte mantel, geschenken van Vintar. Haar blonde haar hing in twee vlechten aan weerszijden van haar gezicht. 

Je lijkt wel een godin,' zei Roek tegen haar. 

Ze voegden zich bij de Dertig op het binnenplein, controleerden hun paarden en reden naast Serbitar en Menahem weg in de richting van de monding van de Drinn. 

'Als we daar zijn,' zei Menahem, 'zullen we op een Lentriaans schip passage naar Dros Purdol boeken. Dat bespaart ons twee weken reizen. Vanaf Purdol reizen we over de rivier en over land, zodat we uiterlijk over vier weken in Delnoch zouden moeten zijn. Ik ben bang dat de strijd al begonnen zal zijn voor we aankomen.' 

Naarmate de uren verstreken werd de rit voor Roek een ware nachtmerrie. Zijn rug zat onder de blauwe plekken en zijn billen waren volkomen gevoelloos toen Serbitar halt liet houden voor een middagpauze. Die was maar kort en de pijn was tegen het vallen van de avond nog veel erger geworden. Ze kampeerden tussen een groepje bomen vlak bij een beekje. Virae viel bijna uit het zadel en de vermoeidheid - intens en verlammend ¨sprak uit elke beweging die ze maakte. Maar ze was voldoende ruiter om eerst haar paard te verzorgen voor ze zich met haar rug tegen een boom op de grond liet zakken. Roek nam er ruim de tijd voor om het schuimige zweet van Lansiers rug en schoften te wrijven. Hij had bepaald geen behoefte om te zitten. Hij legde een deken over het paard heen en liep vervolgens naar de beek. Lansier hield zich net zo goed als de paarden van de priesters, constateerde Roek met trots. Maar hij was nog steeds op zijn hoede in de buurt van de ruin. Het dier had de neiging om zelfs nu nog naar hem te happen. Roek glimlachte toen hij aan die ochtend terugdacht. 

'Een prachtig paard,' had Serbitar gezegd terwijl hij een stap dichterbij had gedaan om de manen te strelen. Lansier hapte naar hem en Serbitar was achteruit gesprongen. 'Mag ik met hem Spreken?' had Serbitar gevraagd. 

'Met een paard?' 

'Het is meer een empathische band. Ik zal hem zeggen dat ik geen kwaad in de zin heb.' 

'Ga je gang.' 

Na een poosje had Serbitar geglimlacht. 'Hij is erg vriendelijk, maar loert op een kans om weer naar me te kunnen happen. Dat is een humeurig paard, vriend.' 

Roek liep terug naar het kamp, waar vier vuren intussen lustig flakkerden terwijl de ruiters hun haverkoeken aten. Gewikkeld in een rode deken sliep Virae onder een boom, haar hoofd op haar witte mantel. Hij liep naar het vuur waar Vintar, Serbitar en Menahem zaten. Arbedark praatte zacht tegen een ander groepje in de buurt. 

'We houden wel een hoog tempo aan,' zei Roek. 'Dat houden de paarden nooit vol.' 

'Eenmaal aan boord kunnen we uitrusten,' zei Serbitar. 'En morgenochtend vroeg zullen we al aan boord van het Lentriaanse schip Ulástrel zijn. Het vaart morgen met het getij uit, vandaar die haast.' 

'Zelfs mijn botten zijn vermoeid,' zei Roek. 'Is er nog nieuws van Delnoch?' 

'Dat zullen we later zien,' zei Menahem glimlachend. 'Het spijt me, vriend Roek, dat ik je op de proef heb gesteld. Het was een vergissing.' 

'Alsjeblieft, laten we dat vergeten - en wat ik daarna zei. Die woorden waren in boosheid gesproken.' 

'Dat is nobel. Voor je hier kwam hadden we het net over de Dros. Wij geloven dat de stad het onder het huidige commando nog geen week zal volhouden. Het moreel is op een dieptepunt en hun commandant, Orrin, kan de last van zijn positie en zijn verantwoordelijkheid niet aan. We hebben een gunstige wind nodig en geen verdere vertragingen.' 

'Je bedoelt dat alles afgelopen zou kunnen zijn voor we daar aankomen?' zei Roek met bonzend hart. 

'Ik denk het niet,' zei Vintar. 'Maar het einde zou wel eens heel nabij kunnen zijn. Vertel me eens, Roegnak, waarom ga jij naar Delnoch?' 

'Ik wil de mogelijkheid dat ik het in een vlaag van verstandsverbijstering doe niet uitsluiten,' zei Roek zonder een vleugje humor. 'Trouwens, misschien verliezen we wel niet. We hebben toch zeker wel een klein kansje?' 'Druss zal er nu snel zijn,' zei Vintar. 'Veel zal afhangen van de manier waarop hij verwelkomd wordt. Als alles goed gaat en de eerste muur is nog steeds niet veroverd, dan zouden wij de krachten van de verdedigers moeten kunnen bundelen, zodat we zeker een maand weerstand kunnen bieden. Ik zie niet in hoe tienduizend man veel langer zouden kunnen standhouden.' 

'Wondwever stuurt misschien versterkingen,' zei Menahem. 

'Misschien,' zei Serbitar. 'Maar dat is niet waarschijnlijk. Zijn ronselaars proberen door het hele land soldaten te werven, maar in feite is het hele leger in Delnoch samengetrokken, met nog eens drieduizend man in Dros Purdol en een laatste duizend in Corteswain. Het was dwaas van Abalayn om deze laatste jaren steeds meer soldaten af te danken en almaar nieuwe handelsverdragen met Ulric te sluiten. Het was gekkenwerk. Als de Nadir ons nu niet zouden aanvallen, dan zou Vagria dat binnenkort wel hebben gedaan. Mijn vader zou het heerlijk hebben gevonden om de Drenai te vernederen. Hij heeft daar jaren over gedroomd.' 

'Je vader?' vroeg Roek. 

'Graaf Drada van Dros Segril. Wist je dat niet?' zei Serbitar. 

'Nee. Maar Segril ligt maar tachtig mijl ten westen van Delnoch. Hij zal toch zeker wel mannen sturen wanneer hij weet dat jij daar bent?' 

'Nee. Mijn vader en ik zijn bepaald geen vrienden; mijn gave werkt hem op zijn zenuwen. Maar wanneer ik word gedood, betekent dat wel een bloedvete tussen hem en Ulric. Dat betekent dat hij zijn strijdkrachten ter beschikking van Wondwever zal stellen. De Drenai zijn daar misschien mee gebaat - maar Dros Delnoch niet.' 

Menahem gooide wat takjes op het vuur en strekte zijn donkere handen naar de vlammen uit. 'Abalayn heeft in ieder geval één ding goed gezien. Deze Lentriaanse Wondwever is fantastisch. Een krijger van de oude stempel, taai, vastbesloten en ter zake kundig.' 

'Er zijn momenten, Menahem,' zei Vintar met een vriendelijke glimlach, 'dat ik eraan twijfel of je je doel zult bereiken. Krijgers van de oude stempel, het mocht wat!' 

Menahem grinnikte breed. 'Ik kan een man bewonderen om zijn bekwaamheden, ook al zet ik een vraagteken bij zijn principes.' 

'Dat kun je inderdaad, mijn jongen. Maar proefde ik net niet een zweem van empathie?' zei Vintar. 

'Dat klopt, vader abt. Maar slechts een zweem, dat kan ik u verzekeren.' 

'Ik hoop het, Menahem. Ik zou je niet al vóór de Reis willen verliezen. Je ziel moet zeker zijn.' 

Roek huiverde. Hij had geen idee waarover ze het hadden en bij nader inzien wilde hij dat ook niet weten. 

De eerste verdedigingslinie van Dros Delnoch was de muur Elbidar, die zich kronkelend over bijna een kwartmijl, dwars in de Delnochpas, uitstrekte. Vanuit het noorden gezien achtenveertig voet hoog, vanuit het zuiden niet meer dan vijf voet; een reusachtige traptrede die in het hart van de berg uit het gescheurde graniet was gehakt. 

Cul Gilad zat tussen twee kantelen en keek somber tussen de spaarzame bomen door naar de noordelijke vlakte. Zijn ogen zochten de trillende horizon in de verte af op zoek naar veelzeggende stofwolken die de invasie aankondigden. Er was niets te zien. Hij kneep zijn donkere ogen tot spleetjes toen hij hoog in de ochtendlucht een adelaar ontdekte. Gilad glimlachte. 

'Vlieg, grote gouden vogel. Leef!' schreeuwde hij. Gilad kwam overeind en rekte zich uit. Zijn benen waren lang en slank, zijn bewegingen vloeiend en gracieus. Zijn nieuwe legerschoenen waren een halve maat te groot en volgestopt met papier. Zijn helm, een wonderlijk ding van brons en zilver, gleed over een oog. Vloekend gooide hij hem op de grond. Ooit zou hij nog eens een strijdlied over de onzinnigheden in het leger schrijven, bedacht hij. Zijn maag knorde en hij keek om zich heen, op zoek naar zijn vriend Bregan die hun middagmaal was gaan halen - bruinbrood met kaas, ongetwijfeld. Eindeloze rijen wagens met voorraden arriveerden dagelijks in Delnoch, maar het middagmaal bestond altijd uit bruinbrood met kaas. Toen hij zijn ogen afschermde, kon hij net de gezette gestalte van Bregan zien die met twee borden en een kruik uit de mess kwam gelopen. Gilad glimlachte. De zachtaardige Bregan. Boer, echtgenoot, vader. Al deze dingen pasten goed bij zijn kalme, vriendelijke karakter. Maar soldaat? 

'Bruinbrood met roomkaas,' zei Bregan glimlachend. 'Dat hebben we pas drie keer gehad en het komt me nu de strot al uit.' 

'Komen er nog steeds karren met voorraden?' vroeg Gilad. 

'Met tientallen tegelijk. Van de andere kant, ik denk dat zij wel het beste zullen weten wat een krijger nodig heeft,' zei Bregan. 'Ik vraag me af hoe Latis en de jongens het maken.' 

'Straks krijgen we wel weer wat nieuwtjes te horen. Sybad krijgt altijd brieven.' 

'Ja. Ik ben hier pas twee weken en nu mis ik mijn gezin al zo,' zei Bregan. 'Ik heb gewoon in een impuls getekend, Gil. Ik heb me helemaal door die toespraak van die officier laten meeslepen, denk ik.' 

Gilad had het eerder gehoord - bijna elke dag wel een keer, sinds ze twee weken geleden hun wapenrusting hadden gekregen. Bregan had in Delnoch niks te zoeken, wist hij; hij was wel sterk, maar ergens miste hij de moed. Hij was een boer, iemand die het heerlijk vond om dingen te laten groeien. Vernietigen was hem wezensvreemd. 

'Tussen haakjes,' zei Bregan plotseling, en op zijn gezicht was de opwinding duidelijk te lezen, 'je raadt nooit wie er net is aangekomen!' 

'Wie dan?' 

'De Legendarische Druss. Het is toch niet te geloven?' 'Weet je dat zeker, Bregan? Ik dacht dat hij dood was.' 

'Nee. Hij is een uur geleden aangekomen. In de hele mess gonsde het van de verhalen. Ze zeggen dat hij vijfduizend boogschutters en een legioen bijlvechters bij zich heeft.' 

'Reken er niet te veel op, mijn vriend,' zei Gilad. 'Ik ben hier nog niet zo lang, maar ik wou dat ik een koperen stuiver kreeg voor elk verhaal over versterkingen, vredesbesprekingen en verdragen die ik al heb gehoord.' 'Nou, zelfs al brengt hij helemaal niemand mee, dan is het toch nog goed nieuws? Ik bedoel, hij is toch een held, nietwaar?' 

'Dat is hij zeker. Grote goden, hij moet zo ongeveer zeventig zijn nu. Dat is wel een beetje oud, vind je ook niet?' 

'Maar hij is een héld.' Met glinsterende ogen legde Bregan de nadruk op het woord. 'Mijn hele leven lang heb ik al verhalen over hem gehoord. Hij was de zoon van een boer. En hij heeft nooit verloren, Gil. Niet één keer. En hij staat aan onze kant! De ánze! In het volgende lied over de Legendarische Druss zullen wij ook voorkomen. 0, ik weet dat we niet met name zullen worden genoemd - maar wij weten het, nietwaar? Ik zal de kleine Legan kunnen vertellen dat ik aan de zijde van de Legendarische Druss heb gestreden. Dat maakt wel een verschil, nietwaar?' 

'Natuurlijk,' zei Gilad terwijl hij zijn brood in de zachte kaas sopte en de horizon af tuurde. Nog steeds geen beweging. 'Past jou helm je eigenlijk wel?' vroeg hij. 

'Nee, die is te klein. Waarom?' 'Probeer de mijne eens.' 

'Daar hebben we het al eens eerder over gehad, Gil. Bar Kistrid zegt dat het tegen de regels is om te ruilen.' 

'Bar Kistrid kan de pot op met zijn stomme voorschriften. Probeer hem maar eens.' 

'In elke helm zit aan de binnenkant een nummer gestempeld.' 

'Wat kan jou dat schelen? Probeer hem nou, in Missaels naam.' 

Bregan keek omzichtig om zich heen, stak een hand uit en probeerde Gilads helm. 

'En?' vroeg Gilad. 

'Hij zit beter. Nog steeds een beetje strak, maar veel beter.' 

'Geef mij de jouwe.' Gilad zette Bregans helm op zijn eigen hoofd; hij zat bijna als gegoten. 'Schitterend!' zei hij. 'Deze is geknipt voor mij.' 

'Maar de voorschriften ... ' 

'Er is geen voorschrift dat zegt dat een helm niet moet passen,' zei Gilad. 'En hoe gaat het met het zwaardvechten?' 

'Niet slecht,' zei Bregan. 'Alleen die zwaardschede, die vind ik lastig. Die blijft maar tussen mijn benen zwaaien, zodat ik erover struikel.' 

Gilad barstte in lachen uit, een zacht, zangerig geluid dat hoog tegen de bergen echode. 'Ach, Breg, wat doen we hier toch?' 

'Strijden voor ons land. Dat is niet iets om om te lachen, Gil.' 

'Ik lach niet om jou,' loog hij. 'Ik lach om deze hele krankzinnige situatie hier. Wij moeten de grootste bedreiging uit onze geschiedenis onder ogen zien, en ze geven mij een helm die te klein en jou een die te groot is, en zeggen bovendien tegen ons dat we die niet mogen ruilen. Dat is gewoon het einde. Echt. Twee boeren op een vestingmuur die maar over hun zwaard blijven struikelen.' Hij grinnikte en lachte toen weer luidkeels. 

'Het zal hen vermoedelijk niet eens opvallen dat we van helm geruild hebben,' zei Bregan. 

'Nee. Het enige wat ik nu nog moet doen is een man met een brede borst vinden die mijn borstkuras draagt.' Gilad boog zich naar voren; hij had steken in zijn zij van het lachen. 

'Het is goed nieuws over Druss, nietwaar?' zei Bregan, die absoluut niet begreep waarom Gilad plotseling zo in zijn schik was. 

'Wat? 0 ja.' Gilad haalde diep adem en glimlachte toen tegen zijn vriend. 

Ja, het was goed nieuws als het een man als Bregan zo opmonterde, dacht hij. Een held, het mocht wat. Geen held, Bregan, dwaas die je bent. Gewoon een krijger. Jij bent de held. Jij hebt je gezin en je boerderij waarvan je zoveel houdt verlaten, en bent hierheen gekomen om te sterven, om hen te kunnen beschermen. En wie zal er een lied over jou zingen ... of over mij? Als men zich Dros Delnoch in de verre toekomst zal herinneren, zal het zijn omdat hier een oude man met witte haren is gesneuveld. Hij kon de psalmisten en de sagendichters hun coupletten al horen zingen. En de onderwijzers die de kinderen - van de Nadir en de Drenai - het verhaal van Druss vertelden: 'En aan het eind van een lang en roemrijk leven kwam de Legendarische Druss tenslotte naar Dros Delnoch, waar hij dapper meevocht en stierf.' 

'In de mess zeggen ze dat dit brood over een maand wemelt van de wormen,' zei Bregan. 

'Geloof je nou werkelijk alles wat ze je vertellen?' snauwde Gilad, plotseling kwaad. 'Als ik zeker zou weten dat ik over een maand nog zou leven, heb ik daar het eten van brood vol wormen graag voor over.' 

'Ik niet,' zei Bregan. 'Het kan je vergiftigen, zeggen ze.' 

Gilad slikte zijn woede in. 

'Weet je,' zei Bregan peinzend, 'ik snap gewoon niet waarom zoveel mensen schijnen te denken dat we ten dode zijn opgeschreven. I<.ijk eens hoe hoog deze muur is. Daar zijn er zes van. En aan het einde is daar de Dros zelf. Vind je ook niet?' 

'Ja.' 

'Wat is er aan de hand, Gil? Je doet zo vreemd. Het ene ogenblik bulder je van het lachen en het volgende moment ben je kwaad. Dat is helemaal niets voor jou, jij bent altijd zo ... ijskoud geweest, vind ik.' 

'Let maar niet op mij, Breg. Ik ben gewoon bang.' 

'Ik ook. Ik vraag me af of Sybad een brief heeft gekregen. Ik weet het, het is niet hetzelfde - als je gezin zien, bedoel ik. Maar het is een hele geruststelling als ik hoor dat iedereen gezond en wel is. Ik durf te wedden dat Legan niet al te best zal slapen, nu ik er niet ben.' 

'Daar kun je maar beter niet aan denken,' zei Gilad, die de emotionele omslag bij zijn vriend voelde aankomen en wist dat de tranen niet ver weg meer waren. Wat een zacht karakter. Niet zwak. Nooit. Maar zachtmoedig, vriendelijk en zorgzaam. Heel anders dan hijzelf. Hij was niet naar Delnoch gekomen om de Drenai en zijn gezin te verdedigen - hij kwam alleen uit verveling. Hij had schoon genoeg van zijn leven als boer; zijn vrouwen zijn land konden hem gestolen worden. Opstaan bij het krieken van de dag om de dieren te verzorgen en de akkers te bewerken, schoffelen en planten tot laat in de middag. Tot ver na zonsondergang omheiningen of scharnieren en lekkende emmers repareren. Vervolgens op een strozak kruipen naast een dikke, zeurderige vrouw, die nog volop lag te klagen nadat hij allang in slaap was gevallen voor een al te korte nachtrust eer een nieuwe dag aanbrak. 

Hij had gedacht dat er niets ergers kon bestaan, maar daarin had hij zich schromelijk vergist. 

Hij dacht aan wat Bregan over de kracht van Dros Delnoch had gezegd. 

Voor zijn geestesoog zag hij honderdduizenden barbaarse krijgers, die als mieren een dunne linie verdedigers onder de voet liepen. Gek eigenlijk, bedacht hij, hoe twee verschillende mensen zo anders tegen dezelfde gebeurtenis kunnen aankijken. Bregan kan niet begrijpen hoe ze Delnoch ooit zouden kunnen innemen. En ik zie niet waarom het hen niet zou lukken. 

Al met al, dacht hij glimlachend, zou hij eigenlijk liever Bregan zijn. 

'Ik denk dat het in Dros Purdol koeler is,' zei Bregan. 'De zeewind die daar waait en dergelijke. In deze pas lijkt zelfs de lentezon al te branden.' 'Hij schermt de oostenwind af,' zei Gilad, 'en het grijze marmer kaatst de warmte naar ons terug. Maar ik vermoed dat het in de winter wel aangenaam is.' 

'Nou, dat zal ik dan niet meer meemaken,' zei Bregan. 'Ik heb alleen voor de zomer getekend en ik hoop op tijd terug te zijn voor het Oogstfeest. Dat heb ik Lotis beloofd.' 

Gilad lachte en de spanning vloeide uit hem weg. 'Ook al is Druss er nu,' zei hij, 'ik ben blij dat jij hier bij me bent, Breg. Dat meen ik.' 

Bregans bruine ogen gleden onderzoekend over Gilads gezicht op zoek naar een spoor van sarcasme. Toen glimlachte hij blij. 'Bedankt dat je dat zei. In het dorp gingen we nauwelijks met elkaar om en ik heb altijd gedacht dat je mij maar een saaie piet vond.' 

'Daar had ik ongelijk in. Hier, mijn hand erop. Wij blijven bij elkaar, jij en ik, en jagen de Nadir hier vandaan. En denk je eens in wat we dan op het Oogstfeest allemaal te vertellen zullen hebben.' 

Bregan greep grinnikend zijn hand en zei toen opeens: 'Niet zo. De krijgers greep, pols tegen pols.' 

Beide mannen grijnsden. 

'En die sagendichters hebben we ook niet nodig,' zei Gilad. 'We zullen ons eigen lied wel schrijven. Bregan met het Slagzwaard, en Gilad de Duivel van Dros Delnoch. Hoe klinkt dat?' 

'Ik denk dat je een andere naam voor jezelf moet bedenken. Mijn Legan is altijd bang geweest voor duivels.' 

Het gebulder van Gilads gelach bereikte de adelaar die hoog boven de pas cirkelde. De vogel maakte een scherpe bocht en vloog toen naar het zuiden.

10

Druss ijsbeerde ongeduldig door de grote zaal van de donjon terwijl hij verstrooid naar de marmeren standbeelden van helden uit het verleden keek, die in een rij langs de hoge wanden stonden. Niemand had hem ook maar één vraag gesteld toen hij de Dros was binnengekomen en overal hadden soldaten in de lentezon gezeten; sommigen verdobbelden hun karige soldij, anderen lagen in de schaduw te slapen. De burgers hielden zich zoals altijd met hun eigen zaken bezig en over de vesting lag een matte, apathische sfeer. De ogen van de oude man hadden gefonkeld van kille woede. Officieren die een praatje maakten met dienstplichtige soldaten - het was bijna meer dan de oude krijger kon verdragen. Terwijl hij bijna plofte van woede, was hij naar de donjon gemarcheerd en had een jonge officier in een rode mantel aangeroepen, die in de schaduw van het poortgebouw stond. 

'Zeg, jij daar! Waar kan ik de graaf vinden?' 

'Hoe zou ik dat moeten weten?' antwoordde de man terwijl hij langs de in het zwart geklede bijlvechter heen was gelopen. Een reusachtige hand greep de plooien van de rode mantel beet en gaf een nietsontziende ruk. De officier werd in zijn vaart gestuit, verloor zijn evenwicht en botste tegen de oude man aan, die hem bij zijn gordel greep en vierkant van de grond tilde. Zijn borstkuras rinkelde toen hij met zijn rug tegen de poort kwam. 

'Ik geloof dat je me niet verstaan hebt, hoerenjong!' siste Druss. 

De jongeman slikte moeilijk. 'Ik geloof dat hij in de grote zaal is,' zei hij. 

'Meneer!' voegde hij er haastig aan toe. De officier had nog nooit een veldslag of een felle schermutseling meegemaakt, maar instinctief had hij begrepen wat voor een dreiging er van de ijskoude ogen uitging. Hij is gek, dacht hij toen de oude man hem weer op de grond liet zakken. 

'Breng me naar hem toe en kondig me aan. Ik heet Druss. Denk je dat je dat kunt onthouden?' 

De jongeman knikte zo heftig dat zijn helm met paardenstaart over zijn ogen gleed. Even later ijsbeerde Druss door de grote zaal terwijl hij zijn woede nauwelijks kon beheersen. Was dit de wijze waarop grote rijken ten onder gingen? 

'Druss, oude vriend, welk een vreugde voor mijn ogen!' Als Druss al verrast was geweest over de toestand van de vesting, hij was nog meer geschokt door het uiterlijk van graaf Delnar, Burggraaf van het Noorden. De man, die ondersteund werd door de jonge officier, was nog minder dan de schaduw die hij nauwelijks vijftien jaar eerder bij de Skelnpas had geworpen. Zijn huid lag strakgespannen als perkament over zijn ingevallen gezicht, geel en droog, terwijl zijn ogen helder - koortsig - in de donkere kassen glinsterden. De jonge officier bracht hem tot vlak bij de oude krijger en de graaf stak hem een hand als een klauw toe. Bij de goden van Missael, dacht Druss. En hij is vijf jaar jonger dan ik! 

'Ik tref u helaas niet in goede gezondheid aan, heer,' zei Druss. 

'Je neemt nog steeds geen blad voor je mond, merk ik! Nee, jij niet. Ik ben stervende, Druss.' Hij klopte op de arm van de jonge soldaat. 'Help me om in die stoel in het zonlicht te gaan zitten, Mendar.' De jongeman trok de stoel naar de gewenste plek. Toen de graaf eenmaal zat, bedankte deze de soldaat met een glimlach en stuurde hem weg om wijn te gaan halen. 'Je hebt de jongen de stuipen op het lijf gejaagd, Druss. Hij beefde nog meer dan ik – en ik heb er een goede reden voor.' Hij zweeg en haalde een paar keer diep en reutelend adem. Zijn armen beefden. Druss boog zich voorover, legde een reusachtige hand op de magere schouder en wenste dat hij iets van zijn kracht in de man kon laten overvloeien. 'Ik maak het geen week meer. Maar Vintar is me gisteren in een droom verschenen. Hij komt met de Dertig en mijn Virae. Over nog geen maand zijn ze hier.' 

'De Nadir ook,' zei Druss terwijl hij een stoel met een rechte rugleuning naar zich toe trok om tegenover de stervende graaf te gaan zitten. 

'Dat is waar. Ik zou graag zien dat jij in die tussentijd het commando in de Dros overneemt. Bereid de mannen voor op de strijd. Er zijn ontelbare deserties. Het moreel is tot het nulpunt gedaald. Jij moet. .. het overnemen.' Opnieuw zweeg de graaf even om adem te halen. 

'Dat kan ik niet doen - zelfs niet voor jou. Ik ben geen generaal, Delnar. Een man moet zijn beperkingen kennen. Ik ben een krijger - soms een voorvechter, maar nooit een gan. Ik snap absoluut niets van de administratie die bij het besturen van een stad komt kijken. Nee, dat kan ik niet doen. Maar ik blijf hier om te vechten - dat moet voldoende zijn.' 

De koortsige ogen van de graaf richtten zich op de ijsblauwe kijkers van de bijlvechter. 'Ik ken je beperkingen, Druss, en ik heb begrip voor je angsten. Maar er is gewoon niemand anders. Wanneer de Dertig hier zijn, zullen zij de organisatie en de planning overnemen. Tot dan hebben we je ook nodig als krijger. Niet om te vechten, hoewel de goden weten hoe goed je daarin bent, maar om te trainen - om je ervaring van jaren door te geven. Beschouw de mannen hier als een roestig wapen, dat de sterke hand van een krijger ontbeert. Het moet geslepen, gewet en gepoetst worden. Anders is het nutteloos.' 

'Misschien moet ik dan eerst gan Orrin wel doden,' zei Druss. 

'Nee! Hij is niet slecht, zelfs niet koppig. Hij kan de hele situatie gewoon niet aan, maar hij doet zijn uiterste best. Ik geloof niet dat het hem aan moed ontbreekt. Ga met hem praten en oordeel dan zelf.' 

De oude man barstte los in een heftige hoestbui en zijn lichaam sidderde heftig. Er verscheen bloederig schuim op zijn lippen toen Druss naar hem toesprong. De hand van de graaf tastte trillend naar zijn mouwen de doek die hij daarin gestopt had. Druss trok hem eruit en depte de mond van de ander terwijl hij hem voorzichtig voorover liet buigen om op zijn rug te kunnen kloppen. Na een poosje was de aanval voorbij. 

'Er bestaat geen rechtvaardigheid wanneer mensen zoals jij op deze manier moeten sterven,' zei Druss, en hij ergerde zich aan het gevoel van hulpeloosheid dat hem overspoelde. 

'Geen van ons ... kan kiezen ... hoe we van dit leven scheiden. Nee, dat is niet juist... want jij bent hier, oud strijdros. Ik zie dat jij in ieder geval een verstandige keus hebt gemaakt.' 

Druss lachte, luid en hartelijk. 

De jonge officier, Mendar, kwam terug met een flacon wijn en twee kristallen glazen. Hij schonk er een in voor de graaf, die een klein flesje uit de zak van zijn purperen tuniek viste, de kurk eraf haalde en verscheidene druppels van de donkere vloeistof in zijn wijn schonk. Terwijl hij dronk, verscheen er weer wat kleur op zijn gezicht. 

'Zwartzaad,' zei hij. 'Het helpt tegen de pijn.' 

'Het werkt ook verslavend,' zei Druss. 

De graaf grinnikte. 'Vertel me eens, Druss,' zei hij, 'waarom moest je lachen toen ik zei dat je je dood had gekozen?' 

'Omdat ik nog helemaal niet klaar ben om me aan die ouwe schooier over te geven. Hij wil me wel hebben, maar ik zal het hem verdomme niet makkelijk maken.' 

'Jij hebt de dood altijd als je eigen persoonlijke vijand gezien. Bestaat hij, denk je?' 

'Wie weet? Ik denk van wel. Ik geloof graag dat dit alles een spel is. Heel het leven is een krachtmeting tussen hem en mij.' 

'Maar is dat ook zo?' 

'Nee. Maar het geeft mij een voorsprong. Ik heb zeshonderd boogschutters die zich over veertien dagen bij ons zullen voegen.' 

'Dat is geweldig nieuws. Hoe heb je die in 's hemelsnaam bij elkaar weten te krijgen? Wondwever had bericht gestuurd dat hij geen man kon missen.' 'Het zijn vogelvrij en en ik heb hun amnestie beloofd - en vijf gouden rag de man.' 

'Het staat me niet aan, Druss. Het zijn huurlingen en die zijn niet te vertrouwen.' 

'Je hebt me gevraagd of ik de leiding over wil nemen,' zei Druss. 'Heb dus vertrouwen in me; ik zal dat niet beschamen. Geef opdracht dat de papieren voor de amnestie gereed gemaakt worden en laat schuldbekentenissen uitschrijven voor de schatkist in Drenan.' Hij wendde zich tot de jonge officier die geduldig bij het raam stond. jij, jonge Mendar!' 

'Meneer?' 

'Ga gan Orrin zeggen ... vragen ... of hij me over een uur kan ontvangen. Mijn vriend en ik hebben nog heel wat bij te praten, maar zeg hem dat ik een gesprek met hem erg op prijs zou stellen. Begrepen?' 

'Ja, meneer.' 

'Ingerukt dan.' De officier salueerde en vertrok. 'Goed, laten we even ter zake komen voor je al te moe wordt, mijn vriend. Over hoeveel soldaten beschik je?' 

'Iets meer dan negenduizend. Maar zesduizend daarvan zijn rekruten, en slechts duizend daarvan - het Legioen - zijn veteranen.' 

'Doktoren?' 

'Tien, onder leiding van Calvar Syn. Ken je die nog?' 

'Ja. Dat is toch weer een positief punt.' 

De rest van het uur ondervroeg Druss de graaf en aan het eind van hun gesprek was hij duidelijk zwakker. Hij hoestte nog een keer bloed op, waarbij hij zijn ogen dichtkneep van de martelende pijn die door zijn lichaam schoot. Druss tilde hem op uit zijn stoel. 'Waar is je kamer?' vroeg hij. Maar de graaf had het bewustzijn verloren. 

Druss liep de zaal uit met de slappe gestalte van de Burggraaf van het N oorden in zijn armen. Hij riep een passerende soldaat aan, hoorde waar hij heen moest en gaf opdracht dat Calvar Syn geroepen moest worden. 

Druss zat bij het voeteneind van het grafelijke bed terwijl de oudere dokter de stervende verzorgde. Calvar Syn was nauwelijks veranderd; zijn gladgeschoren hoofd glom nog steeds als gepolijst marmer en zijn zwarte ooglapje zag er zelfs nog voddiger uit dan Druss zich herinnerde. 

'Hoe is het met hem?' vroeg Druss. 

'Wat denk je, jij oude idioot?' antwoordde de dokter. 'Hij is stervende. Hij houdt het geen twee dagen meer vol.' 

'Ik merk dat je nog altijd even opgewekt bent als vroeger, dokter,' zei Druss grinnikend. 

'Waar zou ik opgewekt over moeten wezen? Een oude vriend ligt op sterven en de volgende paar weken zullen duizenden jonge mensen hem volgen.' 

'Misschien. Maar het is goed om je weer eens te zien,' zei Druss terwijl hij overeind kwam. 

'Kon ik van jou maar hetzelfde zeggen,' zei Calvar Syn met een glinstering in zijn oog en een zwakke glimlach om zijn lippen. 'Waar jij gaat, verzamelen zich de kraaien. Trouwens, hoe komt het dat jij er zo belachelijk gezond uitziet?' 

'Wie is er hier dokter? Zeg jij het maar.' 

'Je bent gewoon niet menselijk meer! Jij bent op een winternacht in graniet uitgehakt en een demon heeft je leven ingeblazen. En maak nu dat je wegkomt! Ik heb werk te doen.' 

'Waar kan ik gan Orrin vinden?' 

'In het hoofdgebouw van de kazernes. Wegwezen!' Grinnikend verliet Druss het vertrek. 

Dun Mendar haalde diep adem. 'Mag u hem niet zo, meneer?' 

'Niet mogen? Natuurlijk wel!' snauwde de dokter. 'Hij doodt zijn vijanden snel, jongen. Dat bespaart mij een hoop werk. En maak jij nu ook dat je wegkomt.' 

Terwijl Druss over het exercitieterrein voor het hoofdgebouw liep, merkte hij dat de soldaten hem aanstaarden en verholen fluisterden als hij langsliep. Inwendig lachte hij. Het was begonnen! Vanaf nu zou hij zich geen moment meer kunnen ontspannen. Nooit zou hij deze mannen een glimp van Druss de mens kunnen tonen. Hij was de Levende Legende. De onoverwinnelijke Kapitein met de Bijl. De Onverwoestbare Druss. 

Hij negeerde de soldaten die salueerden, tot hij de hoofdingang bereikte, waar de twee wachtposten onmiddellijk in de houding sprongen. 

'Waar kan ik gan Orrin vinden?' vroeg hij aan een van hen. 

'De derde deur in de vijfde gang rechts van u,' antwoordde de soldaat, stram in de houding en de ogen voor zich uit gericht. 

Druss marcheerde naar binnen, vond de kamer en klopte. 

'Binnen!' klonk een stem en Druss opende de deur. Het bureau was onberispelijk opgeruimd, het kantoor Spartaans maar keurig gemeubileerd. De man achter het bureau was zo rond als een ton en had zachte, donkere ogen als van een ree. De gouden epauletten van een gan van de Drenai leken helemaal niet bij hem te passen. 

'Jij bent gan Orrin?' vroeg Druss. 

'Dat ben ik. En jij moet Druss zijn. Kom binnen, beste kerel, en ga zitten. Heb je de graaf gezien? Ja, natuurlijk. Natuurlijk. Ik neem aan dat hij je alles over onze problemen hier heeft verteld. Niet gemakkelijk, helemaal niet gemakkelijk. Heb je al gegeten?' De man zweette en voelde zich niet op zijn gemak. Druss had medelijden met hem. Hij had in zijn leven onder talloze bevelhebbers gediend. Velen waren uitstekend geweest, maar even zovelen incompetent, dwaas, ijdel of laf. Hij wist nog niet tot welke categorie Orrin behoorde, maar hij kon meevoelen met de problemen die de man had. 

Op een plank bij het raam stond een houten bord met bruinbrood en kaas. 'Ik neem daar wel wat van, als het goed is,' zei Druss. 

'Maar natuurlijk.' Orrin schoof hem het bord toe. 'Hoe is het met de graaf? Een nare kwestie. Zo'n fantastische man. Jij bent een vriend van hem, nietwaar? Samen bij de Skelnpas gevochten. Schitterend verhaal. Inspirerend.' 

Druss at langzaam en genoot van het korrelige brood. De kaas was ook goed, rijp en vol van smaak. Hij stapte af van zijn oorspronkelijk plan om Orrin vierkant aan te pakken door hem te wijzen op de janboel die er van de Dros geworden was, de apathie en de chaotische organisatie. Een mens moest zijn grenzen kennen, bedacht hij. Als hij die overschreed, kon het leven hem soms een wrede poets bakken. Orrin had de rang van gan nooit moeten accepteren, maar in vredestijd zou zijn ongeschiktheid nooit gebleken zijn. Nu viel hij op als een hobbelpaard bij een cavalerieaanval. 

'Je moet uitgeput zijn,' zei Druss tenslotte. 

'Wat?' 

'Uitgeput. De taak die je hier hebt is genoeg om een minder sterke man te breken. Beheer en distributie van de voorraden. Training, patrouilles, strategie, planning. Je moet helemaal op zijn.' 

'Ja, het is vermoeiend,' zei Orrin en veegde zich met duidelijk opluchting het zweet van zijn voorhoofd. 'Er zijn maar weinig mensen die beseffen met wat voor problemen een bevelhebber wordt geconfronteerd. Het is een nachtmerrie. Kan ik je misschien iets te drinken aanbieden?' 

'Nee, dank je wel. Zou het misschien helpen als ik een deel van de last van je schouders nam?' 

'Op welke manier? Je vraagt toch niet of ik mijn functie ter beschikking wil stellen, hè?' 

'Grote Missael, nee,' zei Druss uit de grond van zijn hart. 'Ik zou niet weten waar ik het zoeken moest. Nee, iets dergelijks bedoelde ik helemaal niet. Maar de tijd dringt en niemand kan van je eisen dat je die last alleen draagt. Ik zou willen voorstellen dat je de training en de voorbereiding van de verdediging aan mij overdraagt. We moeten die tunnels achter de poorten blokkeren en sloopploegen aan het werk zetten om de gebouwen vanaf muur vier tot muur zes met de grond gelijk te maken.' 

'Tunnels blokkeren? Gebouwen met de grond gelijk maken? Ik begrijp je niet, Druss,' zei Orrin. 'Dat is allemaal particulier bezit. Er zou een oproer los bars ten.' 

'Precies!' zei de oude krijger zacht. 'En daarom moet je een buitenstaander benoemen die de verantwoordelijkheid op zich neemt. Die tunnels achter de poorten zijn gebouwd zodat een kleine achterhoede een vijandelijke strijdmacht zo lang op een afstand kan houden tot alle verdedigers zich veilig achter de volgende muur hebben teruggetrokken. Ik wil voorstellen om alle gebouwen tussen muur vier en muur zes te slopen en het puin te gebruiken om de tunnels te blokkeren. Ulric zal heel wat mannen moeten offeren om de poorten in te beuken en hij zal er niets mee opschieten.' 

'Maar waarom moeten de gebouwen gesloopt worden?' vroeg Orrin. We kunnen ook stenen uit het zuiden van de pas halen.' 

'Er is geen schootsveld,' zei de oude krijger. We moeten terugvallen op het oorspronkelijke plan van de Dros. Wanneer de mannen van Ulric door de eerste muur heen breken, wil ik dat ze door elke boogschutter in de Dros bestookt worden. Iedere el open grond zal bezaaid liggen met dode Nadir. We staan tegenover een overmacht van vijftig tegen een en we moeten de verhoudingen op een of andere manier toch een beetje rechttrekken.' 

Orrin beet op zijn onderlip en wreef langs zijn kin terwijl zijn hersenen koortsachtig werkten. Hij keek naar de krijger met de witte baard die daar zo kalm voor hem zat. Zodra hij had gehoord dat Druss was aangekomen, had hij zich voorbereid op het feit dat hij vervangen zou worden - met schande overladen naar Drenan zou worden teruggestuurd. En nu kreeg hij een tweede kans. Hij had zelf op het idee moeten komen om de gebouwen te slopen en de tunnels te blokkeren; hij wist het, net als hij wist dat hij helemaal niet geschikt was als gan. Dat feit kon hij maar moeilijk aanvaarden. 

Gedurende de afgelopen vijf jaar, sinds zijn promotie, had hij elke vorm van zelfonderzoek vermeden. Nog maar een paar dagen geleden had hij Hogun en tweehonderd van zijn lansiers op verkenning gestuurd. Aanvankelijk was hij zich blijven voorhouden dat het een verstandige militaire beslissing was geweest. Maar naarmate de dagen verstreken en er geen bericht kwam, was hij steeds meer met die opdracht in zijn maag komen te zitten. Het had nauwelijks iets met strategie, maar alles met jaloezie te maken. Hogun, had hij met pijnlijk afgrijzen moeten bekennen, was de beste militair in de Dros. Toen hij teruggekomen was en Orrin had verteld dat zijn bevel heel verstandig was gebleken, had deze zich niet in zelfgenoegzaamheid opgesloten, maar eindelijk zijn eigen onbekwaamheid onder ogen durven zien. Hij had overwogen om ontslag te nemen, maar kon de gedachte aan de schande die dat voor zijn oom Abalayn zou betekenen niet verdragen. Het enige wat hij kon doen was sneuvelen op de eerste muur. Hier had hij zich op ingesteld. Hij was bang geweest dat Druss hem zelfs van die kans zou beroven. 

'Ik ben een dwaas geweest, Druss,' zei hij uiteindelijk. 

'Hou nou eens op met dat geklets!' snauwde de oude man. 'Luister. Jij bent de gan. Vanaf dit moment zal geen man meer een kwaad woord over je zeggen. Houd je angsten verder voor jezelf en heb vertrouwen in mij. Iedereen maakt fouten. Iedereen schiet wel eens een keer te kort. De Dros zal standhouden, want ik mag vervloekt zijn als ik de stad in handen van de vijand zal laten vallen. Als ik het gevoel had gehad dat je een lafaard was, Orrin, zou ik je eigenhandig op een paard hebben gebonden en weggestuurd. Je hebt nog nooit een belegering meegemaakt of een leger in de strijd aangevoerd. Nou, dadelijk zul je dat allebei doen, en je zult je mannetje staan, want ik sta voortdurend naast je. Zet die twijfels van je af. Gisteren is verleden tijd. Fouten uit het verleden zijn als rook in de wind. Wat telt is morgen, en elke volgende ochtend, tot Wondwever hier zal zijn met de versterkingen. Geloof me, Orrin, wanneer we dit overleven en er liederen over ons gezongen gaan worden, zul jij je plaats daarin dubbel en dwars verdiend hebben, en niemand die nog een minachtende opmerking over je zal maken. Geen levende ziel! Geloof me! En nou heb ik wel genoeg gezegd. Druk je zegel onder mijn aanstelling en ik begin vandaag nog met mijn werk.' 

'Moet ik vandaag bij je blijven?' 

'Beter van niet,' zei Druss. 'Ik moet nog een paar koppen tegen elkaar rammen.' 

Enkele minuten later marcheerde Druss in de richting van de officiersmess, geflankeerd door twee lansiers van het Legioen, lange gedisciplineerde mannen. De ogen van de oude man fonkelden van woede en onder het marcheren wisselden de soldaten een veelbetekenende blik. Ze konden het gezang horen dat uit de mess klonk en ze verheugden zich op het vooruitzicht om de Legendarische Druss in actie te zien. 

Hij opende de deur en stapte de weelderig ingerichte ruimte binnen. 

Tegen de achterwand was een bar op schragen opgesteld, die tot in het midden van het vertrek doorliep. Druss duwde een paar feestvierders opzij zonder op hun boze kreten te letten. Toen pakte hij de schraagtafel met één hand van onderen beet en gooide die omhoog, waardoor flessen, glazen en eten op de officieren neerregenden. De verbijsterde stilte maakte al gauw plaats voor een stroom woedende vloeken. Een jonge donkerharige officier baande zich door het gedrang een weg naar voren; met een koppige blik in zijn ogen keek hij de krijger met zijn witte baard hooghartig aan. 

'Wie denk je verdomme wel dat je bent, opa?' zei hij. 

Druss negeerde hem terwijl zijn ogen over het dertigtal mannen in de ruimte dwaalden. Een hand greep zijn wambuis vast. 

'Ik zei, wie -' 

Druss gaf de man een oplawaai met de rug van zijn hand, zodat hij dwars door het vertrek tegen de wand vloog en verdoofd op de vloer zakte. 

'Ik ben Druss, ook wel de Kapitein met de Bijl genoemd. In Ventria noemen ze me Druss de Zender. In Vagria ben ik gewoon de Bijlvechter. Voor de Nadir ben ik de Doodsbode, in Lentria heet ik de Zilveren Doder. Maar wie zijn jullie? Strontvretend uitvaagsel dat jullie zijn! Wie zijn jullie voor de donder.' De oude man trok Snaga uit het foedraal aan zijn zijde. 'Ik heb zin om vandaag eens een voorbeeld te stellen. Ik heb zin om de gezwelllen uit deze vermaledijde vesting te snijden. Waar is dun Pinar?' 

Een jonge man drong van achteren door de samengedromde mannen naar voren, een vaag lachje rond zijn lippen en een koele blik in zijn donkere ogen. 'Hier ben ik, Druss.' 

'Gan Orrin heeft mij aangesteld om de leiding te nemen bij de training en het voorbereiden van de verdedigingswerken. Over een uur wil ik alle officieren op het exercitieterrein bij elkaar hebben. Pinar, daar zorg jij voor. Wat de rest betreft, ruim deze rommel op en maak jullie klaar. Het is afgelopen met jullie luie leventje. Iedere man die me teleurstelt zal de dag vervloeken dat hij geboren is.' Hij wenkte Pinar om hem te volgen terwijl hij naar buiten liep. 'Ga Hogun voor me zoeken,' zei hij, 'en breng hem dan onmiddellijk bij me in de grote zaal van de donjon.' 

'Ja, meneer. En meneer...'

'Voor de draad ermee, jochie.' 

'Welkom in Dros Delnoch.' 

Het nieuws verspreidde zich als een lopend vuurtje door de stad, van herberg naar winkel, van de markt naar de stallen. Druss was gekomen! Vrouwen vertelden het nieuws aan hun man, kinderen zongen zijn naam in gangetjes en steegjes. Verhalen van zijn daden werden opnieuw verteld en met de minuut aangedikt. Een grote menigte verzamelde zich voor de kazerne en keek toe hoe de officieren op het exercitieterrein rondliepen. Kinderen werden hoog opgetild en op de schouders van hun vaders gezet om maar een glimp te kunnen opvangen van de grootste held uit de geschiedenis van de Drenai. 

Toen hij verscheen, steeg er een oorverdovend gejuich uit de menigte op; de oude man bleef even staan en zwaaide. Ze konden niet verstaan wat hij tegen zijn officieren zei, maar de mannen liepen met doelbewuste pas toen hij hen wegstuurde. Toen keerde hij na nog een laatste armzwaai terug naar de donjon. 

Toen Druss terug was in de grote zaal, trok hij zijn wambuis uit en liet zich op een stoel met een hoge rechte rugleuning zakken. Hij had een kloppend gevoel in zijn knie en een helse pijn in zijn rug. En Hogun was nog steeds niet verschenen. 

Hij gaf een dienaar opdracht een maaltijd voor hem klaar te maken en informeerde hoe het met de graaf was. De bediende vertelde hem dat de graaf vredig sliep. Hij kwam terug met een enorme biefstuk die Druss verslond en wegspoelde met een fles uitstekende rode Lentriaanse wijn. Hij veegde het vet uit zijn baard en masseerde zijn knie. Nadat hij Hogun had gesproken, zou hij een heet bad nemen en naar bed gaan om klaar te zijn voor morgen. Hij wist dat zijn eerste dag het uiterste van hem zou vergen en hij mocht geen zwakte tonen. 

'Gan Hogun, meneer,' kondigde de bediende aan. 'En dun Elicas.' 

De twee mannen die binnentraden, staken Druss een hart onder de riem. 

De eerste - dat moest Hogun zijn - was breedgeschouderd en lang, met heldere ogen en een vierkante kaak. En Elicas, hoewel korter en magerder, deed denken aan een arend. Beide mannen droegen het zwart-met-zilveren uniform van het Legioen, zonder rangonderscheidingstekens. Het was een oud gebruik dat dateerde uit de tijd dat de Bronzen Graaf het Legioen voor de oorlogen tegen Vagria had geformeerd. 

'Ga zitten, heren,' zei Druss. 

Hogun trok een stoel bij en draaide die om om op de rugleuning te kunnen steunen. Elicas ging op de rand van de tafel zitten, zijn armen voor zijn borst gekruist. 

Elicas keek aandachtig naar beide mannen. Hij had niet geweten wat hij van Druss moest verwachten, maar hij had Hogun gesmeekt of hij bij hun bespreking mocht zijn. Hij aanbad Hogun, maar de grimmige oude man die daar voor hem zat, was altijd zijn idool geweest. 

'Welkom in Delnoch, Druss,' zei Hogun. 'Je hebt het moreel al een flink eind opgekrikt. De mannen hebben het nergens anders meer over. Het spijt me dat ik je daarnet niet heb kunnen ontmoeten, maar ik was bij de eerste muur om toezicht te houden bij een boogschutters toernooi.' 

'Ik heb gehoord dat je al een schermutseling met de Nadir hebt gehad?' zei Druss. 

'Ja. Over nog geen maand zullen ze hier zijn.' 

'We zullen voor hen klaar staan. Maar dan zullen we hard moeten werken. De mannen zijn slecht getraind - als ze al getraind zijn. Dat moet veranderen. We hebben maar tien doktoren, geen verplegers, geen brancardiers en maar één ziekenhuis - en dat is bij de eerste muur, dus daar hebben we niet veel aan. Wat vinden jullie daarvan?' 

'Dat is een nauwkeurige inschatting. Ik kan er alleen maar aan toevoegen dat er slechts een tiental bekwame officieren zijn - afgezien van mijn eigen mannen.' 

'Over de bekwaamheid van wie dan ook hier heb ik me nog geen oordeel gevormd. Maar laten we de zaken voorlopig van de positieve kant bekijken. Ik heb iemand met wiskundig inzicht nodig voor het beheer van de voedselvoorraad en het opstellen van rantsoeneringstabellen. Hij zal zijn berekeningen voortdurend moeten aanpassen om met onze verliezen in de pas te blijven lopen. Hij moet ook contact houden met gan Orrin en geregeld rapport aan hem uitbrengen.' Druss zag hoe de twee mannen een blik wisselden, maar reageerde daar niet op. 

'Dan moet je dun Pinar hebben,' zei Hogun. 'In feite is hij het die de Dros momenteel bestuurt.' 

Druss' ogen stonden kil toen hij zich naar de jonge generaal toeboog. 'Dat soort opmerkingen wens ik niet meer te horen, Hogun. Zoiets past een beroepssoldaat niet. We beginnen vandaag met een schone lei. Gisteren is verleden tijd. Ik vorm mijn eigen oordeel en ik verwacht van mijn officieren dat ze achter elkaars rug om geen insinuerende opmerkingen over collega's maken.' 

'Ik dacht dat u de waarheid wilde horen,' merkte Elicas op voor Hogun antwoord had kunnen geven. 

'De waarheid is een vreemd ding, jongen. Zij schijnt van mens tot mens te verschillen. En hou nu verder je mond. Begrijp me goed, Hogun, ik heb veel waardering voor je. Je hebt een uitstekende staat van dienst. Maar van nu af aan zegt niemand nog een kwaad woord over de Eerste Gan. Het is niet goed voor het moreel, en wat niet goed is voor het moreel, is goed voor de Nadir. We hebben al genoeg problemen.' Druss rolde een stuk perkament open en schoof dat samen met een potje inkt en een ganzenveer in Elicas' richting. 'Maak jij jezelf maar eens nuttig, jongen, en noteer wat ik zeg. Zet Pinar bovenaan, hij is onze kwartiermeester. Goed, we hebben vijftig verrplegers en tweehonderd brancardiers nodig. De eersten kan Calvar Syn uit de vrijwilligers kiezen, maar de brancardiers zullen door iemand getraind moeten worden. Ik wil dat ze de hele dag kunnen rennen. Missael weet dat dat nodig zal zijn wanneer het er heet aan toe gaat. Het zullen moedige kerels moeten zijn. Het is geen sinecure om lichtgewapend over een slagveld te rennen, want tegelijkertijd een zwaard en een brancard dragen, dat gaat niet. Dus wie kan hen volgens jullie het beste uitkiezen en trainen?' 

Hogun keerde zich naar Elicas, die zijn schouders ophaalde. 

'Je moet toch iemand kunnen voordragen?' zei Druss. 

'De mannen uit Dros Delnoch ken ik niet zo goed,' zei Hogun, 'en van het Legioen is er niemand geschikt voor.' 

'Waarom niet?' 

'Het zijn krijgers. We zullen ze op de muren nodig hebben.' 

'Wie is je beste onderofficier?' 

'Bar Britan. Maar hij is een formidabele krijger.' 

'Daarom is hij de man die we hebben moeten. Luister goed: de brancardiers zijn alleen gewapend met een dolk en ze wagen hun leven net zo goed als de mannen die op de muren vechten. Maar er is weinig eer aan zo'n taak te behalen, daarom kan het belang ervan niet genoeg benadrukt worden. Wanneer je je beste onderofficier tot instructeur van de brancardiers benoemt en ze tijdens de strijd onder zijn leiding plaatst, is het duidelijk hoe gewichtig die taak is. Bar Britan moet ook vijftig man uitkiezen met wie hij de brancardiers zo goed mogelijk beschermt.' 

'Ik buig me voor je logica, Druss,' zei Hogun. 

'Je moet nergens voor buigen. Ik maak ook fouten, net zo goed als ieder ander. Als je denkt dat ik ongelijk heb, wees dan zo goed en zeg het me, verdomme.' 

'Wees daar maar niet bang voor, Bijlvechter!' zei Hogun kortaf. 

'Mooi. Nu wat de training betreft. Ik wil dat de mannen in groepen van vijftig getraind worden. Iedere groep moet een naam hebben - kies ze uit sagen, namen van helden, slagvelden, enzovoorts, zolang het maar namen zijn die het bloed opzwepen. Elke groep heeft een officier en vijf onderofficieren, die elk tien man commanderen. Deze onderofficieren zullen we na de eerste drie dagen training benoemen. Tegen die tijd moeten we wel door hebben wat iedereen waard is. Begrepen?' 

'Waarom namen?' vroeg Hogun. 'Is het niet veel gemakkelijker als elke groep gewoon een nummer heeft? Bij de goden, man, dat wil zeggen dat we honderdtachtig namen moeten zoeken!' 

'Bij oorlogvoeren komt meer kijken dan alleen tactiek en training, Hogun. 

Ik wil trotse mannen op die muren. Mannen die hun kameraden kennen en zich één met hen voelen. "Groep Karnak" vertegenwoordigt Karnak de Eenogige terwijl "Groep Zes" alleen maar een aanduiding is. 

Gedurende de volgende paar weken zullen we de groepen met elkaar laten wedijveren bij het werk, in wedstrijden en in spiegelgevechten. We zullen hen tot eenheden smeden - trotse eenheden. We zullen hen bespotten, uitschelden en zelfs treiteren. En vervolgens, zodra ze meer de pest aan ons hebben dan aan de Nadir, zullen we hen prijzen. In een zo kort mogelijke tijd moeten we ervoor zorgen dat ze zichzelf als een elite-eenheid gaan beschouwen. Dan hebben we de strijd al half geleverd. Er komen wanhopige, bloedige tijden; tijden vol dood en verderf. Ik wil mannen op die muren; sterke mannen, gezonde mannen - maar vooral trotse mannen. 

Morgen kiezen jullie de officieren en delen jullie de groepen in. Ik wil dat die groepen lopen tot ze erbij neervallen, en vervolgens moeten ze weer lopen. Ik wil dat ze oefenen in het zwaardvechten en muren beklimmen. Ik wil dat er dag en nacht gesloopt wordt. Na tien dagen gaan de eenheden het tegen elkaar opnemen. Ik wil dat de brancardiers met ladingen puin rennen tot hun spieren branden en hun armen van hun lijf gerukt lijken te worden. Ik wil dat elk gebouw van muur vier tot muur zes met de grond gelijk gemaakt wordt; het puin wordt in de tunnels gestort. Ik wil dat telkens duizend man drie uur aan een stuk bezig zijn met het slopen. Dat geeft hun een stevige rug en krachtige armspieren voor het zwaardvechten. Nog vragen?' 

Hogun zei: 'Nee. We zullen alles doen wat je wilt. Maar ik zou wel één ding willen weten: geloof jij dat de Dros tot de herfst kan standhouden?' 

'Natuurlijk geloof ik dat,' loog Druss met een stalen gezicht. 'Waarom zou ik anders al die moeite doen? De kwestie is, geloof jij het?' 

'0 ja,' loog Hogun even gladjes. 'Zonder enige twijfel.' 

De twee mannen grinnikten. 

'Mag ik jullie uitnodigen een glas rode wijn met me te drinken?' zei Druss. 'Je krijgt er maar dorst van, van al dat plannen maken!'

11

Op een houten vliering waarvan het raam in de schaduw van de grote donjon lag, wachtte een man. Hij trommelde met zijn vingers op de brede tafel. Achter hem zetten duiven hun veren op in een kooi van gevlochten wilgentenen. De man was zenuwachtig. Gespannen.
Hij reikte naar een smalle dolk toen hij voetstappen op de trap hoorde.
Hij vloekte en veegde zijn zwetende handpalm aan zijn wollen broek af.

Een tweede man trad binnen, sloot de deur achter zich en ging tegenover de eerste zitten. De nieuwkomer zei: 'En? Wat voor bevelen hebben we gekregen?'
'We moeten afwachten. Maar dat kan veranderen wanneer ze horen dat Druss hier is.'

'Eén man meer maakt geen enkel verschil,' zei de nieuw-aangekomene.

'Misschien niet. We zullen zien. De stammen zullen over vijf weken hier zijn.'
'Vijf? Ik dacht-'
'Ik weet het,' zei de eerste man. 'Maar Ulrics eerstgeborene is dood. Hij

 is onder een vallend paard verpletterd. De begrafenisrituelen duren vijf dagen; en het is een slecht voorteken voor Ulric.' 

'Slechte voortekenen zullen de horde van de Nadir er niet van weerhouden deze vervallen vesting in te nemen.' 

'Wat is Druss van plan?' 

'Hij is van plan de tunnels af te sluiten. Dat is alles wat ik tot dusver weet.' 'Kom over drie dagen terug,' zei de eerste man. Hij pakte een stukje papier en begon daar met kleine letters op te schrijven. Hij strooide zand over de inkt, blies erover en herlas vervolgens wat hij had geschreven: Doodsbode hier. Tunnels afgesloten. Moreel hoger. 

'Misschien zouden we Druss moeten doden,' zei de nieuw-aangekomene terwijl hij opstond. 

'Als ons dat wordt opgedragen,' zei de eerste man. 'Niet eerder.' 

'Tot over drie dagen dan.' Bij de deur zette hij zijn helm recht en gooide zijn mantel weer over zijn insigne op zijn schouder. 

Hij was een dun van de Drenai. 

Cul Gilad lag uitgeteld op het korte gras naast de muur van het kookhuis bij Eldibar. Hij zoog de lucht met krampachtig hijgende teugen in zijn longen. Zijn donkere haar hing in dunne pieken, waarvan het zweet op zijn schouders druppelde. Hij draaide zich op zijn zij, waarbij hij kreunde van de inspanning. Iedere spier in zijn lichaam leek tegen hem te schreeuwen. Drie keer hadden hij en Bregan en nog achtenveertig anderen van de Groep Karnak tegen vijf andere groepen om het hardst van muur een naar muur twee gelopen, waren ze langs touwen met knopen naar boven geklommen, verder gegaan naar muur drie, langs de touwen omhoog, verder naar muur vier ... Een eindeloze, zinloze inspanning vol pijn. 

Alleen zijn woede dreef hem nog voort, vooral na de eerste muur. Die ouwe schoft met zijn witte baard had staan kijken hoe hij als eerste van die zeshonderd man bij muur twee was, in volle wapenrusting, en met maaiende armen en stampende benen die brandden van vermoeidheid. Als eerste! En wat had hij gezegd? 'Een wankelende ouwe man, gevolgd door een wankelend stel ouwe wijven. Vooruit, blijf daar niet liggen, joh! Hup, naar muur drie!' En toen had hij gelachen. Dat was de laatste druppel geweest. 

Gilad had hem toen wel kunnen vermoorden - heel langzaam. Vijf ellendige eindeloze dagen lang hadden de soldaten van Dros Delnoch gerend, geklommen, gevochten, voor de ogen van de onteigende bewoners huizen gesloopt en de ene kar puin na de andere in de tunnels bij muur een en twee gestort. Nu ze dag en nacht hadden gewerkt, waren ze vermoeid tot op hun botten. En nog steeds zweepte die dikke ouwe kerel hen voort. 

Boogschutterstoernooien, speerwerpwedstrijden, zwaardgevechten, dolkstootoefeningen en worstelpartijen tussen het zware werk door zorgden ervoor dat weinig culs zin hadden om naar de herbergen in de schaduw van de donjon te gaan. 

Die verdomde Legionairs maakten het allemaal nog erger. Voor hen was de training een akkefietje en met een grimmig lachje slingerden ze minachhtende opmerkingen naar de boeren die hun uiterste best deden om hen bij te houden. Ik zou jullie wel eens achttien uur aan een stuk op het land willen zien werken, dacht Gilad. De schoften! 

Kreunend van de pijn ging hij overeind zitten, leunde met zijn rug tegen de muur en keek hoe de anderen bezig waren. Hij had nog tien minuten voor de volgende ploeg de karren vol puin moest laden. Brancardiers liepen zwoegend over het open terrein te zeulen met stenen die twee keer zo zwaar waren als een gewonde. Bij velen waren de handen verbonden. En achter hen liep bar Britan met zijn zwarte baard te schreeuwen dat ze door moesten lopen. 

Bregan kwam naar hem toegewankeld en liet zich in het gras vallen. Zijn gezicht was kersrood. Zwijgend gaf Gilad hem een halve sinaasappel- zoet en sapp1g. 

'Bedankt, Breg.' 

Gilads ogen gleden over de andere acht mannen van zijn groep. De meesten lagen daar zonder iets te zeggen, maar Midras was gaan kokhalzen. Hij had een meisje in de stad en die eikel was afgelopen nacht naar haar toe geweest. Een uur voor zonsopgang was hij heimelijk de kazerne weer binnen geslopen om nog wat te slapen. Daar betaalde hij nu het gelag voor. 

Bregan hield het goed vol; een beetje sneller en een beetje fitter. En hij klaagde nooit, wat wel een wonder genoemd mocht worden. 

'Bijna tijd, Gil,' zei hij. , 

Gilad keek naar de tunnel waar het werk wat langzamer ging. Andere soldaten van de Groep Karnak liepen al naar een groepje gedeeltelijk gesloopte huizen. 'Kom op, lui,' zei Gilad. 'Laten we gaan zitten. Laten we beginnen met een paar keer diep adem te halen.' Dit bevel werd met een gekreun beantwoord en de mannen kwamen nauwelijks in beweging. 'Kom op nou, die lui van Groep Kestrian lopen er al naartoe. Klootzakken!' Gilad kwam overeind en trok Bregan mee omhoog. Toen liep hij naar elk van de mannen. Langzaam kwamen ze overeind en begonnen in de richting van de tunnel te lopen. 

'Ik geloof dat ik doodga,' zei Midras. 

'Reken daar maar op, als je ons vandaag in de steek laat,' mompelde Gilad. 'Als die ouwe bok ons nog een keer durft uit te lachen .. .' 

'Laat hij naar de hel lopen,' zei Midras. 'Heb je ooit gezien dat hij zich in het zweet werkt?' 

Toen de avondschemering viel liepen de mannen in groepjes van de tunnels naar de betrekkelijke rust en veiligheid van de kazerne. Ze lieten zich op hun smalle britsen vallen en begonnen borstkurassen en beenkappen los te gespen. 

'Ik vind het niet erg om hard te moeten werken,' zei Baile, een gezette boer uit een dorp in de buurt van dat van Gilad, 'maar ik snap niet waarom we dat in volle wapenrusting moeten doen.' 

Niemand gaf antwoord. 

Gilad was bijna in slaap gevallen toen een stem bulderde: 'Groep Karnak naar het exercitieterrein!' 

Druss stond midden op het exercitieterrein, met zijn handen op zijn heupen, en zijn blauwe ogen gleden over de uitgeputte mannen die met knipperende ogen in het toortslicht de kazerne uit kwamen gestommeld. Naast hem stonden Hogun en Orrin, en Druss lachte grimmig toen de mannen zich in het gelid opstelden. 

Bij de vijftig man van de Groep Karnak voegden zich nog de Groep Kestrian en de Groep Zwaard. Zwijgend wachtten ze af wat voor onzalig idee Druss nu weer voor hen in petto had. 

Jullie drie groepen,' zei Druss, 'moeten heen en terug langs de hele muur lopen. De groep van de laatste man doet dat nog een keer. Vooruit!' 

Toen de mannen wegrenden om de martelende halve mijl af te leggen, riep iemand uit de menigte: 'En hoe zit het met jou, dikzak? Doe je mee?' 

'Deze keer niet,' schreeuwde Druss terug. 'Zorg maar dat je de laatste niet bent.' 

'Ze zijn uitgeput,' zei Orrin. 'Is dit wel verstandig, Druss?' 

'Heb vertrouwen in me. Wanneer de aanval eenmaal zal zijn ingezet, zullen de mannen nog vaak genoeg uit hun slaap gerukt worden. Ik wil dat ze hun grenzen kennen.' 

Er verstreken nog eens drie dagen. Tunnel een lag bijna helemaal vol puin. Niemand die nog juichte als Druss langsliep, zelfs de stedelingen niet. Velen waren hun huis kwijt, bij anderen gingen de zaken slecht. Er was een delegatie naar Orrin gegaan om hem te smeken het slopen te laten staken. Anderen vonden dat de aanblik van het kale terrein tussen de muren alleen maar benadrukte dat Druss kennelijk verwachtte dat de Nadir de Dros in zouden nemen. De wrok tegen Druss werd steeds groter, maar de oude krijger slikte zijn woede weg en ging stug door met zijn plannen. 

Op de negende dag gebeurde er iets wat de mannen nieuwe gespreksstof verschafte. 

Toen de Groep Karnak zich verzamelde voor hun trainingsloop, liep gan Orrin naar dun Mendar, de officier die het bevel over de groep had. 

'Vandaag loop ik met jullie groep mee,' zei hij. 

'Neemt u het bevel over, meneer?' vroeg Mendar. 

'Nee, nee. Ik loop alleen maar mee. Een gan moet ook fit zijn, Mendar.' 

Toen Orrin zich in het gelid voegde, werd hij begroet met een nors stilzwijgen. Met zijn wapenrusting vol goud en brons viel hij duidelijk uit de toon bij de wachtende soldaten. 

De hele ochtend zwoegde hij met de mannen, klom in touwen en rende tussen de muren. Altijd was hij de laatste. Terwijl hij liep moesten sommige mannen lachen, anderen maakten hatelijke opmerkingen. Mendar was razend. De man zet zichzelf gewoon nog meer voor gek, dacht hij. En ons ook. Gilad negeerde de gan, behalve een keer om hem over de kantelen te trekken toen hij dreigde te vallen. 

'Laat hem toch gewoon naar beneden donderen!' schreeuwde een man verderop bij de muur. 

Orrin klemde zijn tanden op elkaar en ging door. Hij bleef de hele dag bij de groep en werkte zelfs mee bij het slopen. 's Middags werkte hij half zo snel als de andere soldaten. Niemand had nog een woord tegen hem gezegd. Tijdens het eten zat hij afzijdig van de andere mannen. Niet uit vrije keuze - waar hij ging zitten, wilde niemand anders gaan zitten. 

Bij zonsondergang liep hij terug naar zijn vertrekken. Zijn hele lichaam trilde en zijn spieren brandden. Hij sliep in zijn wapenrusting. 

Bij het aanbreken van de dag nam hij een bad, stak zich weer in zijn wapenrusting en voegde zich weer bij de Groep Karnak. Alleen bij het zwaardvechten blonk hij uit, maar zelfs toen had hij half en half het vermoeden dat de mannen hem lieten winnen. En wie kon hen dat kwalijk nemen? 

Een uur voor zonsondergang verscheen Druss, samen met Hogun. Vier groepen kregen het bevel om zich bij de poortvan muur twee te verzamelen: 

Karnak, Zwaard, Egel en Vuur. 

Vanaf de kantelen boven hen riep Druss omlaag naar de tweehonderd mannen: 'Een kleine hardloopwedstrijd om jullie spieren te strekken, jongens. Het is een mijl van deze poort naar het uiteinde van de muur en terug. Jullie lopen die afstand twee keer. De groep van de laatste man loopt nog eens. Op weg!' 

Toen de mannen duwend en trekkend wegrenden, boog Hogun zich naar voren. 'Verdomme!' zei hij. 

'Wat is er?' vroeg Druss. 

'Orrin. Hij rent met hen mee. Ik dacht dat hij er na gisteren wel tabak van zou hebben. Wat mankeert die vent? Is hij gek geworden?' 

'Jij rent toch ook met de mannen mee?' zei Druss. 'Waarom hij dan niet?' 

'Kom nou toch, Druss, wat is dat nu voor een vraag? Ik ben soldaat en ik train elke dag. Maar hij! Moet je kijken - hij loopt nu al helemaal achteraan. Je zult de voorlaatste man moeten kiezen, en niet Orrin.' 

'Dat kan ik niet doen. Dan zou ik hem te schande maken. Hij heeft zijn keuze gemaakt en ik veronderstel dat hij daar zijn redenen voor had.' 

Na de eerste mijl lag Orrin dertig el achter de laatste man en hij moest zijn uiterste best doen. Hij richtte zijn blik op de rug van het kuras van de man terwijl hij zonder acht te slaan op de pijn in zijn zij voortrende. Het zweet prikte in zijn ogen en zijn helm met de pluim van wit paardenhaar viel van zijn hoofd. Het was een opluchting. 

Na anderhalve mijl lag hij veertig el achter. 

Gilad keek achterom uit het midden van de voorste groep, werkte zich naar de rand, draaide zich om en ging in looppas terug naar de ademloze gan. Eenmaal naast hem ging hij met hem in de pas lopen. 

'Luister,' zei hij terwijl hij rustig ademhaalde. 'Klem uw handen niet tot vuisten, dat ademt makkelijker. Denk nergens anders aan, behalve aan mij bijhouden. Nee, probeer geen antwoord te geven. Tel de keren dat u ademhaalt. Haal diep adem en blaas zo snel mogelijk weer uit. Zo ja. Om de twee stappen diep ademhalen. En blijf tellen. Nergens anders aan denken, behalve aan het aantal keren dat u ademhaalt. Blijf verder bij me.' 

Hij ging voor de generaal lopen, in hetzelfde kalme tempo, dat hij vervolgens langzaam opvoerde. 

Druss zat tussen de kantelen toen de hardloopwedstrijd op zijn eind liep. 

Orrin was op sleeptouw genomen door de slanke onderofficier. De meeste mannen waren al binnen, hadden zich verspreid en keken naar de laatste lopers. Orrin liep nog steeds achteraan, maar de afstand tussen hem en een vermoeide cul van de Groep Vuur was geen tien el meer. Mannen begonnen te roepen dat de cul een eindsprint moest inzetten. Elke groep, behalve Karnak, moedigde hem aan. 

Nog veertig el. Gilad liet zich terugvallen tot naast Orrin. 'Geef alles wat je hebt,' zei hij. 'Lopen, vet varken dat je bent!' 

Gilad verhoogde het tempo en rende langs de cul heen. Orrin klemde zijn tanden op elkaar en rende achter hem aan. De woede gaf hem kracht. Nieuwe adrenaline stroomde naar de vermoeide spieren. 

Nog vijftien el en nu was hij ter hoogte van 's mans schouder. Hij hoorde het aanmoedigende geschreeuw van de menigte. Met zijn laatste krachten rende de man naast hem voort, zijn gezicht vertrokken van pijn. 

Orrin kwam in de schaduw van de poort op gelijke hoogte met hem. Hij wierp zich naar voren, viel op de grond en rolde tussen de menigte. Hij kon niet overeind komen, maar handen grepen hem beet, trokken hem overeind en klopten hem op zijn rug. Hij snakte naar adem. Er klonk een stem: 'Blijf doorlopen. Dat helpt. Kom, blijf je benen bewegen.' Aan weerskanten ondersteund begon hij te lopen. 

Vanaf de kantelen klonk de stem van Druss. 'De groep van die man, nog een rondje.' 

Groep Vuur vertrok, ditmaal in een kalme looppas. 

Gilad en Bregan hielpen Orrin om op een vooruitstekende funderingssteen te gaan zitten. Zijn benen trilden, maar zijn ademhaling ging al minder onregelmatig. 

'Het spijt me dat ik u beledigde,' zei Gilad. 'Ik wilde u kwaad maken. Mijn vader zei altijd dat woede kracht geeft.' 

'Je hoeft je niet te verontschuldigen,' hijgde Orrin. 'Ik zal er geen werk van maken.' 

'Het is geen verontschuldiging. Ik zou dat stuk nog wel tien keer kunnen lopen; hetzelfde geldt voor de meesten van mijn mannen. Ik dacht alleen dat het zou helpen.' 

'Dat heeft het gedaan. Bedankt dat je naar me terugkwam.' 

'Ik vind dat u het schitterend gedaan heeft,' zei Bregan. 'Ik weet hoe u zich voelde. Maar wij doen dit nu al bijna twee weken. Vandaag is pas uw tweede dag.' 

'Doet u morgen weer met ons mee?' vroeg Gilad. 

'Nee. Ik zou wel willen, maar ik heb ander werk te doen.' Plotseling glimlachte hij. 'Aan de andere kant,' zei hij, 'Pinar is erg goed in al dat administratieve werk en ik ben het een beetje zat om elke vijf minuten een delegatie met klachten te ontvangen. Ja, ik zal er zijn.' 

'Mag ik dan een voorstel doen?' zei Gilad. 

'Natuurlijk.' 

'Zorg dat u een gewone wapenrusting krijgt. Dan valt u minder op.' 'Maar ik hoor juist op te vallen,' zei Orrin met een glimlach. 'Ik ben de gan.' 

Hoog boven hen dronken Druss en Hogun samen een fles rode lentria. 'Daar was wel lef voor nodig om vandaag weer te komen nadat hij gisteren zo was uitgelachen,' zei Druss. 

'Ja, dat zal wel,' zei Hogun. 'Nee, verdomme, ik ben het volkomen met je eens en heb bewondering voor de man. Maar het gaat bepaald niet van harte. Jij hebt hem ruggengraat gegeven.' 

'Je kunt een man niets geven wat er niet is,' zei Druss. 'Hij heeft er alleen nooit naar gezocht.' De oude krijger grinnikte en nam een lange teug uit de fles, waarna hij die halfleeg aan Hogun overhandigde. 'Ik mag dat kereltje wel,' zei Druss. 'Hij is taai!' 

Orrin lag op zijn smalle veldbed, zijn rug gesteund door zachte kussens. Hij had een aardewerk beker in zijn hand. Hij probeerde zichzelf voor te houden dat het bepaald geen prestatie was geweest dat hij als een na laatste was binnengekomen. Tot zijn vreugde lukte hem dat niet. Hij was nooit erg sportief geweest, zelfs als kind niet. Maar hij kwam uit een geslacht van krijgers en regeerders van de Drenai, en zijn vader had erop gestaan dat hij zich vertrouwd maakte met alle facetten van het krijgsbedrijf. Hij had altijd goed met een zwaard kunnen omgaan, en in de ogen van zijn vader woog dat op tegen andere, veel belangrijkere tekortkomingen. Zoals het niet kunnen verdragen van lichamelijke pijn. Of het niet kunnen begrijpen - ook al was het hem geduldig uitgelegd - wat voor enorme blunder Nazredas in de slag van Plettii had begaan. Hij vroeg zich af of het zijn vader genoegen zou hebben gedaan dat hij zichzelf tegen de grond had gegooid om een cul in een hardloopwedstrijd te verslaan. Hij glimlachte: die zou gedacht hebben dat hij gek was. 

Een klop op de deur bracht hem terug in het heden. 

'Binnen!' 

Het was Druss zonder zijn zwart-met-zilveren wambuis. Vreemd hoezeer hij er nu als een oude man uitzag, dacht Orrin, zonder die legendarische kleding. De krijger had zijn baard gekamd en hij droeg een wijd, wit tuniekhemd met bollende mouwen die bij de polsen waren samengebonden. Rond zijn middel droeg hij een brede zwarte gordel met een zilveren gesp. Hij had een grote fles rode lentria in zijn hand. 

'Ik dacht dat we misschien samen nog wat konden drinken als je nog wakker was,' zei Druss terwijl hij een stoel bijtrok en omdraaide, zoals Orrin Hogun vele malen had zien doen. 

'Waarom doe je dat?' vroeg Orrin. 

'Wat?' 

'De stoel omdraaien.' 

'Oude gewoonten leer je niet gemakkelijk af - zelfs niet onder vrienden. Het is een gewoonte van krijgers. Met je benen aan weerskanten van een stoel kun je gemakkelijker opstaan. Bovendien heb je zo een dikke plaat hout tussen je buik en de man met wie je praat of zit te drinken.' 

'Ik begrijp het,' zei Orrin. 'Ik heb het Hogun al zo vaak willen vragen en het is er nooit van gekomen. Waarom leert een mens zichzelf dergelijke gewoonten aan?' 

'De aanblik van een vriend met een mes in zijn buik!' zei Druss. 

'Ik begrijp het. Zou je mij die trucjes ook eens willen bijbrengen, Druss, voor de Nadir hier zijn?' 

'Nee. Die zul je zelf gaandeweg moeten ontdekken. Maar ik zal je wel een paar kleinigheidjes vertellen als de juiste gelegenheid zich voordoet - dingen die een heel verschil kunnen maken.' 

'Kleinigheidjes? Je maakt me nieuwsgierig, Druss. Vertel me nu alvast eens wat.' Orrin pakte een beker wijn aan en zette zich weer tegen de kussens. 

Druss dronk uit de fles. 'Goed,' zei de bijlvechter toen de fles halfleeg was, 'vertel me eens waarom de mannen elke ochtend een sinaasappel krijgen?' 

'Het houdt hen fit en voorkomt dysenterie. Het is verfrissend en goedkoop. Is dat het?' vroeg Orrin verbaasd. 

'Gedeeltelijk,' zei Druss. 'De Bronzen Graaf voerde het uitdelen van sinaasappelen in het leger in, gedeeltelijk om de redenen die jij net aangaf, maar zijn voornaamste reden was: als je het sap in je handpalm smeert, zal je zwaard er niet uit glippen als je hand zweet. En als je het op je voorhoofd smeert, zal het zweet niet in je ogen druppelen.' 

'Dat heb ik nooit geweten. Ik vermoed dat ik het had horen te weten, maar dat is niet zo. Wat eenvoudig! Vertel me nog eens iets.' 

'Nee,' zei Druss, 'een andere keer. Maar vertel me eens, waarom ben je met de training van de culs mee gaan doen?' 

Orrin ging zitten, zijn donkere ogen strak op Druss gericht. 'Vind je het geen goed idee?' 

'Dat hangt ervan af wat je ermee wil bereiken. Probeer je respect te verdienen?' 

'Grote goden, nee!' zei Orrin. 'Die kans heb ik jaren geleden al vergooid, Druss. Het kwam door iets wat jij laatst zei toen we de mannen uit hun bed hadden getrommeld om 's nachts te gaan rennen. Ik vroeg je toen of het verstandig was en jij antwoordde: "Ze moeten hun grenzen leren kennen." Nou, dat geldt ook voor mij. Ik heb nog nooit een veldslag meegemaakt. Ik wil weten wat het is om na een dag hard trainen uit mijn slaap gerukt te worden omdat ik weer moet vechten. Ik heb hier heel wat mensen teleurgesteld. Misschien dat ik dat weer doe wanneer de Nadir de muren bestormen, maar ik hoop van niet. Maar ik moet fitter en sneller zijn. En dat zal ik worden. Is dat zo'n slecht idee?' 

Druss hield de fles schuin, likte zijn lippen af en glimlachte. 'Nee. Het is een goed idee. Maar wanneer je een bee* fitter bent, sluit je dan steeds bij een andere groep aan. Het zal je geen windeieren leggen.' 

'Windeieren?' 

'Je zult er vanzelf wel achter komen.' 

'Heb je de graaf nog gesproken?' vroeg Orrin plotseling. 'Syn zegt dat het erg slecht met hem gaat. Heel erg slecht.' 

'Ik geloof niet dat ik hem ooit erger heb gezien. Hij ligt nu voortdurend te ijlen - hoe hij het volhoudt is me een raadsel.' 

De twee mannen zaten nog meer dan een uur met elkaar te praten. Orrin liet de oude man over zijn leven vertellen en de vele gevechten waaraan hij had deelgenomen, met als onvermijdelijk hoogtepunt het onsterfelijke verhaal van de slag bij de Skelnpas en de val van koning Gorben. 

Toen de alarmklok van de donjon luidde, reageerden beide mannen meteen. Druss vloekte, gooide de fles opzij en rende naar de deur. Orrin kwam van zijn veldbed overeind en volgde hem. Druss rende over het exercitieterrein en daarna tegen de kleine heuvel van de donjon op. Met dreunende stappen ging hij onder het valhek door en tot slot klom hij de hoge stenen wenteltrap op naar de slaapkamer van de graaf. Calvar Syn stond naast het bed, samen met dun Mendar, Pinar en Hogun. Een oude bediende stond bij het raam te huilen. 

'Is hij dood?' vroeg Druss. 

'Nee, maar het duurt niet lang meer,' antwoordde Calvar Syn. 

Druss liep naar de kant van het bed en ging naast de uitgemergelde gestalte zitten. De graaf opende zijn ogen en knipperde een paar keer. 

'Druss?' riep hij met zwakke stem. 'Ben je daar?' 

'Ik ben hier.' 

'Hij komt. Ik zie hem. Hij draagt een zwarte mantel, met een kap.' 

'Spuug hem namens mij maar in zijn gezicht,' zei Druss terwijl hij met zijn reusachtige hand het koortsige voorhoofd van de graaf streelde. 

'Na Skeln ... dacht ik ... dat ik eeuwig zou leven.' 

'Ga in vrede, mijn vriend. Ik heb één ding over de dood geleerd: hij blaft harder dan hij bijt.' 

'Ik kan ze zien, Druss. De Onsterfelijken. Ze sturen de Onsterfelijken!' De graaf greep Druss bij zijn arm en probeerde zichzelf op te richten. 'Daar komen ze! Grote goden, moet je toch eens zien, Druss!' 

'Het zijn gewoon mensen. We zullen ze even uitlaten.' 

'Ga bij het vuur zitten, kind, en ik zal je erover vertellen. Maar niet tegen je moeder zeggen, dat ik het heb verteld - je weet wat voor een hekel ze aan die bloederige verhalen heeft. Ach, Virae, mijn liefje! Je zult nooit begrijpen wat het voor mij heeft betekend om gewoon je vader te zijn .. .' Druss boog zijn hoofd terwijl de oude graaf maar door bleef kletsen, zijn stem ijl en beverig. Hogun knarste met zijn tanden en sloot zijn ogen, Calvar Syn zat in een leunstoel, en Orrin stond bij de deur terwijl hij aan de dood van zijn eigen vader dacht, nu alweer zoveel jaar geleden. 

'We hielden de pas vele dagen lang bezet en versloegen alles wat ze tegen ons inzetten. Stamleden, strijdwagens, infanterie, cavalerie. Maar de dreiging van de Onsterfelijken hing voortdurend boven ons hoofd. Nooit verslagen! De oude Druss stond midden vooraan in de eerste linie, en toen de Onsterfelijken tegen ons optrokken, verstijfden we. Je kon de paniek in de lucht voelen hangen. Ik wilde vluchten en ik zag hetzelfde gevoel in de gezichten om me heen weerspiegeld. Toen hief de oude Druss zijn strijdbijl hoog in de lucht en brulde tegen de naderende linie. Het was gewoon geweldig. Magisch bijna. De betovering was verbroken. De angst verdween. Hij hief zijn bijl op, zodat ze die goed konden zien, en schreeuwde toen. Ik kan het nu nog horen. 'Kom maar op, jullie vadsige hoerenzonen! Ik ben Druss en dit is de Dood!" 

Virae? Virae? Ik heb op je gewacht ... nog een keer. Je zien. Zoveel... zoveel gewild ... ' Het broze lichaam trilde en lag toen stil. Druss sloot de ogen van de dode en wreef even met een hand over de zijne. 

'Hij had haar nooit weg moeten sturen,' zei Calvar Syn. 'Hij hield zielsveel van dat meisje, hij leefde eigenlijk alleen maar voor haar.' 

'Misschien stuurde hij haar daarom wel weg,' zei Hogun. 

Druss trok het zijden laken over het gezicht van de graaf en liep naar het raam. Nu was hij alleen - de laatste overlevende van de Skelnpas. Hij boog zich over de vensterbank en ademde de nachtlucht in. 

Buiten liet de maan de Dros in een spookachtig licht baden, grijs en griezelig, en de oude man tuurde naar het noorden. Boven hem kwam een duif aanfladderen, die met een grote boog een vliering onder aan de donjon binnenvloog. De vogel was uit het noorden gekomen. 

Hij keerde zich van het raam af. 'Begraaf hem morgen in alle stilte,' zei hij. 'We kunnen de training niet onderbreken voor een volledige staatsiebegrafenis.' 

'Maar Druss, dit is graaf Delnar!' zei Hogun met fonkelende ogen. 

'Dat,' zei Druss terwijl hij naar het bed wees, 'is een lichaam dat door de kanker is uitgemergeld. Het is niemand. Doe wat ik zeg.' 

'Harteloze klootzak,' zei dun Mendar. 

Druss richtte zijn ijskoude ogen op de officier. 'Vergeet dat vooral niet, jochie, voor het geval jij - of iemand anders - het tegen me op zou willen nemen.'

12

Met een arm rond Viraes schouders leunde Roek over de stuurboordreling en keek naar de zee. Vreemd, vond hij, hoe de nacht de sfeer van de oceaan veranderde. Een uitgestrekte, halfvaste spiegel die de sterren weerkaatste terwijl het tweelingzusje van de maan, in scherven en ongrijpbaar, op ongeveer een mijl afstand dreef. Altijd ongeveer een mijl ver weg. Een lichte bries liet het driehoekige zeil bollen terwijl de Wástrel een wit pad door de golven sneed en zacht rees en daalde op de deining. Achterin stond de stuurman aan het roer, zijn zilveren ooglap glinsterend in het maanlicht. Bij de boeg gooide een jonge matroos het peillood in de golven en riep de veranderende diepten naar achteren door terwijl ze over verborgen riffen voeren. Het was een en al rust, vrede en harmonie. Het voortdurende klotsen van de golven versterkte het gevoel van afzondering dat Roek omhulde terwijl hij naar de zee keek. Met de sterren boven en onder hen, konden ze net zo goed over de baren van de melkweg varen, ver van de al te menselijke strijd die hen wachtte. 

Dit moet tevredenheid zijn, vond Roek. 

'Waar sta je aan te denken?' vroeg Vitae terwijl ze een arm rond zijn middel legde. 

'Ik hou van je,' zei hij. Een dolfijn kwam onder hem aan de oppervlakte en riep een muzikale groet, voor hij opnieuw de diepten opzocht. Roek keek hoe de lenige gestalte tussen de sterren door zwom. 

'Ik weet dat je van me houdt,' zei Virae, 'maar ik vroeg waar je aan stond te denken.' 

'Daar stond ik aan te denken. Ik ben tevreden. Innerlijk in harmonie.' 'Natuurlijk ben je dat. We zijn op een schip en het is een heerlijke nacht.' 'Vrouw, je hebt geen ziel,' zei hij terwijl hij haar op haar voorhoofd kuste. 

Ze keek naar hem op en glimlachte. 'Als je dat denkt, ben je een dwaas! Ik ben alleen niet zo gewiekst in het opdissen van fraaie leugens zoals jij.' 

'Wrede woorden, vrouwe. Waarom zou ik tegen je liegen? Je zou me de keel afsnijden.' 

'Inderdaad. Hoeveel vrouwen hebben al van je mogen horen dat je van ze hield?' 

'Honderden,' zei Roek terwijl hij in haar ogen keek en zag hoe de glimlach eruit verdween. 

'En waarom zou ik je dan geloven?' 

'Omdat je dat doet.' 

'Dat is geen antwoord.' 

'Natuurlijk wel. Jij bent geen simpele melkmeid die je met een brede glimlach om de tuin kunt leiden. Jij weet dat iets waar is als je het hoort. Waarom twijfel je daar dan plotseling aan?' 

'Ik twijfel niet aan je, sukkel! Ik wilde alleen maar weten hoeveel vrouwen je al hebt liefgehad.' 

'Het met hen gedaan hebt, bedoel je?' 

'Als je het zo platvloers wil zeggen.' 

'Ik weet het niet,' loog hij. 'Het is niet mijn gewoonte om de stand bij te houden. En als je volgende vraag is hoe jij het er in vergelijking met hen afbrengt, sta je hier dadelijk alleen, want dan ga ik benedendeks.' 

Ze vroeg het. Maar hij ging niet. 

De stuurman aan het roer keek naar hen, luisterde naar hun onbezorgde gelach, en glimlachte met hen mee, hoewel de reden van hun opgewektheid hem ontging. Thuis had hij een vrouwen zeven kinderen en het deed hem goed om naar de jongeman met zijn vrouw te kijken. Hij zwaaide toen ze benedendeks gingen, maar ze zagen hem niet. 

'Heerlijk om nog zo jong te zijn en van elkaar te houden,' zei de kapitein, die stil uit de schaduw bij de deur van zijn hut te voorschijn stapte en naast de stuurman ging staan. 

'Het is heerlijk om oud te zijn en van elkaar te houden,' antwoordde de stuurman grinnikend. 

'Een kalme nacht, maar de wind begint aan te wakkeren. Die wolken daar in het westen bevallen me helemaal niet.' 

'Ze zullen langs ons heen drijven,' zei de stuurman. 'Maar we krijgen zwaar weer, dat is zeker. Het zal achter ons zitten en ons voortstuwen. We zullen misschien een paar dagen winnen. Wist u dat ze naar Delnoch op weg zijn?' 

'Ja,' zei de kapitein terwijl hij door zijn rode baard krabde en hun koers aan de hand van de sterren controleerde. 

'Jammer,' zei de stuurman oprecht. 'Er wordt verteld dat Ulric heeft gezworen om de stad met de grond gelijk te maken. Hebt u gehoord wat hij in Gulgothir heeft gedaan? De helft van de soldaten en een derde van de vrouwen en kinderen afgeslacht. Hij heeft ze gewoon op een rij gezet en ze door zijn krijgers laten vermoorden.' 

'Ik heb het gehoord. Het zijn mijn zaken niet. We hebben nu al jaren met de Nadir handelgedreven; het is een geschikt volk - niet veel beter of slechter dan andere volkeren.' 

'Ik ben het met u eens. Ik heb eens een Nadirvrouw gehad. Een echte helleveeg - ze is er met een ketellapper vandoor gegaan. Later hoorde ik dat ze hem de keel had afgesneden en zijn wagen had gestolen.' 

'Naar alle waarschijnlijkheid wilde ze alleen het paard maar. Voor een goed paard zou ze een echte Nadirman kunnen kopen.' Beide mannen grinnikten en stonden een tijdje zwijgend naast elkaar terwijl ze van de nachtlucht genoten. 

'Waarom gaan ze naar Delnoch?' vroeg de stuurman. 

'Zij is de dochter van de graaf. Van hem weet ik niks. Als ze mijn dochter was geweest, zou ik er beslist voor hebben gezorgd dat ze niet meer terugkwam. Ik zou haar naar het uiterste zuidelijke puntje van het rijk hebben gestuurd.' 

'Het zal niet lang duren voor de Nadir ook daar zijn - en nog veel verder. 

Het is alleen maar een kwestie van tijd.' 

'Nou, in die tussentijd kan er een heleboel gebeuren. Het zal niet lang duren voor de Drenai zich hebben overgegeven. Moet je kijken! Die verdomde albino en zijn vriend. Die bezorgen me gewoon kippenvel.' 

De stuurman keek over het dek naar de plaats waar Serbitar en Vintar aan de bakboordreling stonden. 'Ik begrijp wat je bedoelt - ze zeggen geen stom woord. Ik zal blij zijn als ze van boord gaan,' zei hij terwijl hij het teken van de Klauw boven zijn hart maakte. 

'Daardoor zul je hun soort demonen niet afweren,' zei de kapitein. 

Serbitar glimlachte toen Vintar seinde: 'We zijn niet bepaald populair, jongen.' 'Ja. Zo gaat het altijd. Het is moeilijk verborgen te houden dat we op hen neerkijken.' 

'Maar dat moet.' 

'Ik zei moeilijk, niet onmogelijk.' 

'Gescherm met woorden. Zelfs constateren dat het moeilijk is, is je nederlaag erkennen,' zei Vintar. 

'U blijft altijd de geleerde, vader abt.' 

'Zolang de wereld leerlingen heeft, meester-priester.' Serbitar grinnikte, een zeldzame gebeurtenis. 

Een meeuw cirkelde klapwiekend boven het schip; de albino geest raakte de vogel terloops terwijl hij rond de mast vloog. In zijn geest was geen spoor van vreugde, verdriet of hoop. Alleen honger en verlangen. En kwaadheid, dat het schip geen voedsel te bieden had. 

Een gevoel van heftige verrukking golfde plotseling met een ongelooflijke kracht over de jonge priester, een gevoel van extase en bevrediging vloeide door zijn lichaam. Hij greep de reling stevig beet en reikte terug langs het pad, maar staakte zijn tasten toen hij de deur van Roeks hut bereikte. 

'Hun emoties zijn buitengewoon sterk,' seinde Vintar. 

'Het is ongepast daar bij stil te blijven staan,' antwoordde Serbitar zedig terwijl de blos op zijn gezicht zelfs in het maanlicht te zien was. 

'Helemaal niet, Serbitar. Deze wereld heeft maar weinig bevrijdende kenmerken, en een daarvan is het vermogen van de mensen die erop leven om elkander met een intense, blijvende passie lief te hebben. Ik verheug me over hun liefdesspel. Het is iets heel moois voor hen.' 

'U bent een voyeur, vader abt,' zei Serbitar nu glimlachend. 

Vintar lachte luidkeels. 'Het is waar. Ze hebben zo'n energie, die jongelui.' Plotseling verscheen Arbedarks magere, ernstige gezicht in de geesten van beide mannen. 'Het spijt me,' seinde hij. 'Er is droevig nieuws uit Dros Delnoch.' 

'Spreek,' zei Serbitar. 

'De graaf is dood. En er zijn verraders binnen de Dros. Ulric heeft opdracht gegeven om Druss te doden.' 

'Formeer een cirkel om me heen!' schreeuwde Druss toen de uitgeputte mannen van de muur af kwamen. 'En ga zitten voor jullie op de grond vallen.' Zijn blauwe ogen gleden over de kring en hij snoof minachtend. 'Noemen jullie je nou soldaten, uitvaagsel? Uitgeteld na een paar rondjes hardlopen. Hoe denk je dat jullie je zullen voelen nadat jullie drie dagen lang dag en nacht tegen de Nadir gestreden hebben? Een legermacht die vijftig keer zo groot is? Nou?' 

Niemand gaf antwoord. Het was duidelijk een retorische vraag. Eigenlijk waren de meeste mannen blij dat ze zo'n scheldpartij over zich heen kregen - het betekende even een pauze in de eindeloze trainingen. 

Druss wees naar Gilad. 'Jij! Welke vier groepen zitten hier?' 

Gilad keek om zich heen naar de gezichten. 'Karnak, Bild, Gorbadac en ... eh ... de laatste ken ik niet.' 

'Nou?' brulde de oude man. 'Wil geen van jullie schooiers ervoor uitkomen? Hoe heet de laatste groep, verdomme?' 

'Valk,' piepte een stem ergens van achteren. 

'Mooi zo! Groepsofficieren naar voren komen,' zei Druss. 'En de anderen kunnen even op adem komen.' Hij liep een klein eindje uit de buurt van de mannen en wenkte de officieren dat ze hem moesten volgen. 'Goed, wil de officier van de Groep Valk even zeggen wie hij is, voor ik jullie vertel wat ik wil?' 

'Ik ben de officier, meneer. Dun Hedes,' zei een jongeman die klein, maar goedgebouwd was. 

'Waarom heb jij je groep niet genoemd toen ik daarom vroeg? Waarom moest een puisterige boerenjongen dat doen?' 

'Ik ben een beetje doof, meneer, en wanneer ik vermoeid ben en het bloed klopt in mijn hoofd, kan ik nauwelijks iets horen.' 

'Dan hoef je jezelf niet langer als de leider van de Groep Valk te beschouuwen, dun Hedes.' 

'Dat kunt u me niet aandoen! Ik heb altijd goed gediend. U mag me niet op deze manier te schande maken!' zei de jongeman met stemverheffing. 

'Luister eens goed, jonge dwaas. Het is geen schande dat je doof bent. En als je daar zin in hebt, mag je gerust naast me op de vestingmuur komen staan zodra de Nadir aanvallen. Maar hoe kun je mij als aanvoerder dienen wanneer je verdomme mijn bevelen niet kunt horen?' 

'Dat zal me wel lukken,' zei dun Hedes. 

'En hoe goed zal het je lukken wanneer je mannen je om raad vragen? Wat gebeurt er wanneer we de terugtocht blazen en jij hoort dat niet? Nee! Ik heb mijn beslissing genomen. Je moet plaatsmaken voor een ander.' 

'Ik verzoek om het recht de kwestie aan gan Orrin voor te leggen!' 

'Zoals je wilt. Maar aan het eind van deze dag heb ik een nieuwe dun voor de Groep Valk benoemd. En nu ter zake. Ik wil dat jullie allemaal- jij ook, Hedes - je twee sterkste mannen uitkiezen. De beste worstelaars, vuistvechters of wat dan ook. Zij mogen proberen om mij neer te slaan. Dat zal de stemming er wel weer in brengen. Vooruit!' 

Dun Mendar riep Gilad bij zich toen hij naar zijn groep was teruggelopen. Vervolgens hurkte hij neer tussen zijn mannen en vertelde hun wat Druss van plan was. Verscheidene soldaten grinnikten en vrijwilligers waren snel gevonden. Er klonk steeds meer lawaai toen mannen schreeuwend het recht voor zich opeisten de oude krijger tegen de grond te slaan. Druss lachte luid terwijl hij een eindje van de mannen af zat en een sinaasappel schilde. Tenslotte waren de tweetallen gekozen en hij kwam overeind. 

'Deze oefening heeft een bepaald doel, maar dat zal ik later uitleggen. 

Voorlopig beschouwen jullie het maar als ontspanning,' zei Druss met zijn handen op zijn heupen. 'Maar ik weet uit ervaring dat de toeschouwers beter opletten als er iets gewonnen kan worden, dus ik beloof een middag vrij aan elke groep waarvan de kampioenen mij tegen de grond weten te werken.' Dit werd met luid gejuich begroet en hij ging verder: 'Maar denk er wel om, degenen die me niet neerslaan, mogen nog eens twee mijl extra rennen.' Hij grinnikte toen er een gekreun opklonk. 'Laat de moed niet zo snel zakken. Wat staat er hier voor jullie? Een oude, dikke man. We zullen met het tweetal van Bild beginnen.' 

De mannen hadden wel tweelingen kunnen zijn; allebei groot, met een zwarte baard en enorm gespierde armen en schouders. Ontdaan van hun wapenrusting leken ze het sterkste paar krijgers van alle groepen. 

'Goed, jongens,' zei Druss, 'jullie mogen worstelen, stompen, schoppen of mij de ogen proberen uit te steken. Begin maar als jullie klaar zijn.' De oude man trok tijdens het spreken zijn wambuis uit en het Bild-paar cirkelde langzaam om Druss heen, ontspannen glimlachend. Eenmaal aan weerskanten van de oude man, sprongen ze op hem toe. Druss liet zich op een knie zakken, dook onder een wijde uithaal door en stompte zijn hand stevig in het kruis van de man, greep zijn hemd met de andere hand en slingerde hem tegen zijn makker aan. Beide mannen vielen met de armen om elkaar heen tegen de grond. 

Gevloek van de Bildmannen in de cirkel, overstemd door gejuich van de andere groepen. 

'Volgende, Gorbadac!' kondigde Druss aan. 

Deze twee kwamen wat omzichtiger naderbij dan hun voorgangers. Vervolgens dook de langste van de twee met uitgestrekte armen naar Druss' middel. De knie van de bijlvechter schoot naar hem omhoog en hij zeeg op het gras in elkaar. De tweede man viel bijna meteen daarna aan, maar moest een haast minachtende slag met de rug van een hand tegen zijn wang incasseren. Hij struikelde over zijn gevallen makker en viel met een bons neer. De eerste man was bewusteloos en moest de cirkel uitgedragen worden. 

'Volgende! Valk!' zei Druss. Ditmaal keek hij hoe ze naar voren kwamen, schreeuwde toen zo hard als hij kon en viel aan. De mond van de eerste man viel open van verbazing, de tweede deed een stap achteruit en verloor zijn evenwicht. Druss raakte de eerste man met een linkse directe; hij ging neer en bleef stilliggen. 

'Karnak?' zei Druss. 

Gilad en Bregan liepen de cirkel in. Druss had de donkere man eerder gezien en deze beviel hem wel. Een geboren krijger, had de oude man gedacht. Hij genoot van de blik vol haat die de jongen hem toewierp, elke keer als hij hem uitlachte, en hij had waardering voor de manier waarop hij Orrin had geholpen bij het rennen. Druss richtte zijn ogen op de tweede man. Dat moest toch zeker een vergissing zijn? De gezette man was geen vechter, zou het ook nooit worden - zachtaardig en koppig, maar beslist geen krijger. 

Gilad sprong naar voren en hield zijn vaart in toen Druss zijn vuisten omhoog bracht. Druss hield hem aandachtig in de gaten. Toen hoorde hij een geluid achter zich, hij draaide zich met een ruk om en zag de dikkerd aanvallen, struikelen en met uitgespreide armen voor zijn voeten vallen. Grinnikend keerde hij zich weer naar Gilad - en kreeg een vliegende schop tegen zijn borst. Hij deed een stap achteruit om zich schrap te zetten, maar de dikkerd had zich tot achter hem gerold en Druss sloeg grommend tegen de grond. 

Uit tweehonderd kelen klonk een loeiend gejuich op. Druss glimlachte, kwam weer met een vloeiende beweging overeind en stak een hand op om stilte te krijgen. 

'Ik wil dat jullie nadenken over wat jullie vandaag hebben gezien, jongens,' zei Druss, 'want het was allemaal bepaald niet voor de grap. Jullie hebben gezien wat één man kan doen, en jullie hebben ook gezien wat je door een beetje samenwerking met elkaar kan bereiken. 

Wanneer hordes Nadir erin slagen de muren te beklimmen, zullen jullie allemaal je handen vol hebben om jezelf te verdedigen - maar jullie moeten méér doen. Jullie moeten je kameraden zoveel mogelijk beschermen, want tegen een zwaardstoot in de rug kan geen enkele krijger veel beginnen. Ik wil dat jullie allemaal een wapenbroeder kiezen. Jullie hoeven geen vrienden te zijn - dat komt later wel. Maar jullie moeten je uiterste best doen om elkaar te begrijpen. Wanneer de aanval komt, moeten jullie elkaars rug dekken, dus kies je wapenbroeder zorgvuldig. Degenen onder jullie die een wapenbroeder verliezen als de gevechten begonnen zijn, moeten zorgen dat ze zo snel mogelijk een andere kiezen. En als dat niet meteen lukt, doe dan alles wat je kunt voor de mannen om je heen. Ik ben al meer dan veertig jaar krijger - twee keer zo lang als de meesten van jullie jaren tellen. Denk daar goed aan. Wat ik zeg is waardevol - want ik heb al die tijd weten te overleven. Er is maar één manier om in de strijd te overleven en dat is door bereid te zijn om te sterven. Jullie zullen er al snel achter komen dat bedreven zwaardvechters verslagen kunnen worden door onbehouwen barbaren die zich nog in hun vingers zouden snijden als ze het vlees aan tafel zouden moeten voorsnijden. En waarom? Omdat de barbaar bereid is te sterven. Erger nog, misschien kan hij berserker worden. De man die een stap terugwijkt voor een Nadirkrijger, zet zijn eerste stap in de eeuwigheid. Treed ze van aangezicht tot aangezicht tegemoet, als barbaar tegen barbaar. 

Jullie zullen wel hebben horen zeggen dat we hier voor een verloren zaak vechten, en dat zullen jullie nog wel vaker horen. Ik heb het ontelbare malen in honderden landen horen zeggen. Meestal zijn het bangeriken die het zeggen, dus kunnen jullie het negeren. Maar jullie zullen het ook vaak van geharde veteranen horen. Uiteindelijk zijn al dergelijke voorspellingen waardeloos. De Nadir hebben een half miljoen krijgers. Een onvoorstelbaar aantal! Een hoeveelheid die je hersenen niet kunnen bevatten. Maar de muren hebben een beperkte breedte en dikte. Ze kunnen er niet allemaal tegelijk overheen klimmen. We zullen hen doden als ze het doen en we zullen ze met honderden tegelijk doden terwijl ze er tegenop klimmen. En van dag tot dag zullen wij hen verder uitputten. 

Jullie zullen vrienden, makkers, broeders verliezen. Jullie zullen veel slaap te kort komen. Jullie zullen bloed verliezen. De komende paar maanden zal niets meer gemakkelijk gaan. Ik wil het niet hebben over patriottisme, plicht, zelfbeschikkingsrecht en het verdedigen van jullie vrijheid - want dat zal een soldaat allemaal worst wezen. Ik wil dat jullie je concentreren op het overleven. En dat kan het beste wanneer jullie op de Nadir neerkijken als die aanvallen en dan bij jullie zelf denken: “Daar beneden zijn vijftig man, helemaal alleen voor mij. En bij alle goden, die ga ik één voor één neermaaien.” Wat mijzelf betreft ... wel, ik ben een geharde vechter. Ik neem er honderd voor mijn rekening.' Druss zweeg en haalde een keer diep adem zodat zijn woorden goed tot de mannen zouden doordringen. 

'Goed,' zei hij tenslotte, 'jullie kunnen weer aan het werk - met uitzondering van de Groep Karnak.' Toen hij zich omdraaide, zag hij Hogun staan, en terwijl de mannen moeizaam overeind kwamen, liep hij met de jonge generaal terug naar de mess bij muur een. 

'Een aardige toespraak,' zei Hogun. 'Hij leek alleen heel erg op het praatje dat je vanochtend bij muur drie afstak.' 

'Je hebt niet goed opgelet, jochie,' zei Druss. 'Sinds gisteren heb ik die speech al zes keer gehouden. En ik ben drie keer neergeslagen. Ik ben zo droog als de buik van een zandhagedis.' 

'Ik betaal een fles Vagria voor je in de mess,' zei Hogun. 'Ze serveren geen lentria aan deze kant van de Dros - die is te duur.' 

'Hij zal me ook wel smaken. Ik zie dat je je goede humeur weer terug hebt.' 

'Ja. Je had gelijk, wat de begrafenis van de graaf betrof. Je drijft je gelijk alleen te snel door, dat is alles,' zei Hogun. 

'Wat bedoel je daarmee?' 

'Precies wat ik zeg. Het lijkt wel, Druss, of jij je emoties met een knopje kunt aan- en uitschakelen. De meeste mensen kunnen dat niet. Daardoor lijk je wat Mendar van je zei - harteloos.' 

'Ik hou niet van het woord, maar het past wel,' zei Druss terwijl hij de deur van de mess openduwde. 'Ik treurde om Delnar terwijl hij op sterven lag. Maar toen hij dood was, was hij verdwenen. En ik ben er nog steeds. En ik heb nog een verdomd lange weg te gaan.' 

De twee mannen gingen aan een tafeltje bij het raam zitten en bestelden iets te drinken bij een hofmeester. Deze kwam even later terug met een grote fles en twee roemers; beide mannen zaten een poosje zwijgend tegenover elkaar terwijl ze naar de training keken. 

Druss was diep in gedachten verzonken. Hij had in zijn leven vele vrienden verloren, maar niemand was hem dierbaarder geweest dan Sieben en Rowena - de ene was zijn wapenbroeder, de andere zijn vrouw; Aan hen terugdenken was gevoelig als het aanraken van een open wond. Wanneer ik sterf, dacht hij, zal iedereen rouwen om de Legendarische Druss. Maar wie zal om mij rouwen?

13

'Vertel eens wat je zag,' zei Roek toen hij zich bij de vier leiders van de Dertig in Serbitars hut had gevoegd. Hij was uit een diepe slaap gewekt door Menahem, die snel had gezegd dat er moeilijkheden voor de Dros dreigden. Hij luisterde aandachtig toen de blonde krijger-priester uitlegde wat de bedreiging voor de stad was. 

'De Kapitein van de Bijl traint de mannen. Hij heeft alle huizen tot aan muur drie laten slopen en zo een schootsveld gecreëerd. Hij heeft ook de poorttunnels tot aan muur vier met puin laten volstorten - hij heeft uitstekend werk verricht.' 

'Je had het over verraders,' zei Roek. 

Serbitar hief een hand op. 'Geduld!' zei hij. 'Ga verder, Arbedark.' 

'Er is een herbergier, Musar, die oorspronkelijk van de Wolfskopstam van de Nadir is. Hij woont al elf jaar in Dros Delnoch. Hij en een officier van de Drenai zijn van plan om Druss te doden. Ik denk dat er ook andere verraders zijn. Ulric is al op de hoogte van de geblokkeerde tunnels.' 

'Hoe dan?' vroeg Roek. 'Er gaan toch zeker geen reizigers in noordelijke richting?' 

'Hij houdt duiven,' zei Arbedark. 

'Wat kunnen jullie doen?' vroeg Roek aan Serbitar, die zijn schouders ophaalde en vragend naar Vintar keek. De abt spreidde zijn armen. 'We hebben geprobeerd contact te leggen met Druss, maar hij is niet ontvankelijk en de afstand is nog steeds erg groot. Ik zie niet in hoe we zouden kunnen helpen.' 

'Is er nieuws van mijn vader?' vroeg Virae. 

De mannen keken elkaar aan. Uiteindelijk zei Serbitar slecht op zijn gemak: 'Hij is overleden. Mijn innige deelneming.' 

Virae zei niets en op haar gezicht tekende zich geen enkele emotie af. 

Roek legde een arm om haar schouders, maar ze duwde die weg en stond op. 'Ik ga even aan dek,' zei ze zacht. 'Ik zie je dadelijk wel, Roek.' 

'Moet ik met je meegaan?' 

'Nee. Dit wil ik even alleen verwerken.' 

Toen de deur achter haar was dichtgegaan, zei Vintar met zachte, trieste stem: 'Hij was op zijn manier een edel mens. Ik had vlak voor het einde nog even contact met hem; hij was in harmonie met zichzelf, en in het verleden.' 

'In het verleden?' zei Roek. 'Wat bedoelt u daarmee?' 

'Zijn gedachten waren op gelukkiger herinneringen gericht. Hij is kalm gestorven. Ik denk dat de Bron hem zal opnemen - ik zal daar in ieder geval voor bidden. Maar hoe zit het met Druss?' 

'Ik heb geprobeerd die generaal Hogun te bereiken,' zei Arbedark, 'maar het gevaar was te groot. Ik was bijna verdwaald. De afstand ... ' 

'Ja,' zei Serbitar. 'Heb je kunnen vaststellen hoe de moordaanslag gepleegd gaat worden?' 

'Nee. Ik kon de geest van de man niet binnendringen, maar voor hem stond een fles rode lentria, die hij weer aan het dichtmaken was. Het zou met gif kunnen gebeuren, of een of ander opiaat.' 

'Maar er zal toch wel iets zijn wat je kunt doen?' zei Roek. jullie met al jullie macht.' 

'Alle macht - op een na - heeft zijn grenzen,' zei Vintar. 'We kunnen alleen maar bidden. Druss is al zoveel jaren soldaat geweest - een overlever. Het betekent dat hij niet alleen bekwaam is, maar ook geluk heeft. Menahem, jij moet naar de Dros reizen en voor ons kijken. Misschien zal de aanslag op zich laten wachten tot we dichterbij zijn.' 

'Je had het over een officier van de Drenai,' zei Roek tegen Arbedark. 'Wie? En waarom?' 

'Ik weet het niet. Toen ik mijn reis beëindigde, verliet hij net het huis van Musar. Hij gedroeg zich alsof hij iets te verbergen had en dat wekte mijn achterdocht. Musar zat op de vliering en op de tafel naast hem lag een briefje in de taal van de Nadir. "Dood de Doodsbode," stond erop. Dat is de naam waaronder Druss bij de stammen bekend staat.' 

'Je had geluk dat je die officier zag,' zei Roek. 'De kans dat je verraad bespeurt in een vesting van die omvang moet verbazingwekkend klein zijn.' 

'Ja,' zei Arbedark. 

Roek zag hoe de blonde priester en de albino een blik wisselden. 'Is er meer in het spel dan alleen maar geluk?' vroeg hij. 

'Misschien,' zei Serbitar. 'We zullen er binnenkort eens over praten. Op dit moment zijn we hulpeloos. Menahem zal de toestand observeren en ons op de hoogte blijven houden. Als ze de aanslag nog twee dagen uitstellen, zijn we misschien in een positie dat we kunnen helpen.' 

Roek keek naar Menahem, die met gesloten ogen kaarsrecht aan tafel zat en nauwelijks merkbaar adem haalde. 'Is hij vertrokken?' vroeg hij. 

Serbitar knikte. 

Druss slaagde erin aandachtig te blijven kijken terwijl de ene toespraak na de andere over hem uitgestort bleef worden. Drie keer sinds het eind van het banket had de oude krijger al gehoord hoe dankbaar de poorters, de kooplieden en de notarissen waren dat hij naar hen toe was gekomen. Hoe hij het ongelijk had aangetoond van de angsthazen die altijd meteen verkondigden dat het met de macht van het Drenairijk gedaan was. Hoe Dros Delnoch, nadat de slag snel gewonnen zou zijn, toeristen van over het hele continent zou aantrekken. Hoe er nieuwe coupletten zouden worden toegevoegd aan Serbars sage van De Legende. De woorden bleven maar doordreunen en de lof werd steeds kruiperiger naarmate de wijn vloeide. 

Ongeveer tweehonderd leden van de rijkste en invloedrijkste families uit de stad waren in de Grote Zaal aanwezig en zaten rond de enorme ronde tafel, die gewoonlijk alleen gebruikt werd voor staatsieontvangsten. Het banket was het idee van Bricklyn, de Eerste Poorter, een kleine, zelfingenoomen zakenman die Druss' oren tijdens de hele maaltijd had laten tuiten en nu de vrijheid had genomen om dat weer te doen tijdens de langste toespraak tot dusver. 

Druss wist zijn glimlach op zijn gezicht te bewaren terwijl hij zo nu en dan eens knikte als hem dat gepast leek. In zijn leven had hij al veel van dergelijke gelegenheden moeten bijwonen, hoewel ze gewoonlijk ná in plaats van vóór de strijd werden georganiseerd. 

Zoals te verwachten was geweest, had Druss de rij sprekers geopend met een korte speech over zijn leven die hij afsloot met de bezielende belofte dat de stad zou standhouden als de soldaten dezelfde moed aan de dag zouden leggen als de families die hier rond de tafel verzameld waren. Zoals ook te verwachten was geweest, was hij hiervoor met een luidruchtige ovatie beloond. 

Zoals zijn gewoonte was bij dit soort gelegenheden, dronk Druss spaarzaam. Hij nam alleen zo nu en dan een slokje van de heerlijke rode lentria die hem was voorgezet door de dikke herbergier Musar, de ceremoniemeester. Met een schok kwam Druss tot de ontdekking dat Bricklyn zijn toespraak had beëindigd en hij applaudisseerde enthousiast. De kleine, grijsharige man ging weer links van hem zitten en boog stralend toen het applaus voortduurde. 

'Een prachtige toespraak,' zei Druss. 'Heel mooi.' 

'Dank u. Maar de uwe was beter, vond ik,' zei Bricklyn terwijl hij zich een witte Vagria uit een stenen kruik inschonk. 

'Nonsens. U bent een geboren spreker.' 

'Wat merkwaardig dat u dat zegt. Ik herinner me dat ik ooit in Drenan een redevoering heb gehouden ter gelegenheid van het huwelijk van graaf Maritin ... U kent de graaf natuurlijk wel? In ieder geval zei hij tegen mij ... ' En zo praatte hij verder terwijl Druss glimlachend knikte en Bricklyn zich steeds meer anekdotes herinnerde die zijn kwaliteiten moesten illustreren. 

Zoals afgesproken kwam tegen middernacht Delnars oudere dienaar Arshin naar Druss toe en zei - zo luid dat Bricklyn het wel moest horen dat Druss' aanwezigheid op muur drie dringend was vereist in verband met het opstellen van een detachement boogschutters. Het was bepaald niet te vroeg. Gedurende de hele avond had Druss niet meer gedronken dan een enkele roemer, maar zijn hoofd tolde en zijn benen trilden toen hij overeind kwam. Hij verontschuldigde zich tegenover de dikke poorter, boog voor de verzamelde gasten en liep de zaal uit. In de gang buiten bleef hij staan en zocht steun tegen een pilaar. 

'Voelt u zich niet in orde, meneer?' vroeg Arshin. 

'De wijn was erg slecht,' mompelde Druss. 'Die pleegt een zwaardere aanslag op mijn maag dan een Ventriaans ontbijt.' 

'U kunt beter naar bed gaan, meneer. Ik zal dun Mendar bericht sturen dat hij u in uw kamer kan spreken.' 

'Mendar? Waarom moet hij mij spreken?' 

'Het spijt me, meneer. Ik kon het in de zaal niet tegen u zeggen omdat u me had verteld wat ik u moest zeggen als ik u kwam halen, maar dun Mendar vroeg of u misschien een ogenblik tijd voor hem had. Hij zit met een ernstig probleem, zegt hij.' 

Druss wreef in zijn ogen en haalde enkele ogenblikken lang diep adem. 

Zijn maag voelde zwak aan, alsof die los van zijn lichaam stond. Hij speelde met het idee om Arshin tegen de jonge officier van Karnak te laten zeggen dat hij zich niet goed voelde, maar toen drong het tot hem door dat het gerucht verspreid zou worden dat Druss ziek was. Of nog erger, dat hij niet meer tegen wijn kon. 

'Misschien zal de buitenlucht me goed doen. Waar is hij?' 

'Hij zei dat hij u bij de herberg in de Eenhoornsteeg zou opwachten. Sla buiten de donjon rechtsaf tot u bij het eerste marktplein komt, en sla vervolgens linksaf bij de molenaar. Loop verder door de Straat van de Bakkers tot u bij de wapenreparatieplaats komt. Daar slaat u rechtsaf. Dat is de Eenhoornsteeg en de herberg is helemaal aan het eind.' 

Druss vroeg of de man de aanwijzingen nog een keer wilde herhalen. 

Toen zette hij zich tegen de pilaar af en liep wankelend de nacht in. Er was geen wolkje aan de hemel en de sterren schenen helder. Hij zoog de koele lucht naar binnen en voelde hoe zijn maag zich omkeerde. 

'Verdomme,' zei hij boos en zocht een afgelegen hoekje bij de donjon, uit het zicht van de schildwachten, waar hij zijn vinger in zijn keel stak en braakte. Het kille zweet parelde op zijn voorhoofd en hij had hoofdpijn toen hij weer recht ging staan, maar zijn maag leek tenminste weer tot rust gekomen. Hij liep naar het eerste marktplein, vond de molenaar en sloeg linksaf. De geur van versgebakken brood kwam hem al tegemoet uit de ovens in de Straat van de Bakkers. Hij moest opnieuw kokhalzen van de lucht. Boos vanwege zijn lichamelijke toestand, bonsde hij op de eerste de beste deur. Een kleine dikke bakker met een witte katoenen voorschoot deed open en keek zenuwachtig naar hem. 

'Ja?' zei hij. 

'Ik ben Druss. Heb je al vers brood?' 

'Het is even na middernacht. Ik heb nog wel wat brood van gisteren, maar als u even geduld hebt, heb ik zo vers. Wat is er aan de hand? U lijkt wel groen.' 

'Haal een brood voor me, snel!' Druss klampte zich met een hand aan de deurpost vast om zichzelf overeind te houden. Wat was er verdomme mis geweest met die wijn? Of misschien kwam het van het eten. Hij had een hekel aan vet eten. Hij was in de loop der jaren te veel gewend geraakt aan gedroogd rundvlees en rauwe groenten. Zijn spijsvertering kon zich maar moeilijk aan ander eten aanpassen, maar zoals nu had zijn maag nog nooit gereageerd. 

De bakker kwam door de korte gang aanlopen met een flink stuk bruin brood en een klein flesje. 'Drinkt u dit maar eens op,' zei hij. 'Ik heb een maagzweer, en Calvar Syn zegt dat de maag nergens sneller door tot rust komt.' 

Dankbaar dronk Druss de inhoud van het flesje op. Het drankje smaakte naar houtskool. Toen brak hij een groot stuk van het brood en liet zich langzaam op de grond zakken, met zijn rug tegen de deur. Zijn maag kwam weer in opstand, maar hij klemde zijn tanden op elkaar en at het hele brood op, en binnen enkele minuten voelde hij zich al een stuk beter. Hij had een helse hoofdpijn en hij keek wat wazig uit zijn ogen, maar zijn benen voelden weer uitstekend aan en hij had kracht genoeg om een kort gesprek met Mendar te voeren zonder dat die iets in de gaten zou hebben. 

'Dank je wel, bakker. Wat ben ik je schuldig?' 

De bakker stond op het punt om twee koperstukken te vragen, maar merkte net op tijd dat hij nergens zakken op de kleren van de oude man zag, en ook geen geldbuidel. Hij zuchtte en zei wat van hem verwacht mocht worden: 'Van Druss hoef ik geen geld te hebben. Dat spreekt toch vanzelf.' 

'Dat is aardig van je,' zei Druss. 

'U zou beter terug kunnen gaan naar uw verblijf,' zei de bakker. 'En meteen naar bed gaan om eens goed uit te slapen.' Hij stond op het punt om eraan toe te voegen dat Druss niet meer een van de jongsten was, maar hield zich nog net op tijd in. 

'Nog even wachten. Eerst moet ik een van mijn officieren spreken.' 

'Aha, Mendar,' zei de bakker met een glimlach. 

'Hoe wist je dat?' 

'Ik heb hem nog geen twintig minuten geleden met een stuk of vier anderen in de richting van De Eenhoorn zien lopen. We zien hier niet zoveel officieren op dit uur van de dag. De Eenhoorn is een soldatenherberg.' 

'Ja. Nou, nogmaals bedankt. Ik ga er maar eens heen.' 

Druss bleef enkele ogenblikken in de deuropening staan nadat de bakker naar zijn oven was teruggegaan. Als Mendar daar met nog vier mannen was, zouden ze misschien verwachten dat hij iets met hen zou drinken en hij pijnigde zijn hersenen op zoek naar een reden om te weigeren. Hij vloekte toen hij niet in staat bleek om een overtuigend excuus te verzinnen en begon de Straat van de Bakkers af te lopen. 

Overal was het nu donker en stil. Er was iets niet in orde met die stilte, maar hij had te veel hoofdpijn om er bij stil te blijven staan. 

Voor hem kon hij een uithangbord in de vorm van een aambeeld zien glinsteren in het maanlicht. Daar zat de wapensmid. Hij bleef weer staan, knipperde met zijn ogen toen het uithangbord leek te glinsteren en te vervormen, en hij schudde zijn hoofd. 

Stilte ... Hoe zat het ook weer met die vervloekte stilte? 

Hij liep verder, weinig op zijn gemak, terwijl hij het foedraal van Snaga opengespte, eerder uit macht der gewoonte dan omdat hij zich werkelijk van enig gevaar bewust was. Hij sloeg af naar rechts ... 

Er suisde iets door de lucht. Hij zag lichtflitsen voor zijn ogen toen hij door een knuppel werd getroffen - hij sloeg met een klap tegen de grond en rolde zich om toen een donkere gestalte te voorschijn sprong. Snaga floot door de lucht, drong in de dij van de man, trof het bot, dat versplinterde en brak, zodat de sluipmoordenaar een gil slaakte. Druss sprong overeind toen nog meer gestalten uit de schaduwen opdoemden. Hoewel zijn zicht wazig was, kon hij nog steeds de glinstering van staal in het maanlicht onderscheiden. Hij sprong naar voren terwijl hij een strijdkreet brulde. Een zwaard hieuw in zijn richting, maar hij pareerde de slag en kliefde de schedel van de zwaardvechter met zijn bijl terwijl hij tegelijkertijd naar een tweede man schopte. Een zwaard sneed door zijn hemd en schramde zijn borst. Hij wierp Snaga en draaide zich toen om naar de derde man. 

Het was Mendar! 

Druss bewoog zich opzij, zijn armen uitgestrekt als een worstelaar. De jonge officier trad vol zelfvertrouwen met het zwaard in zijn hand dichterbij. Druss keek naar de tweede man; hij lag kreunend op de grond terwijl hij met vingers die steeds zwakker werden wanhopig de bijl uit zijn buik probeerde te trekken. Druss was woedend op zichzelf. Hij had die bijl nooit mogen gooien - hij weet het aan zijn hoofdpijn en de misselijkheid. Nu sprong Mendar naar voren en zwaaide met zijn zwaard; Druss sprong achteruit, en het zilveren staal suisde langs hem heen, een duim van zijn nek. 

'Je zult niet veel langer terug kunnen wijken, opa!' zei Mendar grinnikend. 'Waarom doe je dit?' vroeg Druss. 

'Tijd rekken? Het spijt me, jij zou het niet begrijpen.' 

Opnieuw deed hij een houwende uitval en opnieuw wist Druss opzij te springen. Maar nu stond hij met zijn rug tegen een huis en kon hij nergens meer heen. 

Mendar lachte. 'Ik had niet gedacht dat het zo gemakkelijk zou zijn om jou te doden, Druss,' zei hij en sprong. Druss maakte een draai, sloeg met zijn hand tegen het plat van het zwaard, sprong naar voren terwijl het wapen over de huid boven zijn ribben schampte en plantte zijn vuist midden in Mendars gezicht. De lange officier wankelde achteruit terwijl het bloed uit zijn mond stroomde. Een tweede slag kwam vlak onder zijn hart terecht, waardoor een rib brak. Hij zakte in elkaar terwijl hij zijn greep op het zwaard verloor, maar reusachtige vingers sloten zich om zijn keel en trokken hem weer overeind. Hij knipperde met zijn ogen - de greep op zijn keel was net los genoeg om hem de kans te geven lucht door zijn luchtpijp te zuigen. 

'Gemakkelijk, jongen? In het leven is niets gemakkelijk.' Achter hem klonk een ruisend geluid. 

Druss greep Mendar en draaide hem om. Een bijl met een dubbel blad kliefde door de schouder van de officier en bleef tegen het borstbeen steken. Druss wierp het lichaam van zich af en stoof met zijn ene schouder naar voren op de moordenaar af terwijl die moeizaam zijn wapen los probeerde te trekken. De man werd achteruit geworpen. Terwijl Druss weer overeind krabbelde, draaide de moordenaar zich om en rende de Straat van de Bakkers door. 

Druss vloekte en liep terug naar de stervende officier. Het bloed spoot uit een afzichtelijke wond en doorweekte de aangestampte aarde onder hem. 'Help me,' zei Mendar. 'Alsjeblieft!' 

'Je mag van geluk spreken, jij hoerenjong. Ik zou je heel wat langzamer hebben gedood. Wie was hij?' 

Maar Mendar was dood. Druss trok Snaga uit de andere dode moordenaar en ging vervolgens op zoek naar de man van wie hij alleen het been had verwond. Toen hij het bloedspoor in een smalle steeg volgde, vond hij de man daar achterin tegen een muur liggen - een dolk tot aan het gevest in zijn hart gestoken terwijl zijn vingers zich nog steeds om het gevest sloten. 

Druss veegde over zijn ogen en zijn hand voelde ineens plakkerig aan. Hij betastte zijn slaap met zijn vingers. Een bult zo groot als een ei, gevoelig en open, ontlokte hem nogmaals een vloek. 

Was er in deze wereld dan niets meer eenvoudig? In zijn tijd was een gevecht een gevecht, leger tegen leger. 

Kalm aan, hield hij zichzelf voor. Verraders en sluipmoordenaars waren er altijd geweest. Alleen was hijzelf nooit eerder het doelwit geweest. 

Plotseling lachte hij toen hij zich de stilte herinnerde. Er was helemaal niemand in de herberg. Toen hij de Eenhoornsteeg was ingeslagen, had hij het gevaar moeten beseffen. Waarom zouden vijf man hem na middernacht in een verlaten steegje op staan te wachten? 

Ouwe dwaas die je bent, zei hij tegen zichzelf. Het is duidelijk dat je seniel aan het worden bent. 

Musar zat alleen op zijn vliering en luisterde naar de duiven, die hun veren opzetten om de nieuwe dag te begroeten. Hij was weer kalm, bijna vredig, en zijn grote handen trilden niet langer. Hij liep naar het raam en leunde een heel eind over het kozijn om naar het noorden te kunnen kijken. Zijn enige ideaal, waarvoor hij alles had willen opofferen, was geweest om Ulric Dros Delnoch binnen te zien rijden, en verder naar de rijke zuidlanden - om eindelijk getuige te kunnen zijn van de opkomst van het rijk van de Nadir. 

Nu lagen zijn Drenaivrouw en hun achtjarige zoon beneden verzonken in een slaap die zich steeds verder verdiepte naar de dood terwijl hij van zijn laatste zonsopgang genoot. 

Het had hem moeite gekost om te kijken hoe ze hun vergiftigde drank opdronken en te luisteren naar het opgewekte gepraat van zijn vrouw over haar plannen voor de volgende dag. Toen zijn zoon hem had gevraagd of hij met de jongen van Brentar mocht gaan rijden, had hij gezegd dat het goed was. 

Hij had op zijn instinct af moeten gaan en de oude krijger moeten vergiftigen, maar dun Mendar had hem van het tegendeel overtuigd. De verdenking zou dan meteen op de ceremoniemeester zijn gevallen. Deze manier was veel veiliger, had Mendar hem verzekerd; Druss verdoven en in een verlaten steegje vermoorden. Doodeenvoudig! 

Hoe kon iemand die zo oud was zich zo snel bewegen? 

Musar was ervan overtuigd geweest dat hij er zich wel uit zou kunnen kletsen. Hij wist dat Druss hem nooit als de vijfde sluipmoordenaar zou herkennen, want zijn gezicht was voor de helft door een donkere sjaal bedekt geweest. Maar de risico's waren te groot, had zijn Nadirheer Surip volgehouden. In het laatste bericht was hij geprezen voor zijn werk in de afgelopen twaalf jaar, en de laatste woorden hadden geluid: Vrede zij met je, broeder, en met je gezin. 

Musar vulde een grote emmer met warm water uit een grote koperen ketel. Toen pakte hij een dolk van een plank achter tegen de muur van de vliering en sleep die op een kleine slijpsteen. De risico's waren te groot? Inderdaad. Musar wist dat de Nadir nog een spion in Delnoch hadden, in een veel hogere positie dan hij. Onder geen voorwaarde mocht die man in gevaar gebracht worden. 

Hij dompelde zijn linkerarm in de emmer, en terwijl hij de dolk stevig in zijn rechterhand hield, sneed hij zijn polsslagader door. Het water veranderde van kleur. 

Hij was een dwaas geweest om met haar te trouwen, dacht hij terwijl de tranen in zijn ogen glinsterden. Maar ze had er zo knap uitgezien ... 

Hogun en Elicas keken hoe de mannen van de Legioen de lijken van de sluipmoordenaars opruimden. Uit ramen van nabijgelegen huizen keken mensen nieuwsgierig toe. Ze riepen vragen naar beneden, maar het Legioen negeerde hen. 

Elicas trok aan zijn kleine gouden oorring terwijl Lebus de Spoorzoeker schetste hoe het gevecht was verlopen. Elicas werd altijd weer geboeid door de vaardigheid van de Spoorzoeker. Tijdens een tocht door het land kon Lebus je het geslacht van de paarden vertellen en de leeftijd van de ruiters; het ontbrak er nog maar aan dat hij je vertelde waarover ze bij het kampvuur hadden gepraat. Het was een kundigheid die zijn begrip te boven ging. 

'De oude man kwam daarginds de steeg binnen. De eerste man hield zich in de schaduw verborgen. Hij sloeg hem en Druss viel. Hij kwam snel weer overeind. Zie je het bloed daar? De bijl trof de overvaller dwars in zijn dij. Toen viel Druss de overige drie aan, maar hij moet zijn bijl geworpen hebben, want hij liep achteruit tot hij daar met zijn rug tegen de muur stond.' 

'Hoe slaagde hij erin Mendar te doden?' vroeg Hogun, die het al van Druss had gehoord. Maar ook hij had bewondering voor Lebus' talent. 

'Dat was even een raadsel voor me, meneer,' zei de Spoorzoeker. 'Maar ik denk dat ik het al weet. Er was een vijfde overvaller die zich tijdens het gevecht afzijdig heeft gehouden. Er zijn aanwijzingen dat Druss en Mendar niet langer vochten en dicht bij elkaar stonden. De vijfde man moet toen in actie zijn gekomen. Ziet u die hakafdruk daar? Die is van Druss. En die diepe ronde indruk? Ik zou zeggen dat hij Mendar rondgedraaid heeft om als schild tegen de vijfde man te gebruiken.' 

'Goed werk, Lebus,' zei Hogun. 'De mannen zeggen dat je het spoor van een vogel in zijn vlucht nog zou kunnen volgen en ik geloof ze meteen.' Lebus boog en verwijderde zich. 

'Ik begin te geloven dat al die verhalen over Druss de zuivere waarheid zijn,' zei Elicas. 'Niet te geloven!' 

'Dat is waar,' zei Hogun, 'maar verontrustend. Dat we het hoofd moeten bieden aan Ulric met zijn enorme leger is één ding; verraders in de Dros is iets heel anders. En wat Mendar betreft ... het is bijna niet te geloven.' 

'Van zo'n goede komaf; ik begrijp het. Ik heb laten rondvertellen dat Mendar Druss heeft geholpen in een gevecht tegen infiltranten van de Nadir. Misschien gelooft men dat. Niet iedereen heeft zulke talenten als Lebus, en trouwens, als de dag eenmaal is aangebroken, hebben hier al weer zoveel mensen gelopen ... ' 

'Dat Mendar-verhaal is wel een goed idee,' zei Hogun. 'Maar we zullen toch wel de nodige praatjes krijgen.' 

'Hoe is het met de oude man?' vroeg Elicas. 

'Tien hechtingen in zijn zij en vier in zijn hoofd. Hij sliep toen ik vertrok.

Calvar Syn zegt dat het een wonder is dat zijn schedel niet is gebroken.' 

'Zal hij nog steeds scheidsrechter zijn bij het Open Zwaardentoernooi?' vroeg de jongere man. 

Hogun trok alleen maar een wenkbrauw op. Ja, ik dacht van wel.' 

'Dat is jammer.' 

'Waarom?' vroeg Hogun. 

'Nou, als hij geen scheidsrechter was geweest, zou ik het zijn. En dan zou ik het genoegen missen om u te verslaan.' 

'Jij zelfingenomen kwast!' lachte Hogun. 'De dag dat jij door mijn dekking heen kunt breken is nog lang niet aangebroken - zelfs niet met een houten zwaard.' 

'Eens moet het toch de eerste keer zijn. En u wordt er niet jonger op, gan Hogun. U bent de dertig al gepasseerd. Met één been in het graf!' 

'We zullen zien. Zullen we wedden?' 

'Een fles rode wijn?' zei Elicas. 

'Afgesproken, jongen! Niets is lekkerder dan wijn die een ander heeft betaald.' 

'Zoals ik vanavond ongetwijfeld zal mogen ervaren,' kaatste Elicas terug.

14

Het huwelijk was een eenvoudige ceremonie - ten overstaan van de abt gaven ze elkaar het jawoord terwijl de kapitein en de stuurman van de Wastrel als getuigen optraden. De zee was kalm, de nacht wolkeloos. Boven hun hoofden cirkelden en doken de meeuwen, een duidelijk teken dat ze land naderden. 

Antaheim, een van de Dertig, wiens donkere gelaatstrekken zijn Vagriaanse afkomst verrieden, gaf de ring: een eenvoudige gouden band zonder verSlerl11gen. 

Nu de dag aanbrak en de anderen sliepen, stond Roek alleen op de voorplecht. Het licht van de sterren liet zijn zilveren hoofdband glinsteren en de wind liet zijn lange haar wapperen als een donkere vlag. 

De teerling was nu geworpen. Hij had zijn eigen lot vrijwillig en onverbrekelijk met dat van Delnoch verbonden. Zout sproeiwater prikte in zijn ogen en hij deed een stap achteruit, waarna hij met zijn rug tegen de reling ging zitten en zijn mantel dicht om zich heen trok. Heel zijn leven was erop gericht geweest aan de angst te ontsnappen, een eind te maken aan trillende handen en een onstandvastig hart. Nu waren zijn angsten als kaarsvet voor een vlam verdwenen. 

Graaf Roegnak van Dros Delnoch, Burggraaf van het Noorden. Aanvankelijk had Virae zijn aanbod geweigerd, maar hij wist dat ze het uiteindelijk zou moeten aannemen. Als ze niet met hem getrouwd was, zou Abalayn in vliegende vaart een echtgenoot voor haar hebben gestuurd. Het was ondenkbaar dat Delnoch geen leider zou hebben en even ondenkbaar dat een vrouw die verplichtingen op zich zou nemen. 

De kapitein had wat zeewater over hun hoofden gesprenkeld in een rituele zegening, maar Vintar, waarheidlievend als altijd, had de zegen van vruchtbaarheid weggelaten en die vervangen door de meer eenvoudige wens: 'Wees gelukkig, kinderen, nu en tot het eind van jullie dagen.' 

Druss was aan de aanslag op zijn leven ontsnapt, gan Orrin had zich een krachtige persoonlijkheid getoond en de Dertig waren nog maar twee dagen van Dros Purdol verwijderd, waar de laatste etappe van hun reis zou aanvangen. De wind was gunstig geweest en de Wastrel lag een dag of twee, drie voor op het reis schema. 

Roek keek naar de sterren en herinnerde zich de profetie van de blinde ziener. 'De graaf en de legende zullen Zich bij de muur verenigen. Mannen zullen dromen en mannen zullen sterven, maar zal de vesting ook vallen?' 

Voor zijn geestesoog zag Roek Virae weer, zoals hij haar bijna een uur geleden had achtergelaten, haar lichte haar verward op het kussen, haar ogen gesloten terwijl haar gezicht een vredige rust uitstraalde. Hij had haar willen aanraken, haar dicht tegen zich aantrekken en haar armen om hem heen willen voelen. In plaats daarvan had hij haar voorzichtig met een deken toegedekt, waarna hij zich stil had aangekleed en aan dek was geklommen. Ver weg aan stuurboord kon hij de spookachtige muziek van de dolfijnen horen. 

Hij kwam overeind en ging terug naar zijn hut. Opnieuw had Virae de deken van zich afgeschopt. Roek kleedde zich langzaam uit en kroop naast haar. En ditmaal raakte hij haar aan. 

Midscheeps beëindigden de leiders van de Dertig hun gebeden en braken samen het brood, dat Vintar zegende. Ze aten in stilte, nadat ze de ban van eenheid doorbroken hadden om elk van hun eigen gedachten te genieten. Tenslotte leunde Serbitar achterover en gaf het teken voor de opening. Hun geesten smolten weer samen. 

'De oude man is een geduchte krijger,' zei Menahem. 

'Maar hij is geen strateeg,' zei Serbitar. 'Zijn werkwijze om de Dros te behouden is de muren te bemannen en te vechten tot het einde.' 

'Er is weinig keus,' zei Menahem. 'Wij kunnen geen andere mogelijkheid bieden.' 

'Dat is waar. Wat ik zeg is dat Druss de muren gewoon vol zal zetten met mannen, wat geen goed idee is. Hij heeft de beschikking over tienduizend man en voor een doelmatige verdediging kan hij op elk willekeurig moment maximaal zevenduizend man inzetten. De andere muren moeten ook bemand worden, hij heeft koeriers nodig en mannen die bepaalde noodzakelijke diensten verzorgen. Er moet ook een vliegende eenheid zijn die klaar staat om op een zwak punt hulp te bieden. 

Onze kracht moet liggen in het bereiken van een maximum resultaat met een zo doelmatig mogelijke inspanning. Het onttrekken van mannen aan een bepaalde plaats moet nauwkeurig geregeld worden. Iedere officier moet zich niet alleen bewust zijn van zijn rol, maar ook volkomen zeker zijn van zijn zaak.' 

'En we moeten een agressief element in de verdediging ontwikkelen,' zei Arbedark. 'We hebben zelf gezien dat Ulric hele wouden heeft laten kappen om zijn belegeringstorens en slingerblijdes te bouwen. We moeten brandbommen hebben en vaten om die in te bewaren.' 

Terwijl de ochtend aan de oostelijke horizon gloorde, bespraken de leiders meer dan een uur lang hun plannen. Ze lieten sommige ideeën varen terwijl ze andere verfijnden en verder uitbouwden. 

Tenslotte riep Serbitar hen op elkaar de hand te geven. Arbedark, Menahem en Vintar lieten hun controle verslappen en zweefden omlaag in de duisternis terwijl Serbitar hun krachten in zich opzoog. 

'Druss! Druss!' seinde hij terwijl zijn geest over de oceaan vloog, langs Dros Purdol, het havenfort, over de Delnochvlakte en voorbij de nederzettingen van de Sathuli, over de uitgestrekte Sentranvlakte. Hij vloog steeds sneller. 

Druss werd met een schok wakker en zijn blauwe ogen schoten door de kamer terwijl hij met wijd open neusgaten het gevaar in de lucht probeerde op te snuiven. Hij schudde zijn hoofd. Iemand zei zijn naam, maar er klonk geen geluid. Snel maakte hij het teken van de Klauw over zijn hart. Nog steeds riep iemand hem. Het koude zweet parelde op zijn voorhoofd. Hij stak zijn arm uit over het bed en pakte Snaga van de stoel bij de muur. 

'Luister naar me, Druss,' smeekte de stem. 

'Maak dat je mijn hoofd uit komt, hoerenjong!' bulderde de oude man terwijl hij uit zijn bed rolde. 

'Ik ben van de Dertig. Wij zijn onderweg naar Dros Delnoch om jullie te helpen. Luister nou toch naar me!' 

'Mijn hoofd uit!!!' 

Serbitar had geen andere keus, want de pijn was ongelooflijk. Hij liet de oude krijger los en keerde terug naar het schip. 

Druss kwam wankelend overeind, viel en krabbelde opnieuw overeind. De deur ging open en Calvar Syn kwam snel op hem toe. 'Ik had je gezegd dat je niet voor het middaguur op mocht staan,' zei hij kortaf. 

'Stemmen,' zei Druss. 'Stemmen ... in mijn hoofd!' 

'Ga liggen. Nou moet je eens goed naar me luisteren. Jij bent de aanvoerder en je verwacht dat de mannen je gehoorzamen. Daar gaat het om bij discipline. Ik ben de dokter en ik verwacht dat mijn patiënten me gehoorzamen. Vooruit, vertel me nu eens van die stemmen.' 

Druss liet zijn hoofd op zijn kussen terugzakken en sloot zijn ogen. Hij had een verschrikkelijke hoofdpijn en zijn maag was nog steeds van streek. 'Er was maar één stem. Die noemde mijn naam. Toen zei hij dat hij van de Dertig was en dat ze onderweg waren om ons te komen helpen.' 

'Is dat alles?' 

'Ja. Wat gebeurt er met me, Calvar? Ik heb hier nog nooit last van gehad na een klap op mijn hoofd.' 

'Het zou van de klap kunnen komen; een hersenschudding kan heel merkwaardige gevolgen hebben - onder andere dat je stemmen hoort en visioenen krijgt. Maar die effecten zijn zelden blijvend. Neem dit maar van mij aan, Druss, het ergste wat je op dit moment kunt doen is dat je je te veel opwindt. Je zou het bewustzijn kunnen verliezen ... of nog erger. Een klap op het hoofd kan dodelijk zijn, zelfs nog na enkele dagen. Ik wil dat je rust neemt en je ontspant, en als de stem weer komt, luister er dan naar - en geef desnoods antwoord. Maar wind je er niet over op. Begrepen?' 

'Natuurlijk,' zei Druss. 'Normaal gesproken raak ik niet zo snel in paniek, maar sommige dingen staan me bepaald niet aan.' 

'Dat weet ik, Druss. Heb je misschien iets nodig om je te laten inslapen?' 

'Nee. Maak me op het middaguur wakker. Ik ben scheidsrechter bij een schermwedstrijd. En wind je maar niet op,' zei hij toen hij de geërgerde glans in het ene gezonde oog van de dokter zag. 'Ik zal me niet opwinden en na afloop ga ik regelrecht terug naar bed.' 

Hogun en Orrin wachtten voor de deur van het vertrek. Calvar Syn gebaarde dat ze stil moesten zijn en wenkte hen mee naar een vertrek in de buurt. 

'Het bevalt me niets,' zei hij tegen hen. 'Hij hoort stemmen, en geloof me, dat is geen goed teken. Maar hij is zo sterk als een beer.' 

'Verkeert hij in enig gevaar?' vroeg Hogun. 

'Dat is moeilijk te zeggen. Vanochtend dacht ik van niet, maar hij heeft de laatste tijd onder zware druk gestaan en dat komt zijn toestand ook niet ten goede. Bovendien, al zouden we dat gemakkelijk vergeten, hij is geen jongeman meer.' 

'En hoe zit het met die stemmen?' zei Orrin. 'Zou hij misschien krankzinnig worden?' 

'Ik denk dat die kans erg klein is,' antwoordde Calvar. 'Hij zei dat het een boodschap van de Dertig was. Graaf Delnar heeft me verteld dat hij Virae met een boodschap naar hen toe had gestuurd en het is heel goed mogelijk dat ze een Spreker onder hun leden tellen. Of het zou iemand van het kamp van Ulric kunnen zijn; die heeft ook Sprekers onder zijn sjamanen. Ik heb tegen Druss gezegd dat hij zich moet ontspannen, naar de stemmen moet luisteren en er mij verslag over moet uitbrengen.' 

'Die oude man is voor ons van essentieel belang,' zei Orrin zacht. 'Doe je uiterste best, Calvar. Het zou een mokerslag zijn voor het moreel als hem iets overkwam.' 

'Denk je dat ik dat niet weet?' zei de dokter kortaf. 

Het banket ter gelegenheid van de Open Zwaarden was een luidruchtige aangelegenheid. Allen die tot de Laatste Honderd waren doorgedrongen waren uitgenodigd; officieren en gewone soldaten zaten door elkaar heen, maakten grappen met elkaar en vertelden ongelooflijk sterke verhalen. Gilad zat tussen bar Britan, die hem er flink van langs had gegeven, en dun Pinar, die Britan op zijn beurt had verslagen. De bar met zijn zwarte baard zat goedmoedig op Pinar te schelden terwijl hij klaagde dat het houten zwaard van de ander de balans van zijn eigen cavaleriesabel miste. 

'Het verbaast me dat je niet hebt gevraagd of je te paard mocht vechten,' zei Pinar. 

'Dat heb ik gedaan,' protesteerde Pinar, 'en toen boden ze me de doelwitpony aan.' De drie mannen barstten in een luid gelach uit, waar anderen al snel mee instemden toen de grap de tafel rondging. De doelwitpony was een zadel dat op een bewegende rail was bevestigd, die met touwen werd voortgetrokken. Hij werd gebruikt bij boogschietoefeningen en steekspelen. 

Naarmate de wijn rijkelijker vloeide, ontspande Gilad zich. Hij had er ernstig over gedacht niet naar het banket te gaan omdat hij bang was dat hij door zijn achtergrond slecht zou passen tussen de officiersklasse. Hij had alleen ingestemd om te gaan toen zijn mannen er bij hem op hadden aangedrongen, omdat hij de enige van de groep Karnak was die de Laatste Honderd had bereikt. Nu was hij blij dat hij zich had laten overhalen. Bar Britan was een droge, geestige gesprekspartner, terwijl Pinar, ondanks zijn opvoeding - of misschien wel juist daardoor - Gilad het gevoel gaf dat hij zich onder vrienden bevond. 

Aan het uiteinde van de tafel zat Druss, tussen Hogun en Orrin, en naast hem zat de hoofdman van de boogschutters uit Skultik. Gilad wist helemaal niets van deze man, alleen dat hij met zeshonderd boogschutters naar de Dros was gekomen. 

Hogun, in de galawapenrusting van het Legioen, bestaande uit een zilveren borstkuras en een zwart-met-zilveren maliënkolder, keek naar het zilveren zwaard dat voor Druss op tafel lag. 

Bij de finale waren vijfduizend soldaten aanwezig geweest toen Hogun en Orrin hun plaats innamen. De eerste treffer had Hogun geboekt, een handige pareerstoot en een riposte na een duel van vier minuten. De tweede was voor Orrin, na een schijnuitval naar Hoguns hoofd. Hogun had de slag snel gepareerd, maar met een subtiele draai van zijn pols liet zijn tegenstander zijn houten zwaard naar beneden schieten, zodat het Hoguns zijde trof. Na zo'n twintig minuten leidde Hogun met twee treffers tegen een - één treffer van de overwinning verwijderd. 

Tijdens de eerste pauze liep Druss naar de plek in de schaduw van muur een waar Hogun en zijn secondanten met water verdunde wijn zaten te drinken. 'Mooi werk,' zei Druss. 'Maar hij is goed, weet je.' 

'Ja,' zei Hogun terwijl hij met een witte handdoek het zweet van zijn voorhoofd veegde. 'Maar rechts is hij niet zo sterk.' 

'Dat is waar. Maar jij reageert traag op een uitval naar je benen.' 

'De grote fout van een lansier. Dat komt omdat we te veel in het zadel zitten,' zei Hogun. 'Hij is kleiner dan ik, dus heeft hij in dat opzicht een voordeel.' 

'Dat is waar. Maar het heeft Orrin goed gedaan dat hij de finale heeft bereikt. En ik geloof dat er voor hem het meest gejuicht wordt.' 

'Ja, maar dat stoort me niet,' zei Hogun. 

'Ik hoop inderdaad van niet,' zei Druss. 'Maar niets is beter voor het moreel dan te zien dat de commandant van de vesting zo'n succes heeft.' Hogun hief zijn hoofd op en keek Druss een ogenblik recht in zijn ogen. 

Toen glimlachte de oude krijger en liep terug naar zijn scheidsrechtersstoel. 'Wat had dat allemaal te betekenen?' vroeg Elicas, die achter Hogun ging staan om zijn nek- en schouderspieren te masseren. 'Bemoedigende woorden?' 

'Ja,' zei Hogun. 'Wil je mijn onderarm ook even onder handen nemen? De spieren daarin zitten nogal vast.' 

De jonge generaal gromde toen Elicas het vlees met zijn krachtige duimen betastte. Had Druss hem nu net gevraagd of hij wilde verliezen? Natuurlijk niet. En toch ... Het zou voor Orrin een hele opsteker zijn als hij het zilveren zwaard won en het zou zijn groeiende prestige bij de manschappen nog een heel stuk vergroten. 

'Waar zit u aan te denken?' vroeg Elicas. 

'Ik zit eraan te denken dat hij aan zijn rechterkant zwak is.' 

'U krijgt hem wel te pakken, gan Hogun,' zei de jonge officier. 'Probeer het maar eens met die geniepige pareer-riposte die u tegen mij gebruikte.' 

Toen beiden twee treffers hadden, brak Hoguns houten zwaard. Orrin deed een stap achteruit, zodat Hogun een ander wapen kon krijgen, en liet hem er even mee oefenen. Hogun was niet tevreden over de balans en wisselde nog een keer van zwaard. Hij had tijd nodig om na te denken. Had Druss inderdaad gesuggereerd dat hij moest verliezen? 

'U concentreert zich niet,' zei Elicas streng. 'Wat is er met u aan de hand? Het Legioen heeft een flink deel van zijn soldij bij dit toernooi op u gezet.' 

'Ik weet het.' Zijn geest was nu weer helder. Wat voor motief er ook kon zijn, hij mocht niet zó vechten dat hij verloor. 

Tijdens de laatste aanval wierp hij al zijn krachten in de strijd, pareerde een onderhandse stoot en deed een uitval. Maar net voor zijn houten lemmet de buik van Orrin raakte, tikte het zwaard van de gan in zijn nek. Orrin had de uitval voorzien en hem in de val gelokt. In een echt gevecht zouden beide mannen gesneuveld zijn, maar dit was geen echt gevecht en Orrin had gewonnen. De twee mannen schudden elkaar de hand en de juichende soldaten drongen naar voren. 

'Nou, mijn geld ben ik kwijt,' zei Elicas. 'Maar er is toch een lichtpuntje.' 'En wat is dat dan?' vroeg Hogun terwijl hij zijn brandende onderarm masseerde. 

'Ik kan onze eigen weddenschap niet nakomen. U zult de wijn te goed moeten houden. Dat is wel het minste wat u kunt doen, gan Hogun, nadat u het Legioen zo heeft teleurgesteld!' 

Tijdens het banket werd het humeur van Hogun al snel weer een stuk beter en de toespraken van bar Britan namens de soldaten en dun Pinar namens de officieren waren geestig en kort; het eten was heerlijk, er was wijn en bier in overvloed, en de kameraadschap was geruststellend. De Dros was de afgelopen tijd onherkenbaar veranderd, vond Hogun. 

Buiten bij de poort met het valhek stond Bregan op wacht met een lange jonge cul van Groep Vuur. Bregan wist niet hoe hij heette en hij kon hem ook niet naar zijn naam vragen omdat het schildwachten verboden was met elkaar te praten als ze op wacht stonden. Een vreemd voorschrift, vond Bregan, maar hij moest gehoorzamen. 

De nacht was kil, maar hij merkte het nauwelijks. Zijn gedachten waren ver weg in zijn dorp bij Lotis en zijn kinderen. Sybad had die dag een brief gekregen en alles ging goed. Legan, Bregans zoontje van vijf, werd ook genoemd. Toen hij in een hoge olm was geklommen en niet meer naar beneden durfde, was hij gaan huilen en scheen hij om zijn vader geroepen te hebben. Bregan had Sybad gevraagd of hij in zijn volgende brief naar huis een paar woorden namens hem wilde schrijven. Hij had willen zeggen hoeveel hij van hen hield en hoezeer hij hen allen miste, maar hij had Sybad niet durven vragen om zulke uitingen van genegenheid op te schrijven. In plaats daarvan vroeg hij hem of hij Legan wilde zeggen dat hij een brave jongen moest zijn en zijn moeder moest gehoorzamen. Sybad had van alle dorpelingen genoteerd dat hij naar huis moest schrijven en hij had de eerste uren van de avond gebruikt om de brief te schrijven, die daarna was verzegeld met was en in de postkamer afgeleverd. Een ruiter zou hem met andere brieven en legers tukken naar het zuiden naar Drenan brengen. 

Lotis zou het vuur nu wel getemperd hebben en de lampen laag gedraaid, dacht Bregan. Ze zou op haar stromatras liggen en waarschijnlijk slapen. Legan zou naast haar slapen, wist hij, want Lotis vond het altijd moeilijk om alleen te slapen wanneer Bregan weg was. 

'Jij zult die barbaren toch tegenhouden, nietwaar, pappie?' 

'Ja,' had Bregan tegen hem gezegd. 'Maar waarschijnlijk zullen ze niet eens komen. De politici zullen de zaken wel weer regelen, net zoals ze dat altijd al gedaan hebben.' 

'Kom je gauw weer thuis?' 

'Ik ben terug voor het Oogstfeest.' 

'Beloofd?' 

'Beloofd!' 

Na het banket nodigde Druss Orrin, Hogun, Elicas en Boogman uit in het studeervertrek van de graaf boven de grote zaal. De bediende Arshin bracht hun wijn en Druss stelde de leider van de vogelvrij en voor aan de bevelhebbers van de vesting. Orrin schudde de man koeltjes de hand en de afkeer stond duidelijk in zijn ogen te lezen. Twee jaar lang had hij patrouilles het Skultikwoud ingestuurd met de opdracht de bendeleider gevangen te nemen en op te hangen. Hogun maakte zich minder druk om Boogmans verleden; hij was meer geïnteresseerd in de kwaliteiten die de vogelvrij en te bieden hadden. Elicas had geen vooropgezette mening, maar voelde spontaan sympathie voor de blonde boogschutter. 

Toen ze gezeten waren, schraapte Boogman zijn keel en vertelde hun hoe groot de horde Nadir was die zich bij Gulgothir had verzameld. 

'Hoe ben je aan die inlichtingen gekomen?' vroeg Orrin. 

'Drie dagen geleden hebben we in Skultik een paar reizigers ... ontmoet. Ze gingen van Dros Purdol naar Segril en waren door de noordelijke woestijn getrokken. Vlak bij Gulgothir werden ze aangehouden en meegenomen naar de stad, waar ze vier dagen zijn gebleven. Omdat ze Vagriaanse kooplieden waren, werden ze goed behandeld, maar ze werden ondervraagd door een officier van de Nadir die Surip heette. Een van hen was vroeger officier in het Vagriaanse leger en hij maakte een schatting van hun sterkte.' 

'Een half miljoen?' zei Orrin. 'Ik dacht dat dat aantal sterk overdreven was.' 

'Eerder nog te laag,' zei Boogman. 'Er kwamen nog steeds stammen uit de buitenste gebieden aan toen hij vertrok. Ik denk dat jullie een stevig gevecht te wachten staat.' 

'Ik wil niet pietluttig zijn,' zei Hogun, 'maar bedoelde je niet dat óns een stevig gevecht te wachten staat?' 

Boogman keek even naar Druss. 'Heb je het hun nog niet verteld, ouwe jongen? Nee? 0, wat een heerlijk pijnlijk moment is dit.' 

'Ons wat verteld?' vroeg Orrin. 

'Dat ze huurlingen zijn,' zei Druss onbehaaglijk. 'Ze blijven totdat muur drie gevallen is. Dat is de afspraak.' 

'En hiervoor ... voor die armzalig hulp verwachten ze amnestie!?' schreeuwde Orrin terwijl hij overeind sprong. 'Ik zal ervoor zorgen dat ze hangen!' 

'Na muur drie hebben we minder behoefte aan boogschutters,' zei Hogun kalm. 'Er is dan geen schootsveld meer.' 

'We hebben die boogschutters nodig, Orrin,' zei Druss. 'En hard ook. En deze man heeft er zeshonderd van de beste. We weten dat er muren zullen vallen en we zullen elke pijl nodig hebben. De torenpoortjes zullen tegen die tijd ook afgesloten zijn. Mij bevalt de situatie evenmin, maar we hebben ze nodig ... Het is beter dat we ze op de eerste drie muren wel hebben dan helemaal niet. Ben je dat met me eens?' 

'En als ik dat niet ben?' zei de gan, nog steeds boos. 

'Dan stuur ik ze weer weg,' zei Druss. Hogun wilde woedend protesteren, maar Druss legde hem met een handgebaar het zwijgen op. 'Jij bent de gan, Orrin. Jij beslist.' 

Orrin ging zitten en haalde diep adem. Hij had heel wat vergissingen gemaakt voor Druss was gekomen - dat zag hij nu wel in. Hij was woedend over deze situatie, maar hij had geen andere keus dan de bijlvechter te steunen en Druss wist dat donders goed. De twee mannen wisselden een blik en glimlachten. 

'Ze blijven,' zei Orrin. 

'Een verstandige beslissing,' zei Boogman. 'Hoe snel zullen de Nadir hier zijn, denk je?' 

'Veel te snel,' mompelde Druss. 'Over drie weken ongeveer, volgens onze verkenners. Ulric heeft een zoon verloren en dat geeft ons een paar dagen extra respijt. Maar het is nog steeds niet voldoende.' 

Gedurende enige tijd bespraken de mannen de vele problemen waarvoor de verdedigers zich geplaatst zagen. Tenslotte zei Boogman, een beetje aarzelend ditmaal: 'Luister eens, Druss, er is iets wat ik je, geloof ik, moet vertellen, maar ik wil niet dat je gaat denken dat ik. .. gek ben. Ik heb met de gedachte gespeeld om het maar voor me te houden, maar...' 

'Vertel op, jochie. Je bent hier onder vrienden ... grotendeels in ieder geval.' 

'Afgelopen nacht had ik een merkwaardige droom waarin jij verscheen. In eerste instantie had ik hem van me afgezet - maar toen ik jou vandaag zag, moest ik er ineens weer aan denken. Ik droomde dat ik uit een diepe slaap gewekt werd door een krijger in een zilveren wapenrusting. Ik kon dwars door hem heen kijken, alsof hij een spook was. Hij vertelde me dat hij geprobeerd had met jou in contact te komen, maar zonder succes. Toen hij praatte, was het alsof er een stem in mijn hoofd klonk. Hij zei dat zijn naam Serbitar was, en dat hij samen met zijn vrienden reisde, en een vrouw die Virae heette. Hij zei dat ik je beslist moest vertellen dat je brandbommen in vaten moest opslaan omdat Ulric grote belegeringstorens heeft gebouwd. Hij had het ook over vuurgreppels op het terrein tussen de muren. In mijn geest toonde hij me een visioen van een aanval op jou. Hij vertelde me ook een naam: Musar. Snap jij hier iets van?' 

Een ogenblik lang zei niemand een woord, hoewel Druss bijzonder oppgelucht leek. 

'Dat doe ik inderdaad, jochie. Inderdaad!' 

Hogun schonk een nieuw glas lentria in en schoof dat naar Boogman. 

'Hoe zag die krijger eruit?' vroeg hij. 

'Lang, slank. Ik geloof dat zijn haar wit was, ook al was hij jong.' 

'Dat was Serbitar,' zei Hogun. 'Dat visioen klopt.' 

'Ken je hem?' vroeg Druss. 

'Ik heb alleen maar van hem gehoord. Hij is de zoon van graaf Drada van Dros Segril. Er wordt verteld dat de jongen helderziend was en bezeten door een demon; hij kon de gedachten van mensen lezen. Hij is een albino en je weet dat de Vagrianen zoiets als een slecht voorteken beschouwen. Rond zijn dertiende werd hij naar de Tempel van de Dertig gestuurd, ten zuiden van Drenan. Er wordt ook verteld dat zijn vader heeft geprobeerd hem met een kussen te verstikken toen hij nog klein was, maar dat het kind hem voelde aankomen en uit het raam van zijn slaapkamer klom om zich te verstoppen. Maar dat zijn natuurlijk maar verhalen.' 

'Nou, zijn capaciteiten lijken alleen maar groter geworden te zijn,' zei Druss. 'Maar dat kan me geen barst schelen. We zullen hier veel nut van hem hebben - vooral wanneer hij de gedachten van Ulric zou kunnen lezen.'

15

Tien dagen lang vorderde het werk gestaag. Vuurgeulen van vijftien el breed en vier voet diep werden dwars over het open terrein tussen muur een en twee gegraven, en ook nog eens tussen muur twee en drie. De geulen werden volgegooid met takkenbossen en klein hakhout terwijl langs elke geul vaten olie werden geplaatst die zo over het droge hout konden worden leeggegoten. 

Boogmans schutters sloegen op verschillende plaatsen tussen de muren witte palen in de grond, en deden dat ook nog eens op de vlakte voor de vesting. Elke rij palen betekende een afstand van zestig passen en zijn mannen oefenden elke dag een paar uur. Wanneer het commando gegeven werd, doorsneden wolken zwarte pijlen de lucht boven elke rij palen. Op de vlakte werden poppen als doelwit opgesteld die zelfs op een afstand van honderdtwintig passen door tientallen pijlen aan splinters werden geschoten. De vaardigheid van de boogschutters uit het Skultikwoud was formidabel. 

Hogun oefende in het terugtrekken. Op de maat van trommelslagen schoten de mannen van de borstweringen naar beneden, renden via houten bruggen over de vuurgeulen en klommen langs de touwen tegen de volgende muur op. Elke dag werden ze sneller. En minder belangrijke details kregen langzamerhand meer aandacht nu de algehele geoefendheid en paraatheid van de troepen toenam. 

'Wanneer gooien we de olie over het hout?' vroeg Hogun aan Druss toen de mannen middagpauze hielden. 

'Tussen muur een en twee moet het op de eerste dag van de gevechten gebeuren. Tot die eerste dag hebben we er geen idee van hoe goed de mannen in staat zullen zijn een aanval af te slaan.' 

'Er blijft nog een probleem,' voegde Orrin eraan toe. Wie steekt de geulen in brand en wanneer? Als er een bres in de muur geslagen is, kunnen stamleden van de Nadir tussen onze mannen meerennen. Het zal geen gemakkelijke beslissing zijn om er dan een brandende toorts in te gooien.' 

'En als we die taak aan bepaalde mannen opdragen,' zei Hogun, 'wat moet er dan gebeuren wanneer die op de muur worden gedood?' 

We moeten een toortswacht instellen,' zei Druss. 'En de beslissing zal vanaf muur twee door een trompetter doorgegeven worden. We hebben een officier nodig die niet snel zijn kalmte verliest. Hij moet de beslissing nemen. Wanneer het trompetsignaal klinkt, wordt de geul in brand gestoken - wie er verder ook achtergebleven is.' 

Druss werd steeds meer door dit soort zaken in beslag genomen, totdat zijn hoofd gewoon tolde van de plannen, ideeën en krijgslisten. Gedurende dergelijke discussies kwam het geregeld voor dat de oude man zijn zelfbeheersing verloor en met zijn enorme vuisten op de tafel beukte of als een gekooide beer door de kamer ging rondlopen. 'Ik ben een soldaat - geen verdomde plannenmaker,' zei hij dan, en de vergadering werd voor een uur geschorst. 

Licht brandbare materialen werden uit de dorpen in de buurt op karren aangevoerd, de in paniek geraakte regering van Abalayn stuurde een schijnbaar eindeloos aantal depêches, en de drie mannen dreigden overspoeld te raken door een veelheid van kleinere problemen, zoals post die met grote vertraging binnenkwam, nieuwe rekruten, persoonlijke zorgen en onenigheden tussen de verschillende groepen. 

Een officier klaagde dat het latrine terrein bij muur een een gezondheidsprobleem dreigde te veroorzaken omdat de kuilen niet de voorgeschreven diepte hadden en er geen geschikte gierput was. Druss zette een groep mannen aan het werk om het terrein te vergroten. 

Abalayn zelf eiste een volledig strategisch overzicht van alle verdedigings voorzieningen in Dros Delnoch, wat Druss weigerde omdat de informatie wel eens naar sympathisanten van de Nadir zou kunnen uitlekken. Dit leidde weer tot een snelle berisping uit Drenan en de eis dat men zich zou verontschuldigen. Die verontschuldiging werd door Orrin opgesteld, omdat die beweerde dat ze dan eventjes geen last van de politici meer zouden hebben. 

Toen stuurde Wondwever een depêche waarin hij de paarden van het Legioen vorderde met de motivering dat de paarden in Delnoch van weinig nut zouden zijn omdat het bevel luidde dat men de stad tot de laatste man moest verdedigen. Wel stond hij toe dat men er twintig achterhield voor koeriersdiensten. Hier werd Hogun zo woedend over dat hij dagenlang niet aanspreekbaar was. 

Verder kwam er nog bij dat de poorters begonnen te klagen over het onbeschaafde gedrag van de soldaten in de wijken van de burgers. Langzamerhand kreeg Druss hierdoor het gevoel dat hij aan het eind van zijn Latijn was, en hij begon openlijk te wensen dat de Nadir maar snel mochten komen, wat de gevolgen ook zouden zijn! 

Drie dagen later ging zijn wens gedeeltelijk in vervulling. Een eenheid Nadir kwam met een witte vlag uit het noorden aangereden. Als een lopend vuurtje deed dit bericht de ronde en tegen de tijd dat Druss de grote zaal van de donjon had bereikt, heerste er een sfeer van paniek in de hele stad. 

In de schaduw van de grote poorten stegen de Nadir af en wachtten. Ze zeiden geen woord. Ze haalden gedroogd vlees en waterzakken uit hun bagage op de pakpaarden en gingen met elkaar zitten eten terwijl ze wachtten. Tegen de tijd dat Druss met Orrin en Hogun bij hen was, hadden ze hun maaltijd op. 

'Wat hebben jullie te vertellen?' bulderde Druss vanaf de kantelen. 'Open de poorten!' schreeuwde de Nadirofficier terug, een gezette, gespierde man met een brede borst en kromme benen. 'Ben jij de Doodsboode?' riep de man. 

'Ja.' 

'Je bent oud en dik. Dat doet me genoegen.' 

'Mooi! Denk daaraan wanneer we elkaar de volgende keer tegenkomen, want ik ken je gezicht, Schreeuwlelijk, en mijn bijl kent de naam van je geest. Wat heb je te vertellen?' 

'Heer Ulric, Prins van het Noorden, heeft mij gevraagd om jou te vertellen dat hij naar Drenan zal rijden om met Abalayn, Heer van de Drenai, over een verbond te onderhandelen. Hij wenst duidelijk te maken dat hij verwacht dat de poorten van Dros Delnoch voor hem zullen openstaan; is dat het geval, dan garandeert hij dat geen enkele man, vrouw, kind, soldaat of wie dan ook in de stad een haar gekrenkt zal worden. Het is de wens van Heer Ulric dat de Nadir en de Drenai tot één volk zullen samensmelten. Hij biedt zijn vriendschap aan.' 

'Zeg tegen Heer Ulric,' zei Druss, 'dat hij op elk gewenst moment naar Drenan mag rijden. Wij zullen hem zelfs een escorte van honderd krijgers mee laten nemen, zoals passend is voor een prins uit het noorden.' 

'Heer Ulric wil van geen voorwaarden weten,' zei de officier. 

'Dit zijn mijn voorwaarden - en die zullen niet veranderen,' zei Druss. 

'Dan heb ik een tweede boodschap. Zouden de poorten gesloten blijven en de muren verdedigd worden, dan laat Heer Ulric weten dat de helft van de verdedigers die levend in zijn handen vallen gedood zullen worden, dat alle vrouwen als slaven zullen worden verkocht en dat van een op de drie burgers de rechterhand zal worden afgehakt.' 

'Voor dat kan gebeuren, jochie, zal Heer Ulric de Dros toch eerst moeten innemen. Breng hem dit bericht maar over van Druss de Doodsbode: in het noorden zullen de bergen misschien beven als hij een scheet laat, maar dit is het land van de Drenai, en wat mij betreft is hij niets meer dan een vadsige barbaar die zonder hulp van de Drenai niet eens in zijn neus kan pulken. Denk je dat je dat kunt onthouden, jochie? Of moet ik het met grote letters in je kont laten kerven?' 

'Hoe opwekkend je woorden ook waren, Druss,' zei Orrin, 'de schrik sloeg me wel om het hart toen je dat allemaal zei. Ulric zal razend zijn.' 

'Was hij dat maar,' zei Druss bitter toen de groep Nadir terug naar het noorden galoppeerde. 'Als dat het geval was, zou hij inderdaad niets meer zijn dan een vadsige barbaar. Nee! Hij zal er om lachen ... luidkeels.' 

'Waarom zou hij dat doen?' vroeg Hogun. 

'Omdat hij geen andere keus heeft. Hij is beledigd en zou daardoor zijn gezicht verliezen. Wanneer hij erom lacht, zullen de mannen met hem mee lachen.' 

'Het was een slim aanbod dat hij deed,' zei Orrin toen de drie mannen de lange weg terug naar de donjon liepen. 'Het zal overal de ronde gaan doen. Onderhandelen met Abalayn ... Eén rijk van de Drenai en de Nadir ... Goed bedacht!' 

'Goed bedacht en waar,' zei Hogun. 'We weten op grond van zijn reputatie dat hij het ook meent. Als we ons overgeven, zal hij doortrekken en niemand kwaad doen. Dreigementen kunnen gemakkelijk geuit en genegeerd worden - maar het aanbod niemand kwaad te doen is andere koek. Ik vraag me af hoe lang het zal duren voor de poorters opnieuw om een audiëntie komen vragen.' 

'Voor de avond valt,' voorspelde Druss.

Op de eerste muur keken Gilad en Bregan hoe de stofwolk van de Nadirruiters in de verte verdween. 

'Wat bedoelde hij eigenlijk, Gil, over dat rijden naar Drenan voor onderhandelingen met Abalayn?' 

'Hij bedoelde dat hij wil dat we zijn leger doorlaten.' 

'0. Ze zagen er niet zo verschrikkelijk woest uit, hè? Ik bedoel, ze leken eigenlijk heel gewoon, behalve dat ze zich in dierenvellen kleden.' 

'Ja, ze zijn ook heel gewoon,' zei Gilad terwijl hij zijn helm afzette om de koele wind over zijn hoofd te laten waaien en zijn haar met zijn vingers recht streek. 'Heel gewoon. Alleen is oorlog voeren hun lust en hun leven. Vechten is voor hen even vanzelfsprekend als het land bewerken voor jou. En mij,' voegde hij eraan toe, hoewel hij wist dat dit niet waar was. 

'Ik vraag me af waarom,' zei Bregan. 'Ik heb er de zin nooit van ingezien. Ik begrijp natuurlijk wel waarom sommige mannen soldaat worden: om hun land te verdedigen en dergelijke. Maar een heel volk van mensen dat leeft om soldaat te zijn, dat lijkt me ... ongezond? Is dat het juiste woord?' 

Gilad lachte. 'Dat is inderdaad het juiste woord. Maar de noordelijke steppen zijn nauwelijks geschikt om te boeren. Ze fokken voornamelijk geiten en paarden. Elke vorm van luxe die ze wensen, moeten ze stelen. Dun Pinar vertelde me aan het banket dat het woord voor vreemdeling in de taal van de Nadir hetzelfde is als het woord voor vijand. Iedereen die niet tot de stam behoort, leeft alleen om beroofd en gedood te worden. Dat is hun manier van leven. Kleine stammen worden door de grotere uitgeroeid. Ulric heeft die manier van leven weten te doorbreken; door de verslagen stammen in de zijne op te nemen, werd hij steeds sterker. Hij heerst nu over alle noordelijke koninkrijken, en over een groot aantal in het oosten. Twee jaar geleden heeft hij Manea, het kustkoninkrijk, ingenomen.' 

'Dat heb ik gehoord,' zei Bregan. 'Maar ik dacht dat hij zich had teruggeetrokken nadat hij een verdrag met de koning had gesloten.' 

'Dun Pinar zei dat de koning zich bereid had verklaard om de vazal van Ulric te worden, en de zoon van de koning leeft bij Ulrics stam als gijzelaar. Het rijk is in feite van hem.' 

'Hij moet een behoorlijk snuggere vent zijn,' zei Bregan. 'Maar wat moet hij beginnen wanneer hij de hele wereld heeft veroverd? Ik bedoel, wat heeft hij eraan? Ik zou graag een grotere boerderij willen hebben en een huis met verdiepingen. Zoiets kan ik begrijpen. Maar wat zou ik met tien boerderijen moeten beginnen? Of honderd?' 

'Je zou rijk en machtig zijn. Dan zou je je pachtboeren kunnen voorschrijven wat ze moeten doen en ze zouden allen buigen als je in je prachtige rijtuig voorbij reed.' 

'Dat trekt me helemaal niet aan,' zei Bregan. 

'Nou, mij wel,' zei Gilad. 'Ik vond het altijd verschrikkelijk als ik een passerende edelman op zijn paard eerbiedig moest groeten. De manier waarop ze naar je kijken, je verachten omdat je zo'n klein stukje land bewerkt terwijl zij meer betalen voor hun met de hand gemaakte rijlaarzen dan ik in een jaar zwoegen kan verdienen. Nee, ik zou het beslist niet erg vinden om rijk te zijn - zo godsgruwelijk rijk dat geen mens het ooit nog zou wagen om op me neer te kijken.' Gilad wendde zijn gezicht af en keek uit over de vlakten; de woede die in hem brandde was bijna tastbaar. 

'Zou jij dan op jouw beurt op de mensen neerkijken, Gil? Zou je mij verachten omdat ik gewoon boer wilde blijven?' 

'Natuurlijk niet. Een man hoort vrij te zijn om te doen wat hij wil, zolang anderen daarvan maar niet de dupe worden.' 

'Misschien wil Ulric daarom alles en iedereen overheersen. Misschien heeft hij er wel genoeg van dat iedereen op de Nadir neerkijkt.' 

Gilad keerde zich weer naar Bregan en de woede in zijn binnenste doofde. 'Weet je, Breg, dat zei Pinar nou ook toen ik hem vroeg of hij Ulric haatte omdat die de Drenai wilde verpletteren. Hij zei: “Ulric probeert de Drenai niet te verpletteren, maar de Nadir te verheffen.” Ik denk dat Pinar hem bewondert.' 

'De man die ik bewonder is Orrin,' zei Bregan. 1e moet heel wat moed hebben om samen met de mannen te trainen, zoals hij heeft gedaan. Vooral omdat hij bepaald niet populair was. Ik vond het zo geweldig toen hij bij de Grote Zwaarden won.' 

'Alleen omdat je daardoor vijf zilverstukken hebt verdiend,' merkte Gilad op. 

'Dat is niet eerlijk, Gil! Ik heb mijn geld op hem gezet omdat hij van de groep Karnak was. Ik heb ook op jou gewed.' 

'Je hebt op mij een kwart koperstuk gezet, en op hem een half zilverstuk, volgens Drebus die je weddenschap heeft aangenomen.' 

Bregan tikte glimlachend tegen zijn neus. 'Oké, maar voor een geit betaal je ook niet hetzelfde als voor een paard. En het gaat toch om de gedachte? Tenslotte wist ik wel dat jij niet kon winnen.' 

'Ik had die bar Britan anders bijna verslagen. Uiteindelijk heeft de scheidsrechter in zijn voordeel beslist.' 

'Dat is waar,' gaf Bregan toe. 'Maar van Pinar of van die Legionair met die oorring had je nooit kunnen winnen. En wat belangrijker is, je had nooit van Orrin kunnen winnen. Ik heb jullie allebei zien schermen.' 

'Hoor hem!' zei Gilad. 'Ik vraag me af waarom je zelf niet aan het toernooi hebt deelgenomen wanneer je er zoveel verstand van hebt?' 

'Ik hoef niet te vliegen om te weten dat de hemel blauw is,' zei Bregan. 'Trouwens, op wie had jij je geld gezet?' 

'Op gan Hogun.' 

'En op wie nog meer? Drebus zei dat je twee weddenschappen had afgesloten,' zei Bregan langs zijn neus weg. 

'Dat weet je heel goed. Drebus zal je dat wel verteld hebben.' 

'Ik ben vergeten het te vragen.' 

'Leugenaar! Nou, het kan me niet schelen. Ik heb op mezelf gewed; dat ik de laatste vijftig zou bereiken.' 

'En je was er zo dichtbij,' zei Bregan. 'Maar één treffer te veel tegen je.' 'Eén gelukkige stoot en ik zou een maand soldij hebben gewonnen.' 

'Zo is het leven nu eenmaal,' zei Bregan. 'Misschien kun je volgend jaar terugkomen en opnieuw meedoen?' 

'En misschien groeit er wel maïs op de rug van kamelen!' zei Gilad. 

In de donjon had Druss de grootste moeite om zich te beheersen terwijl de Raad der Oudsten van de stad maar bleef doorgaan over het aanbod van de Nadir. Het nieuws had hen met een verbazingwekkende snelheid bereikt en Druss had nauwelijks de tijd gehad om een stuk brood met kaas te eten toen een koerier van Orrin hem kwam vertellen dat de Oudsten een vergadering bijeen hadden geroepen. Het was sinds lang de gewoonte bij de Drenai dat de Oudsten het democratische recht hadden om over belangrijke zaken met de heer van de stad te vergaderen, tenzij er oorlog was. Noch Orrin noch Druss had kunnen weigeren. Niemand kon beweren dat Ulrics ultimatum niet belangrijk was. 

De Raad der Oudsten bestond uit zes leden, een gekozen college dat alle handel binnen de stad beheerste. De Eerste Poorter en voorzitter van de Oudsten was Bricklyn, die Druss zo vorstelijk onthaald had op de avond van de moordaanslag. Malphar, Backda, Shinell en Alphus waren allemaal kooplieden, terwijl Beric een edelman was, een verre neef van graaf Delnar die een hoge positie bekleedde in het leven in de stad. Alleen gebrek aan veel geld hield hem nog in Delnoch en weg van Drenan, de stad waarvan hij hield. 

Shinell, een dikke, gladde zijdekoopman, was degene die Druss' woede het meest opwekte. 'Maar natuurlijk hebben we het recht om over Ulrics voorwaarden te spreken en moeten we er een stem in hebben of ze verworpen of aanvaard worden,' zei hij opnieuw. 'Het is voor de stad tenslotte van het allergrootste belang, en volgens de wet moet onze stem de doorslag geven.' 

'Je weet heel goed, mijn beste Shinell, dat de Raad der Oudsten het recht heeft om over alle burgerlijke aangelegenheden te spreken,' zei Orrin minzaam. 'Deze situatie valt daar in de verste verte niet onder. Maar je standpunt is ter kennisgeving aangenomen.' 

Malphar, een wijnhandelaar met een rood gezicht, viel Shinell in de rede toen die begon te protesteren. 'Met dit gepraat over regels en bevoegdheden komen we nergens. Het blijft een feit dat we praktisch gesproken in oorlog zijn. Is het een oorlog die we kunnen winnen?' Zijn groene ogen gleden over de gezichten om hem heen en Druss klopte met zijn vingers op het tafelblad, het enige uiterlijke teken dat hij gespannen was. 'Is het een oorlog die we lang genoeg kunnen rekken om een eervolle vrede af te dwingen? Ik vrees van niet,' ging Malphar verder. 'Het is allemaal onzin. Abalayn heeft de krijgsmacht steeds verder ingekrompen zodat hij op nog geen tiende van de sterkte van een paar jaar geleden is. De marine is gehalveerd. De laatste keer dat deze Dros werd belegerd was twee eeuwen geleden, toen hij bijna viel. Maar in de verslagen staat te lezen dat we destijds veertigduizend soldaten op de been hadden.' 

'Kom ter zake, man! Waar wil je heen?' zei Druss. 

'Dat komt, maar zit me niet zo woedend aan te kijken, Druss, ik ben geen lafaard. Ik wil alleen maar dit zeggen: als we niet kunnen standhouden en we kunnen niet winnen, wat voor zin heeft deze verdediging dan?' 

Orrin keek naar Druss en de oude krijger boog zich naar voren. 'De kwestie is,' zei hij, 'dat je pas weet dat je verloren hebt wanneer je verloren hebt. Er kan van alles gebeuren: Ulric kan een beroerte krijgen; er kunnen besmettelijke ziekten onder de Nadir uitbreken. Wij moeten alleen maar proberen stand te houden.' 

'En hoe zit het met de vrouwen en kinderen?' vroeg Backda, een notaris en huisjesmelker met een gezicht als een doodskop. 

'Wat is daarmee?' vroeg Druss. 'Ze kunnen vertrekken wanneer ze maar willen.' 

'En waar moeten ze dan heen, hè? En hoe moeten ze in hun onderhoud voorzien?' 

'Bij alle goden!' donderde Druss terwijl hij overeind sprong. 'Wat willen jullie nu weer van me? Waar ze heen gaan - als ze al vertrekken - is hun zorg, en die van jullie. Ik ben een soldaat en mijn taak is het om te vechten en te doden. En geloof me, daar ben ik heel goed in. We hebben het bevel gekregen om tot de laatste man stand te houden en dat zullen we ook. Goed, ik weet misschien maar heel weinig van de wet en de fijne kneepjes van de stads politiek, maar ik weet één ding: iedereen die het tijdens de komende belegering over overgeven heeft is een verrader. En ik zal zorgen dat hij de strop krijgt.' 

'Goed gesproken, Druss,' merkte Beric op, een lange man van middelbare leeftijd met grijs haar tot op zijn schouders. 'Ik zou het zelf niet beter hebben kunnen formuleren. Erg stimulerend.' Hij glimlachte, en Druss liet zich weer op zijn stoel zakken. 'Maar toch zou ik een ding willen opmerken. Jij zegt dat men jou heeft gevraagd om tot het einde toe door te vechten. Dat bevel kan altijd herroepen worden; in de politiek speelt altijd de kwestie van de doelmatigheid mee. Momenteel is het voor Abalayn doelmatig om ons te vragen om ons op een belegering voor te bereiden. Hij vindt misschien dat hij daardoor tegenover Ulric sterker staat in de onderhandelingen. Uiteindelijk zal hij echter aan overgave moeten denken. De feiten liegen er niet om. De stammen hebben elk volk dat ze hebben aangevallen verslagen en Ulric is een weergaloze generaal. Ik zou willen voorstellen dat we er in een brief bij Abalayn op aandringen dat hij zijn standpunt in deze oorlog nog eens overweegt.' 

Orrin wierp Druss een waarschuwende blik toe en zei: 'Goed gesproken, Beric. Natuurlijk moeten Druss en ik, als loyale militairen, tegenstemmen; maar stellen jullie gerust een petitie op, dan zal ik ervoor zorgen dat die met de eerste beschikbare koerier wordt verzonden.' 

'Dank je wel, Orrin, dat is heel tegemoetkomend van je,' zei Berk. 'Kunnen we het dan nu eens over de gesloopte huizen hebben?' 

Ulric zat voor een komfoor met een mantel van schapenvellen om zijn naakte bovenlichaam geslagen. Voor hem hurkte de broodmagere gestalte van zijn sjamaan, Nosta Khan. 

'Wat bedoel je?' vroeg Ulric hem. 

'Precies wat ik zeg, ik kan niet langer over de vesting heen. Er ligt daar een obstakel tegen mijn macht. Afgelopen nacht toen ik boven de Doodsbode dreef, voelde ik een kracht, als een stormwind. Die drukte me terug tot achter de buitenmuur.' 

'En je hebt niets gezien?' 

'Nee. Maar ik bespeurde ... voelde .. .' 'Vertel op!' 

'Het is moeilijk. In mijn geest kon ik de zee voelen en een rank schip. Het was maar een fragment. Er was ook een mysticus met wit haar. Ik heb hier lang over zitten nadenken. Ik geloof dat de Doodsbode de hulp van een witte tempel heeft ingeroepen.' 

'En hun macht is groter dan de jouwe?' zei Ulric. 'Alleen maar anders,' zei de sjamaan ontwijkend. 

'Als ze over zee komen, varen ze naar Dros Purdol,' zei Ulric terwijl hij naar de gloeiende kolen staarde. 'Zoek ze op.' 

De sjamaan sloot zijn ogen en maakte de ketens van zijn geest los, zodat deze vrij buiten het lichaam kon bewegen. Vormeloos snelde hij hoog over vlakten, heuvels en rivieren, bergen en stromen. Hij passeerde de rand van de Delnochvlakte tot de zee uiteindelijk onder hem lag, glinsterend in het licht van de sterren. Hij zwierf een hele tijd rond voor hij de Wastrel ontwaarde, dankzij de zwakke gloed van haar heklantaarn. 

Snel liet hij zich uit de hemel naar beneden vallen en cirkelde rond de mast. Bij de bakboordreling stonden een man en een vrouw. Voorzichtig tastte hij naar hun gedachten. Toen drong hij door het houten dek en ging via het ruim naar de hutten daarachter. Deze kon hij echter niet binnengaan. Zo licht als een vleugje zeewind raakte hij de rand van deze onzichtbare barrière aan. Die werd harder en hij deinsde terug. Hij dreef terug naar het dek, richtte zich op de zeeman op het achterschip, glimlachte en snelde toen weer terug naar de wachtende krijgsheer van de Nadir. 

Het lichaam van Nosta Khan trilde en hij opende zijn ogen. 

'En?' vroeg UIric. 

'Ik heb hen gevonden.' 

'Kun je hen vernietigen?' 

'Ik denk het wel. Ik moet mijn acolieten bijeenroepen.' 

Op de Wastrel stond Vintar op van zijn bed. Zijn geest was onrustig en zijn ogen stonden bezorgd. Hij rekte zich uit. 

'U hebt het dus ook gevoeld,' seinde Serbitar terwijl hij zijn lange benen van het tweede bed af zwaaide. 

'Ja, we moeten op onze hoede zijn.' 

'Hij heeft niet geprobeerd het schild te doorbreken,' zei Serbitar. 'Was dat een teken van zwakheid of van zelfvertrouwen?' 

'Ik weet het niet,' antwoordde de abt. 

Boven hen bij de achtersteven wreef de tweede stuurman over zijn vermoeide ogen, zette het stuurwiel met een lus van een touw vast en richtte zijn blik op de sterren. Hij werd altijd weer geboeid door deze flikkerende verre kaarsjes. Vannacht leken ze helderder dan gewoonlijk, als edelstenen die over een fluwelen mantel waren uitgestrooid. Een priester had hem ooit eens verteld dat het gaten in het hemelgewelf waren, waardoor de heldere ogen van de goden op de mensen op aarde neerkeken. Het was leuk bedacht, maar een regelrecht onzinverhaal. Toch had hij er met plezier naar geluisterd. 

Plotseling huiverde hij. Hij draaide zich om en pakte zijn mantel van de hekreling en sloeg die om zijn schouders. Hij wreef in zijn handen. 

Achter hem hief de geest van Nosta Khan zijn handen op en concentreerde zijn macht op de lange vingers. Er groeiden klauwen, glinsterend als staal, getand en scherp. Tevreden naderde hij de zeeman en boorde zijn handen in het hoofd van de man. Deze wankelde en viel terwijl een vlijmende pijn door zijn hersenen schoot. Het bloed stroomde uit zijn mond en oren en sijpelde uit zijn ogen. 

Zonder een kik te geven stierf hij. 

Nosta Khan loste zijn greep. Door de macht van zijn helpers af te tappen dwong hij het lichaam op te staan terwijl hij obscene woorden fluisterde in een taal die reeds lang uit het geheugen van de gewone mensen was verdwenen. De duisternis concentreerde zich rond het lichaam, wervelend als zwarte rook, die tenslotte door de bloederige mond werd opgezogen. Het lichaam huiverde. 

En stond op. 

Omdat Virae de slaap niet kon vatten, kleedde ze zich stil aan, klom aan dek en liep naar de bakboordreling. De nacht was koel en de lichte bries verkwikkend. Ze keek over de golven uit naar de verre strook land die zich tegen de heldere maanverlichte hemel aftekende. 

Het tafereel schonk haar altijd rust, dit samenkomen van land en zee. Als kind op school in Dros Purdol had ze ervan genoten om te gaan zeilen, vooral 's nachts wanneer de landmassa leek te drijven als een slapend monster uit de diepten, donker, mysterieus en wonderbaarlijk fascinerend. 

Plotseling kneep ze haar ogen tot spleetjes. Bewoog het land zich nu? 

Links van haar leken de bergen terug te wijken, terwijl de kustlijn aan haar rechterkant veel dichterbij leek. Nee, niet léék. Wás. Ze keek naar de sterren. Het schip had de steven naar het noordwesten gewend en toch waren ze nog enkele dagen van Purdol verwijderd. 

Verbaasd liep ze naar de tweede stuurman op het achterdek, die met zijn handen het stuurrad omklemde. 'Waar varen we heen?' vroeg ze hem terwijl ze de vier treden naar het kampanjedek opklom en tegen de reling leunde. 

Hij keerde zijn hoofd naar haar toe. Lege, bloedrode ogen boorden zich in de hare toen zijn handen het stuurwiel loslieten en zich naar haar uitstrekten. 

De angst boorde zich als een lans in haar ziel, om overspoeld te worden door haar groeiende woede. Ze was geen melkmeisje dat je op zo'n manier schrik aan kon jagen - zij was Virae, en in haar aderen stroomde het bloed van krijgers. 

Ze liet haar schouder wat zakken en plaatste een stevige rechtse tegen zijn kaak. Zijn hoofd sloeg met een ruk achterover, maar nog steeds kwam hij dichterbij. Ze stapte tussen zijn graaiende armen, greep hem bij zijn haar en gaf hem een kopstoot in zijn gezicht. Hij incasseerde die zonder een kik te geven en legde zijn handen rond haar keel. Wanhopig kronkelend voor de greep strakker zou worden, gooide ze hem met een heupzwaai van zich af. Hij kwam met een klap op het dek terecht. Virae wankelde. Hij kwam langzaam overeind en liep weer op haar af. 

Ze rende naar voren, sprong in de lucht, draaide haar lichaam en beukte beide voeten in zijn gezicht. Hij viel opnieuw. 

En kwam weer overeind. 

Paniek begon haar te bevangen en Virae zocht naar een wapen, maar er was niets. In een vloeiende beweging sprong ze over de reling van de kampanje om op het benedendek terecht te komen. Hij volgde haar. 

'Maak dat je uit zijn buurt komt!' schreeuwde Serbitar, die met getrokken zwaard aan kwam rennen. 

Virae stoof op hem af. 'Geef dat aan mij!' zei ze terwijl ze het zwaard uit zijn hand rukte. Het zelfvertrouwen vloeide door haar heen toen haar hand zich om het ebbenhouten gevest sloot. 'Ziezo, hoerenjong!' schreeuwde ze terwijl ze op de zeeman afliep. 

Hij deed geen poging om haar te ontwijken toen het zwaard door het maanlicht flitste en in zijn onbeschermde hals kliefde. Ze sloeg nog twee keer toe en het grijnzende hoofd rolde van het lichaam. Maar het lichaam viel niet. Olieachtige rook stroomde uit de doorgehouwen hals en vormde een tweede hoofd, vormeloos en vaag. Binnen in de rook glinsterden twee rode ogen als gloeiende kolen. 

'Achteruit!' riep Serbitar. 'Blijf uit zijn buurt!' 

Ditmaal gehoorzaamde ze en liep achteruit in de richting van de albino. 'Geef dat zwaard weer aan mij.' 

Vintar en Roek hadden zich bij hen gevoegd. 'Wat is dat in vredesnaam?' fluisterde Roek. 

'Niets van deze aarde,' antwoordde Vintar. 

Het ding bleef onwrikbaar staan, zijn armen voor zijn borst gevouwen. 'Het schip vaart regelrecht op de klippen af,' zei Virae. 

Serbitar knikte. 'Het wil ons bij het stuurwiel vandaan houden. Wat denkt u, vader abt?' 

'De bezwering is in het hoofd geplant; het moet overboord gegooid worden. Het beest zal het volgen,' antwoordde Vintar. 'Val het aan.' Serbitar drong naar voren, gevolgd door Roek. Het lijk bukte zich en de rechterhand greep de haren van het afgehakte hoofd. Met het hoofd tegen zijn borst gedrukt, wachtte het monster de aanval af. 

Roek sprong naar voren en gaf een diepe houw in de arm. Het lijk wankelde. Serbitar kwam erbij en sneed de pezen achter de knie door. Toen het lijk viel, greep Roek zijn zwaard met twee handen vast en liet het op de arm neerkomen. Deze werd losgehakt en de vingers lieten het hoofd los, dat over het dek rolde. Terwijl Roek zijn zwaard liet vallen, dook hij er naartoe. Hij bedwong zijn afkeer, tilde het hoofd aan de haren op en slingerde het overboord. Toen het de golven raakte, ging er een rilling door het lijk op het dek heen. De rook stroomde uit de hals en alsof hij voortgedreven werd door een flinke windvlaag stroomde hij over het dek om onder de reling door in de duisternis van het diepe water te verdwijnen. 

De kapitein trad vanuit de schaduw van de mast naar voren. 'Wat was dat?' vroeg hij. 

Vintar liep op hem toe en legde zijn hand zacht op de schouder van de man. 'We hebben vele vijanden. Zij beschikken over geweldige krachten. Maar vrees niet, wij zijn niet machteloos en het schip zal geen kwaad meer overkomen. Dat beloof ik je.' 

'En wat wordt er van zijn ziel?' vroeg de kapitein, die langzaam naar de reling liep. 'Hebben zij zich daar meester van gemaakt?' 

'Hij is vrij,' zei Vintar. 'Geloof me.' 

'We zullen allemaal vrij zijn,' zei Roek, 'als niemand het schip van die klippen weg stuurt.' 

Achteruitlopend verlieten de acolieten zwijgend de donkere tent van Nosta Khan, zodat hij alleen achterbleef in het midden van de krijtkring op de aarden vloer. Nosta Khan, die helemaal in zijn eigen gedachten opging, lette niet op hen - hij was kwaad en volkomen leeg. 

Want ze hadden hem weten te weerstaan en hij was iemand die geen nederlagen gewend was. Het bezorgde hem een bittere smaak in zijn mond. 

Toen glimlachte hij. Er kwam nog wel een nieuwe kans ...

16

Gezegend met een gunstige wind vloog de Wastrel naar het noorden tot de zilvergrijze torens van Dros Purdol eindelijk de lijn van de horizon doorbraken. Even voor het middaguur voer het schip de haven binnen en manoeuvreerde langs de koopvaardijschepen en de oorlogsgaleien van de Drenai die in de baai voor anker lagen. 

In de drukke straten naar de haven verkochten allerlei handelaars amuletten, sieraden, wapen en dekens aan zeelieden, terwijl potige dokwerkers voorraden over wiebelende loopplanken droegen, lading verstouwden en deklasten controleerden. Er heerste een en al rumoer en verwarring. 

De havenwijk was rijk aan kleur en toonde het hectische tempo van het stadsleven, zodat Roek een beetje spijt voelde dat hij het schip verliet. Terwijl Serbitar de Dertig aan land leidde, namen Roek en Virae afscheid van de kapitein. 

'Op één incident na is het een heerlijke reis geweest,' zei Virae tegen hem. 'Ik dank u voor uw hoffelijkheid.' 

'Ik ben blij dat ik u van dienst heb kunnen zijn, vrouwe. Ik zal de trouwakte tijdens mijn terugreis naar Drenan doorsturen. Het was voor mij de eerste keer. Ik heb nog nooit een rol gespeeld bij het huwelijk van de dochter van een graaf -laat staan dat het ten overstaan van mij is gesloten. Ik wens u alle goeds.' Hij boog zich voorover en kuste haar hand. 'Een lang leven en veel geluk,' had hij er nog aan toe willen voegen, maar hij wist waar ze heen gingen. 

Virae liep de loopplank af terwijl Roek de kapitein een hand gaf. Tot zijn verrassing omhelsde de man hem. 

'Moge je zwaard trefzeker zijn en moge je geest geluk hebben,' zei de man. 'En moge je paard snel zijn wanneer het moment daar is.' 

Roek grinnikte. 'Die eerste twee dingen zal ik wel nodig hebben. Maar wat dat paard betreft, denk je dat dié vrouw er ook maar een seconde aan zal denken om te vluchten?' 

'Nee, ze is een fantastische meid. Veel geluk.' 

'Ik zal er mijn best voor doen,' zei Roek. 

Op de kade baande een jonge officier met een rode mantel zich een weg door de menigte naar Serbitar toe. 'Hebt u zaken in Dros Purdol?' vroeg hij. 

'We reizen door naar Dros Delnoch zodra we paarden hebben kunnen kopen,' zei de albino. 

'De vesting zal weldra belegerd worden, heer. Bent u op de hoogte van de dreigende oorlog?' 

'Dat zijn we. Wij reizen samen met vrouwe Virae, dochter van graaf Delnar, en haar echtgenoot Roegnak.' 

Toen hij Virae zag, maakte de officier een buiging. 'Het doet me genoegen u weer te zien, vrouwe. We hebben elkaar op het feest van uw achttiende verjaardag ontmoet. U weet waarschijnlijk niet meer wie ik ben.' 

'Integendeel, dun Degas! We hebben gedanst en ik heb daarbij op je voet gestaan. Jij was zo vriendelijk om te zeggen dat het jouw schuld was.' 

Degas glimlachte en boog nogmaals. Wat was ze veranderd! Waar was het onhandige meisje gebleven dat erin geslaagd was om over de zoom van haar rok te struikelen? Die een kop als vuur had gekregen toen ze tijdens een heftige discussie een kristallen glas had gebroken, waardoor de vrouw rechts van haar onder de wijn had gezeten? Waardoor was ze veranderd? Ze was nog steeds hetzelfde kind-vrouwtje dat hij zich herinnerde - met haar grijsblonde haar, haar te brede mond en haar donkere wenkbrauwen boven de diepliggende ogen. Hij zag haar glimlachen toen Roek naar voren stapte en hij had meteen antwoord op zijn vraag. Ze was begeerlijk geworden. 

'Waar sta je aan te denken, Degas?' vroeg ze. Je lijkt zo ver weg.' 

'Mijn verontschuldigingen, vrouwe. Ik stond te denken hoe opgetogen graaf Pindak zal zijn om u te kunnen ontvangen.' 

'Je zult mij bij hem moeten excuseren,' zei Virae, 'want we vertrekken zo snel mogelijk. Waar kunnen we paarden kopen?' 

'Ik weet zeker dat we goede paarden voor u zullen kunnen vinden,' zei Degas. 'Het is jammer dat u niet eerder bent gekomen, want vier dagen geleden hebben we driehonderd man naar Delnoch gestuurd om te helpen bij de verdediging. U zou samen met hen hebben kunnen reizen - dat zou veiliger zijn geweest. De Sathuli zijn brutaal geworden sinds de oorlog met de Nadir dreigt.' 

We zullen er wel komen,' zei de lange man naast Vitae. Degas nam hem schattend op - een soldaat, dacht hij, of hij is het vroeger een tijd geweest. Hij heeft een goede houding. Degas wees de groep de weg naar een grote herberg en beloofde dat hij binnen twee uur voor paarden zou zorgen. 

Als een man van zijn woord kwam hij terug met een eenheid Drenaicavalerie die tweeëndertig paarden bereed. Ze waren niet van dezelfde kwaliteit als de rijdieren die ze in Lentria hadden achtergelaten - dat waren mustangs die speciaal gefokt waren voor de bergen - maar het waren krachtige dieren. Toen ieder een paard had en de voorraden waren ingepakt, liep Degas naar Roek. 

'Deze paarden zijn gratis, maar ik zou het zeer op prijs stellen als u deze depêches voor de graaf zou willen meenemen. Ze kwamen gisteren over zee aan uit Drenan, net te laat om aan onze groep soldaten mee te geven. Het stuk met het rode zegel is van Abalayn.' 

'Ik zal zorgen dat de graaf ze krijgt,' zei Roek. 'Bedankt voor je hulp.' 'Het heeft niets te betekenen. Veel geluk!' De officier liep door om afscheid te nemen van Virae. 

Nadat hij de brieven in zijn zadeltas had gestopt, besteeg Roek zijn vos en leidde de groep vanuit Purdol in westelijke richting langs de keten van de Delnochbergen. Serbitar galoppeerde naast hem toen ze de eerste van de dichte wouden buiten de stad binnenreden. 

'Je kijkt bezorgd,' zei Roek. 

'Ja. Onze weg voert ons straks misschien langs struikrovers, vogelvrijen en deserteurs en beslist langs leden van de Sathulistam.' 

'Maar dat is niet wat je het meeste zorgen baart.' 

'Dat heb je goed in de gaten,' zei Serbitar. 

'Inderdaad. Maar tenslotte heb ik het lijk ook zien lopen.' 

'Zeg dat wel,' zei Serbitar. 

'Je hebt nu wel lang genoeg over die nacht gezwegen,' zei Roek. 'Nu wil ik de waarheid weten. Weet jij wat het was?' 

'Vintar denkt dat het een demon was die was opgeroepen door Nosta Khan. Hij is de hoofdsjamaan van Ulrics Wolfskopstam - en daarom heer van alle sjamanen van de Nadir. Hij is oeroud en er wordt verteld dat hij Ulrics overgrootvader al diende. Hij is een door en door slecht mens.' 

'En zijn krachten zijn groter dan die van jullie? 

'Individueel, ja. Gezamenlijk niet, denk ik. We verhinderen momenteel dat hij Delnoch binnendringt, maar hij heeft op zijn beurt een sluier over de vesting geworpen, zodat wij er ook niet binnen kunnen.' 

'Zal hij ons opnieuw aanvallen?' vroeg Roek. 

'Vast en zeker. De vraag is alleen welke methode hij zal gebruiken.' 

'Ik denk dat ik dat verder jouw zorg maar laat zijn,' zei Roek. 'Er zijn grenzen aan de hoeveelheid slecht niéuws die ik per dag kan verwerken.' Serbitar gaf geen antwoord. Roek hield zijn paard in en wachtte op Virae. Die avond sloegen ze hun kamp op bij een bergbeek, maar ze staken geen vuur aan. In het begin van de avond droeg Vintar met een zachte en melodieuze stem gedichten voor, die allerlei gevoelens opriepen. 

'Die zijn allemaal van hemzelf,' fluisterde Serbitar tegen Virae, 'hoewel hij dat niet wil toegeven. Ik weet niet waarom. Hij is een voortreffelijk dichter.' 'Maar ze zijn zo triest,' zei ze. 

'Alle schoonheid is triest,' antwoordde de albino, 'want zij verwelkt.' Hij liep van haar weg naar een wilg vlak bij hen, waar hij met zijn rug tegen de stam ging zitten, een zilveren geest in het maanlicht. 

Arbedark ging naar Roek en Virae toe en gaf hun enkele honingkoeken die ze in de haven hadden gekocht. Roek keek naar de eenzame gestalte van de albino. 

'Hij reist,' zei Arbedark. 'Alleen.' 

Toen de vogels bij het ochtendkrieken begonnen te zingen, kreunde Roek en hij rolde zijn pijnlijke lichaam van de harde boomwortels die in zijn zij hadden gedrukt. Zijn ogen gingen open. De Dertig sliepen voor het merendeel nog, maar de lange Antaheim stond op wacht bij de beek. Serbitar zat nog steeds bij de wilg, waar hij tijdens het voordragen van de gedichten heen was gegaan. 

Roek ging recht zitten en rekte zich uit. Hij had een droge keel. Nadat hij zijn deken had teruggeslagen, liep hij naar de paarden, rommelde in zijn bagage, spoelde zijn mond met water uit zijn veldfles en liep naar de beek. Hij haalde een stuk zeep te voorschijn, trok zijn hemd uit en knielde naast het snelstromende water. 

'Zou je dat misschien niet willen doen?' zei Antaheim. 

'Wat?' 

De lange krijger liep naar hem toe en hurkte naast hem. 'Het zeepschuim wordt door de beek stroomafwaarts gevoerd. Het is niet verstandig om onze bewegingen zo te verraden.' 

Roek vervloekte zichzelf voor zijn onnadenkendheid en verontschuldigde zich snel. 

'Dat is nergens voor nodig. Het spijt me dat ik je lastig viel. Zie je die plant daar, naast die bemoste steen?' Roek draaide zijn hoofd en knikte. 'Het is citroenmunt. Was je met water, wrijf dan een paar van die bladeren stuk en reinig je lichaam ermee. Het zal je verfrissen en een ... aangenamere geur veroorzaken.' 

'Dank je. Is Serbitar nog steeds aan het reizen?' 

'Hij zou al terug moeten zijn. Ik zal hem gaan zoeken.' Antaheim sloot enkele ogenblikken lang zijn ogen. Toen hij ze weer opendeed, zag Roek de paniek erin en de krijger rende weg van de beek. Tegelijkertijd schoten alle leden van de Dertig uit hun dekens omhoog en renden naar Serbitar bij de wilg. 

Roek liet zijn hemd en zeep op de oever vallen en haastte zich er ook heen. Vintar boog zich over de onbeweeglijke gestalte van de albino; hij sloot zijn ogen en legde zijn handen aan weerskanten van het slanke gezicht van de jonge leider. Lange tijd bleef hij zo zitten. Het zweet brak uit op zijn voorhoofd en hij begon heen en weer te zwaaien. Toen hij een hand ophief, stond Menahem meteen naast hem en hief Serbitars hoofd op. De donkere krijger duwde het rechter ooglid van de albino omhoog: de iris was bloedrood. 

Virae liet zich naast Roek op haar knieën vallen. 'Normaal zijn zijn ogen groen,' zei ze. 'Wat gebeurt er?' 

'Ik weet het niet,' zei Roek. 

Antaheim stond op uit de groep en rende naar het struikgewas, waaruit hij korte tijd later terugkwam met een arm vol wingerdbladeren, die hij op de grond gooide. Hij verzamelde droge twijgjes en maakte een klein vuur; toen maakte hij een driepoot van takken, hing een pot boven de vlammen, goot die vol water en begon de bladeren tussen zijn handpalmen klein te wrijven, waarna hij ze in de pot liet vallen. Al gauw begon het water te borrelen en een zoete geur verspreidde zich. Antaheim nam de pot van het vuur, goot er koud water uit zijn veldfles bij en schonk het groene vocht toen in een met leer beklede aardewerk beker, die hij aan Menahem gaf. Langzaam openden ze Serbitars mond en terwijl Vintar de neusgaten van de albino dichtkneep, goten ze het vocht naar binnen. Serbitar kokhalsde en slikte, en Vintar liet zijn neus los. Menahem liet zijn hoofd weer op het gras zakken en Antaheim doofde snel het vuur. Er was geen rook te zien geweest. 

'Wat is er aan de hand?' vroeg Roek toen Vintar naar hem toekwam. 

'We zullen het er later over hebben,' zei Vintar. 'Nu moet ik rusten.' Hij strompelde naar zijn dekens en ging liggen, waarna hij onmiddellijk in een diepe, droomloze slaap wegzakte. 

'Ik voel me als een man met één been die aan een hardloopwedstrijd meedoet,' zei Roek. 

Menahem voegde zich bij hem, zijn donkere gezicht grauw van uitputting, terwijl hij met kleine slokjes water uit een leren veldfles dronk. Hij strekte zijn lange benen uit in het gras en ging op zijn zij liggen terwijl hij op zijn elleboog steunde. Hij keek naar Roek. 'Het was niet mijn bedoeling,' zei hij, 'maar ik hoorde per ongeluk waar jullie het over hadden. Je moet het Vintar niet kwalijk nemen. Hij is ouder dan de rest van ons en de inspanning van de jacht is te veel voor hem gebleken.' 

'De jacht? Welke jacht?' vroeg Virae. 

'We waren op zoek naar Serbitar. Hij was heel ver weg gereisd en het pad was verdwenen. Hij kon niet terugkomen en we moesten hem zoeken. Vintar vermoedde terecht dat hij het gewaagd had zich in de mist terug te trekken. Hij moest hem gaan zoeken.' 

'Het spijt me, Menahem, je ziet er afgetobd uit,' zei Roek, 'maar wil je niet vergeten dat wij niet weten waar je het over hebt? In de mist? Wat bedoel je daar voor de duivel mee?' 

Menahem zuchtte. 'Hoe moet je aan een blinde uitleggen wat kleuren zijn?' 

'Dan zeg je,' zei Roek kortaf, 'dat rood is als zijde, blauw als koel water en geel als de zonneschijn op je gezicht.' 

'Neem me niet kwalijk, Roek. Ik ben erg moe, ik wilde niet onbeschoft zijn,' zei Menahem. 'Ik kan je de mist niet uitleggen zoals ik die ervaar. Maar ik zal proberen om je er enig idee van te geven. 

Er zijn vele toekomsten, maar slechts één verleden. Wanneer we buiten onszelf reizen, volgen we een recht pad, min of meer zoals we nu ook reizen. We sturen onszelf over grote afstanden. Maar het pad terug blijft vast, want het ligt vast in ons geheugen. Begrijp je?' 

'Tot dusver wel,' zei Roek. 'Jij ook, Virae?' 

'Ik ben niet achterlijk, Roek.' 

'Neem me niet kwalijk. Ga door, Menahem.' 

'Goed, probeer je nu eens voor te stellen dat er andere paden zijn. Niet van Drenan naar Delnoch, maar van vandaag naar morgen. Morgen is er nog niet en de mogelijkheden ervoor zijn eindeloos. Ieder van ons neemt beslissingen die op morgen van invloed zijn. Maar laten we zeggen dat we naar morgen reizen. Dan worden we ineens geconfronteerd met een veelheid van paden, zo dun als spinrag, die voortdurend veranderen. In een morgen is Dros Delnoch al gevallen, in een andere is het gered, of de stad staat op het punt om te vallen of zal zo dadelijk ontzet worden. Dan hebben we al vier paden. Welk van de vier is het juiste? En wanneer we dat pad betreden, hoe kunnen we dan terugkeren naar vandaag dat vanaf het punt waar wij staan een veelheid van gisterens is? Naar welk gisteren gaan we terug? Serbitar is veel verder gereisd dan morgen. En Vintar vond hem terwijl wij het pad in de gaten hielden.' 

'je gebruikte een verkeerde vergelijking,' zei Roek. 'Dit lijkt in de verste verte niet op het uitleggen van kleuren aan een blinde. Het is eerder als een stuk rots steen leren boogschieten. Ik heb niet het flauwste idee waar je het over hebt. Zal alles goed komen met Serbitar?' 

'Dat weten we nog niet. Maar als hij blijft leven, heeft hij waardevolle informatie voor ons.' 

'Wat is er met zijn ogen gebeurd? Hoe komt het dat die van kleur veranderd zijn?' vroeg Virae. 

'Serbitar is een albino - een echte albino. Hij moet bepaalde kruiden gebruiken om zijn krachten in stand te houden. Afgelopen nacht is hij te ver gereisd en verdwaald. Het was dwaasheid. Maar zijn hartslag is sterk en hij rust nu.' 

'Hij gaat dus niet dood?' vroeg Roek. 

'Dat kunnen we nu nog niet zeggen. Hij is langs een pad getrokken dat een enorme tol van zijn geest heeft geëist. Het kan zijn dat hij onder de Trek zal lijden. Dat overkomt Reizigers soms. Ze trekken zo ver van zichzelf weg dat ze alleen maar ronddrijven, als rook. Als zijn geest gebroken is, zal die hem verlaten en naar de mist terugkeren.' 

'Kunnen jullie niet iets doen?' 

'We hebben reeds al het mogelijke gedaan. We kunnen hem niet eeuwig vasthouden.' 

'Wanneer zullen we zekerheid hebben?' vroeg Roek. 'Wanneer hij ontwaakt. Als hij ontwaakt.' 

De lange ochtend verstreek traag en Serbitar lag nog steeds onbeweeglijk. De hoofden van de Dertig stonden niet naar een praatje en Virae was stroomopwaarts gelopen om een bad te nemen. Verveeld en moe haalde Roek de depêches uit zijn tas. De dikke rol perkament die was verzegeld met rode was, was geadresseerd aan graaf Delnar. Roek verbrak het zegel en rolde de brief uit. De boodschap was geschreven in lopend schrift. 

Mijn beste vriend, 

volgens onze inlichtingen zullen de Nadir al voor de poorten staan als je dit leest. We hebben herhaaldelijk geprobeerd de vrede te bewaren, waarbij we alles hebben aangeboden wat we hadden, behalve het recht om onszelf te regeren als een vrij volk. Ulric wil hier niet van weten - hij wenst voor zichzelf een koninkrijk te veroveren dat Zich van de noordelijke tot aan de zuidelijke oceanen uitstrekt. 

Ik weet dat de Dros niet kan standhouden en daarom herroep ik mijn bevel om tot de laatste man stand te houden. Het zal een gevecht zonder hoop worden waarin geen enkel voordeel te behalen is. 

Onnodig te zeggen dat Wondwever hier tegen is en hij heeft me duidelijk gemaakt dat hij met zijn leger de heuvels zal intrekken om een guerrillaoorlog te voeren wanneer de Nadir door de pas naar de Sentranvlakte zouden mogen trekken. 

Jij bent een ervaren soldaat en ik laat de beslissing in deze helemaal aan jou over. Geef mij de schuld van de overgave maar. Dat is ook terecht, aangezieen ik het volk van de Drenai in deze hachelijke situatie heb gebracht. Oordeel niet al te hard over me. Ik heb altijd geprobeerd om datgene te doen wat het beste was voor mijn volk. Maar misschien drukken de jaren intussen zwaarder op me dan ik in de gaten had, want in mijn onderhandelingen met Ulric ben ik nogal eens in wijsheid tekortgeschoten. 

De brief was enkel ondertekend met 'Abalayn' en onder de handtekening stond het rode zegel van de draak van de Drenai. Roek rolde het perkament weer op en stopte het terug in zijn zadeltas. 

Overgave ... Een helpende hand aan de rand van de afgrond. 

Met druipende haren en een rood gezicht kwam Virae terug van haar bad. 'Bij alle goden, dat was heerlijk!' zei ze terwijl ze naast hem ging zitten. 'Waarom trek je zo'n lang gezicht? Is Serbitar nog steeds niet wakker?' 

'Nee. Vertel me eens, wat zou je vader hebben gedaan als Abalayn hem gezegd had dat hij de Dros kon overgeven?' 

'Zo'n bevel zou hij mijn vader nooit gegeven hebben.' 

'Maar als dat nou eens wel zo was geweest?' drong Roek aan. 

'De kwestie doet gewoon niet ter zake. Waarom kom jij toch altijd met vragen die nergens op slaan?' 

Hij legde een hand op haar schouder. 'Luister, wat zou hij gedaan hebben?' 

'Hij zou hebben geweigerd. Abalayn weet dat mijn vader de heer van Dros Delnoch is, de Burggraaf van het Noorden. Hij kan van zijn commando ontheven worden - maar men kan hem niet het bevel geven de vesting over te geven.' 

'Stel nou eens dat Abalayn de keus aan Delnar had gelaten. Wat dan?' 

'Hij zou tot het laatste toe gevochten hebben; zo was hij. En wil je me nu eens vertellen wat dit alles te betekenen heeft?' 

'De depêche die Degas me voor je vader meegaf is een brief van Abalayn, waarin hij zijn bevel om tot de laatste man stand te houden intrekt.' 

'Waar haalde je het lef vandaan om die te openen?' viel Virae uit. 'Hij was aan mijn vader geadresseerd, dus had je hem aan mij moeten geven. Hoe durf je!' Rood van woede haalde ze plotseling naar hem uit. Toen hij de slag opving, sloeg ze hem nog een keer en zonder erbij na te denken gaf hij haar een mep met zijn vlakke hand, zodat ze languit in het gras viel. Ze lag daar met ogen die fonkelden van woede. 

'Ik zal je zeggen waar ik het lef vandaan haalde,' zei hij terwijl hij zijn best deed om zijn woede te bedwingen. 'Omdat ik de graaf ben. En als Delnar dood is, dan was hij aan mij geadresseerd. Wat betekent dat de beslissing om wel of niet door te vechten bij mij ligt. Net als de beslissing om de poorten voor de Nadir open te zetten.' 

'En dat wil je, nietwaar? Een uitweg?' Ze kwam overeind en greep haar leren wambuis. 

'Je denkt er maar van wat je wilt,' zei hij. 'Het kan me niet schelen. Trouwens, ik had gewoon beter moeten weten dan met jou over die brief te praten. Ik was vergeten hoeveel deze oorlog voor je betekent. Je kunt gewoon niet wachten tot de kraaien in de lijken gaan pikken, niet? Tot de lichamen beginnen op te zwellen en te rotten! Hoor je me?' schreeuwde hij haar achterna toen ze wegliep. 

'Problemen, vriend?' vroeg Vintar terwijl hij tegenover de woedende Roek ging zitten. 

'Niets waar u iets mee te maken hebt,' snauwde de nieuwbakken graaf. 

'Daar twijfel ik niet aan,' zei Vintar kalm. 'Maar misschien kan ik helpen. Tenslotte ken ik Virae al zoveel jaar.' 

'Het spijt me, vader abt. Het was onvergeeflijk van me.' 

'In de loop der jaren heb ik gemerkt, Roek, dat er maar weinig daden onvergeeflijk zijn. En voor woorden geldt zoiets al helemaal niet. Ik vrees dat het in het karakter van de mens zit om uit te halen wanneer hij gekwetst is. Goed, kan ik misschien helpen?' 

Roek vertelde hem over de depêche en Viraes reactie. 

'Een netelig probleem, jongen. Wat denk je te gaan doen?' 

'Daar heb ik nog niet over nagedacht.' 

'Des te beter. In zo'n gewichtige kwestie moet je geen overhaaste besluiten nemen. Je moet Virae niet te hard vallen, ze zit nu bij de beek en voelt zich ellendig. Ze heeft ontzettend veel spijt over wat ze heeft gezegd en ze wacht gewoon tot jij je komt verontschuldigen zodat zij je kan vertellen dat het allemaal háár schuld was.' 

'Ik mag vervloekt zijn als ik me ga verontschuldigen,' zei Roek. 

'Het zal verder een hele kille tocht worden als je dat niet doet,' zei de abt. De slapende Serbitar liet een zacht gekreun horen. Onmiddellijk liepen Vintar, Menahem, Arbedark en Roek naar hem toe. De albino opende knipperend zijn ogen ... Ze waren opnieuw zo groen als rozenbladeren. Hij glimlachte tegen Vintar. 'Dank je, vader abt,' fluisterde hij. Vintar klopte hem liefkozend op zijn wang. 

'Ben je weer helemaal de oude?' vroeg Roek. 

Serbitar glimlachte. 'Ik voel me goed. Zwak, maar goed.' 

'Wat is er gebeurd?' vroeg Roek. 

'Het was Nosta Khan. Ik probeerde de vesting binnen te dringen en werd in de buitenste mistbanken geslingerd. Ik was verdwaald ... gebroken. Ik zag een onvoorstelbare chaos en toekomsten die verschrikkelijk waren. Ik vluchtte.' Hij sloeg zijn ogen neer. 'Ik vluchtte in paniek. Ik weet niet waarheen of naar wanneer.' 

'Stil nu maar, Serbitar,' zei Vintar. Je moet nu rusten.' 

'Ik kan niet rusten,' zei de albino, die moeizaam overeind probeerde te komen. 'Help me, Roek.' 

'Misschien zou je moeten rusten, zoals Vintar zegt,' zei Roek tegen hem. 

'Nee. Luister. Ik wist Delnoch binnen te dringen en zag overal dood en verderf. Verschrikkelijk!' 

'Zijn de Nadir er dan al?' vroeg Roek. 

'Nee. Stil even. Ik kon de man niet duidelijk zien, maar ik zag hoe de Musifput achter muur twee werd vergiftigd. Iedereen die uit die put drinkt, zal sterven.' 

'Maar we zouden vóór de val van muur een aan moeten komen,' zei Roek. 'En voor die tijd zullen ze de Musifput toch niet nodig hebben?' 

'Daar gaat het niet om. Eldibar, of muur een zoals jij die noemt, is onverdedigbaar. Hij is te breed; elke kundige commandant zal hem meteen ontruimen. Begrijp je dat dan niet? Daarom heeft de verrader die andere put vergiftigd. Druss zal zijn eerste gevecht ongetwijfeld daar leveren, en de mannen zullen die dag bij het ochtendgloren eten krijgen. Tegen de middag sterven de eersten en bij het vallen van de avond is er alleen nog een spookleger.' 

'We moeten op weg!' zei Roek. 'Nu meteen! Zet hem op een paard.' Roek rende weg om Virae te zoeken, terwijl de Dertig hun rijdieren zadelden. 

Vintar en Arbedark hielpen Serbitar overeind. 'Er was nog meer, nietwaar?' zei Vintar. 

'Ja, maar sommige rampen blijven het best onuitgesproken.' 

Drie dagen lang reden ze in de schaduw van het Delnochgebergte door diepe dalen en over beboste heuvels. Ze reden snel, maar voorzichtig, waarbij Menahem de weg verkende en boodschappen naar Serbitar seinde. Virae had na de ruzie nauwelijks een woord gezegd en deed haar best Roek te ontlopen. Hij gaf op zijn beurt ook geen krimp en deed geen enkele moeite om het stilzwijgen tussen hen te doorbreken, hoewel hij zich tot in het diepst van zijn ziel gekwetst voelde. 

Op de ochtend van de vierde dag, toen ze boven op een kleine heuvel stonden en een dicht woud wilden binnenrijden, stak Serbitar een hand op en de colonne bleef staan. 

'Wat is er aan de hand?' vroeg Roek, die zijn paard naast hem inhield. 

'Ik heb het contact met Menahem verloren.' 

'Moeilijkheden?' 

'Ik weet het niet. Misschien is hij van zijn paard geworpen.' 

'Laten we dat dan gaan uitzoeken,' zei Roek terwijl hij zijn merrie de sporen gaf. 

'Nee!' riep Serbitar, maar het paard reed de heuvel al af en kreeg steeds meer vaart. Roek trok aan de teugels om het hoofd van het dier omhoog te brengen en boog zich achterover in het zadel terwijl het paard naar de voet van de heuvel gleed. Eenmaal weer op vaste grond keek Roek om zich heen. Hij kon Menahems grijze paard met gebogen hoofd tussen de bomen zien staan, en daarachter lag de krijger zelf met zijn gezicht voorover in het gras. Roek galoppeerde naar hem toe, maar toen hij onder de eerste boom door reed, werd hij gewaarschuwd door het geruis van een beweging en hij liet zich uit het zadel vallen toen een man van tussen de takken naar beneden sprong. Roek kwam op zijn zij terecht, rolde om en stond snel weer overeind terwijl hij zijn zwaard uit de schede trok. Zijn aanvaller kreeg hulp van twee anderen, allen gekleed in de wijde witte mantels van de Sathuli. 

Roek liep achteruit naar de gevallen Menahem en keek omlaag. De krijger had een bloedende wond aan zijn slaap. Katapult, besefte Roek, maar hij kreeg geen kans om te kijken of de priester nog leefde. Andere Sathuli kropen nu tussen de struiken vandaan met kromzwaarden en lange messen in hun handen. Langzaam drongen ze naar voren, met een brede grijns op hun donkere baardige gezichten. Roek beantwoordde de grijns. 

'Een mooie dag om te sterven,' zei hij. 'Mag ik jullie uitnodigen?' 

Hij schoof zijn rechterhand omhoog langs het gevest van zijn zwaard, zodat hij het ook met zijn linker kon omklemmen. Dit was geen moment om fraai schermwerk te laten zien; het zou gewoon een kwestie worden van standhouden en hakken, met beide handen. Opnieuw had hij dat merkwaardige gevoel alsof hij buiten zijn lichaam trad, een voorbode van de berserkerwoede. Ditmaal verwelkomde hij die. 

Met een oorverdovend geschreeuw viel hij aan, waarbij hij de keel van de eerste man doorsneed toen die zijn mond van verbazing liet openvallen. Toen bevond hij zich tussen hen in, zijn zwaard een fluitende boog van helder licht en bloedrode dood. Een ogenblik verbijsterd door zijn aanval weken ze terug, maar toen sprongen de Sathuli onder het schreeuwen van hun eigen oorlogskreten weer naar voren. Nog meer stamleden doken op uit het struikgewas achter hem. Toen werd het geroffel van hoeven hoorbaar. 

Roek was zich niet bewust van de komst van de Dertig. Hij pareerde een slag en hieuw met zijn zwaard dwars over het gezicht van zijn aanvaller, waarna hij over het lijk heenstapte om een volgende Sathuli aan te vallen. 

Serbitar probeerde tevergeefs om een verdedigende ringlinie te vormen, waarin Roek zou zijn opgenomen. Zijn slanke degen schoot uit en doodde met een chirurgische precisie. Zelfs Vintar, de oudste en minst geoefende Zwaardvechter had weinig moeite met het doden van de Sathulikrijgers. Als barbaren waren ze nauwelijks geoefend in schermtechnieken. Ze vertrouwden alleen op hun gewelddadigheid, doodsverachting en hun overmacht om een vijand uit te putten. En deze tactiek zou opnieuw zijn vruchten afwerpen, wist Vintar, want ze stonden tegenover een overmacht van vier tegen een zonder dat ze de mogelijkheid hadden om zich terug te trekken. 

Het gekletter van staal tegen staal en de kreten van de gewonden echoden over de kleine open plek. Virae, met een fikse snee in haar bovenarm, trof een man in zijn buik en dook onder een houwend kromzwaard door toen een nieuwe aanvaller kwam aanstormen. De lange Antaheim stapte naar voren om een tweeslag te pareren. Arbedark bewoog zich als een danser door het strijdgewoel; met een kort zwaard in elke hand creëerde hij een choreografie van dood en vernietiging, als een zilveren geest uit de oude legenden. 

Roeks woede werd steeds groter. Wat had het allemaal voor zin gehad? 

De ontmoeting met Virae, het onder ogen zien van zijn angsten, het aanvaarden van de grafelijke waardigheid? Allemaal opdat hij in een naamloos bos zou sterven door een kromzwaard van een Sathuli? Hij stootte met zijn zwaard door de gebrekkige verdediging van de tegenstander voor hem heen en schopte vervolgens het vallende lijk voor de voeten van een nieuwe aanvaller. 

'Genoeg!' schreeuwde hij plotseling met galmende stem tussen de bomen door. 'Steek jullie zwaarden weg, allemaal!' 

De Dertig gehoorzaamden onmiddellijk, waarna ze een stap achteruit deden en een ring van staal rond de gevallen Menahem vormden, zodat Roek alleen kwam te staan. De Sathuli lieten langzaam hun wapens zakken en keken zenuwachtig van de een naar de ander. Alle gevechten, wisten zij, volgden hetzelfde patroon: vecht en win, vecht en sterf, of vecht en vlucht. Een andere mogelijkheid was er niet. Maar de lange man had met gezag gesproken en zijn stem hield hen een ogenblik in bedwang. 

'Laat jullie leider naar voren treden,' beval Roek terwijl hij zijn zwaard voor zijn voeten in de grond stak en zijn armen over elkaar sloeg, hoewel hij nog steeds door een kring van Sathulizwaarden omringd werd. 

De mannen voor hem stapten opzij toen een lange, breedgeschouderde man in een blauw-met-witte mantel naar voren kwam. Hij was zo lang als Roek, maar had een haviksneus en een donkere huidskleur. Een driehoekige baard gaf hem een boosaardig uiterlijk en een litteken van een sabelwond van het voorhoofd tot zijn kin completeerde die indruk. 

'Ik ben Roegnak, graaf van Dros Delnoch,' zei Roek. 

'Ik ben Sathuli - Joachim Sathuli - en ik ga je doden,' antwoordde de man grimmig. 

'Kwesties als deze horen door mannen zoals jij en ik geregeld te worden,' zei Roek. 'Kijk eens om je heen - overal lijken van Sathuli. En hoeveel van mijn mannen zie je liggen?' 

'Ze zullen er weldra naast liggen,' zei Joachim. 

'Waarom regelen wij dit niet als prinsen?' zei Roek. 'Jij en ik alleen.' 

De man trok de wenkbrauw met het litteken op. 'Maar dan zouden de krachtsverhoudingen voor jou alleen maar gelijk komen te liggen. Wat heb jij van jouw kant te bieden? Waarom zou ik op je voorstel ingaan?' 

'Omdat daardoor veel Sathulilevens gespaard zullen blijven. 0, ik weet dat ze hun leven graag geven, maar waarvoor? We hebben geen voorraden en geen goud bij ons. We hebben alleen paarden en die zijn er op de Delnochvlakte genoeg te vinden. Dit is geen kwestie van vechten voor de eer of voor buit. Dergelijke zaken moeten jij en ik samen beslissen.' 

'Net als alle Drenai probeer je een goed gevecht te ontwijken,' zei de Sathuli terwijl hij zich omkeerde. 

'Heeft de angst je darmen in water veranderd?' vroeg Roek zacht. 

De man draaide zich glimlachend weer terug. 'Aha, nu probeer je me kwaad te maken. Goed! Wij zullen samen vechten. Geven je mannen zich over als jij sterft?' 

'Ja.' 

'En als ik sterf, moeten we jullie ongehinderd verder laten rijden?' 

'Ja.' 

'Zo zij het. Ik zweer dit bij de ziel van Mehmet, Gezegend zij Zijn Naam.' Joachim trok een smal kromzwaard en de Sathuli's rond Roek weken achteruit om een kring rond de twee mannen te vormen. Roek trok zijn zwaard uit de grond en het gevecht begon. 

De Sathuli was een bedreven zwaardvechter en het gevecht was nog niet begonnen of Roek werd al teruggedrongen. Serbitar, Virae en de anderen keken kalm toe terwijl de zwaarden keer op keer tegen elkaar sloegen. Pareren, riposteren, stoten en pareren, houwen en terugtrekken. Roek verdedigde zich in het begin verwoed en begon toen langzaam op te dringen. De strijd bleef voortduren, waarbij beide mannen overvloedig zweetten. Het was voor iedereen duidelijk dat de beide mannen ongeveer even bedreven waren, en ook vrijwel even sterk, terwijl hun bereik bijna gelijk was. Roeks zwaard sneed de huid van Joachims schouder open. Het kromzwaard schampte langs de rug van Roeks hand. Beide mannen cirkelden omzichtig om elkaar heen terwijl ze diep adem haalden. 

Joachim ging tot de aanval over; Roek pareerde en reageerde met een riposte. Joachim sprong achteruit en ze cirkelden opnieuw om elkaar heen. Arbedark, de beste zwaardvechter van de Dertig, verbaasde zich over hun techniek. Niet dat hij daar niet tegen op zou kunnen, integendeel; maar zijn techniek was veeleer geperfectioneerd door mentale krachten van een niveau dat de beide strijders met hun beperkte verstand nooit zouden kunnen begrijpen. Toch gebruikten beiden onbewust dezelfde vaardigheden. Het was evenzeer een strijd tussen twee geesten als een strijd tussen twee zwaarden, maar ook in dit opzicht waren de mannen tegen elkaar opgewassen. 

Serbitar seinde een bericht naar Arbedark. 'Ze zijn allebei zo goed dat ik er niet meer over kan oordelen. Wie gaat het winnen?' 

'Ik weet het niet,' antwoordde Arbedark. 'Het is fascinerend.' 

Beide mannen begonnen nu snel moe te worden. Roek had het gevest van zijn slagzwaard nu met twee handen vastgegrepen omdat zijn rechterarm het volle gewicht van het wapen niet langer kon hanteren. Hij deed een uitval die Joachim wanhopig pareerde; toen raakte zijn zwaard het kromzwaard een duim boven het gevest - en het gebogen lemmet brak. Roek stapte naar voren en zette de punt van zijn zwaard tegen Joachims halsslagader. De donkere Sathuli bewoog zich niet, maar keek Roek alleen tartend met zijn bruine ogen aan. 

'Hoeveel is je leven waard, Joachim Sathuli?' 

'Een gebroken zwaard,' antwoordde Joachim. 

Roek stak zijn hand uit en pakte het nutteloze gevest van de ander. 

'Wat moet dit betekenen?' vroeg de verbaasde leider van de Sathuli. 

'Heel eenvoudig,' antwoordde Roek. 'Wij allen hier zijn zo goed als dood. We rijden naar Dros Delnoch om het hoofd te bieden aan een leger zoals deze wereld nog nooit heeft gezien. Aan het eind van de zomer zullen wij niet meer leven. Jij bent een krijger, Joachim, en een waardige tegenstander. Jouw leven is meer waard dan een gebroken zwaard. Wij hebben door dit gevecht niets anders bewezen dan dat we mannen zijn. Voor mij ligt niets anders in het verschiet dan oorlog en vijanden. Omdat we elkaar in dit leven nooit meer zullen tegenkomen, zou ik graag willen sterven in de overtuiging dat ik tenminste een paar vrienden achterlaat. Hier is mijn hand.' Roek stak zijn zwaard in de schede en stak zijn hand uit. 

De lange Sathuli glimlachte. 'Deze ontmoeting heeft wel iets heel vreemds,' zei hij, 'want op het moment dat mijn zwaard brak, op het moment dat ik oog in oog met de dood stond, vroeg ik me af wat ik gedaan zou hebben als jouw zwaard was gebroken. Vertel me eens, waarom rijd je je dood tegemoet?' 

'Omdat ik niet anders kan,' zei Roek eenvoudig. 

'Het zij zo. Je vraagt mij om mijn vriendschap en ik geef je die, hoewel ik een dure eed heb gezworen dat geen enkele Drenai zich in het gebied van de Sathuli veilig zou kunnen voelen. Ik schenk je mijn vriendschap, omdat je een krijger bent en omdat je gaat sterven.' 

'Zeg me eens,Joachim, als de ene vriend tegenover de andere, wat zou je hebben gedaan als mijn zwaard gebroken was?' 

'Ik zou je gedood hebben,' zei de Sathuli.

17

De eerste voorjaarsstormen joegen over de Delnochbergen toen Gilad de wachtpost op muur een afloste. De donder rommelde angstaanjagend boven zijn hoofd terwijl grillige bliksemschichten langs de hemel schoten, die de vesting enkele tellen lang in het licht zetten. Felle windvlagen floten gierend langs de muren. 

Gilad dook onder het uitstekende gedeelte van de torenpoort terwijl hij het kleine komfoor met de gloeiende houtskool uit de wind achter de muur trok. Zijn mantel was doornat en het water droop gestaag uit zijn kletsnatte haar op zijn schouders en achter zijn borstkuras, waardoor het leer van zijn maliënkolder doornat werd. Maar de muur weerkaatste de warmte van het kolenkomfoor en Gilad had wel ergere nachten meegemaakt op de Sentranvlakte, waar hij in de winter tijdens sneeuwstormen ondergesneeuwde schapen had uitgegraven. Hij richtte zich geregeld op om over de muur naar het noorden te turen terwijl hij wachtte tot de vlakte door een bliksemschicht verlicht zou worden. Niets bewoog zich daar. 

Verderop langs de muur ontplofte een ijzeren komfoor toen het door de bliksem werd getroffen. Een regen van hete kolen kwam vlak bij hem terecht. Wat een plek om een wapenrusting te dragen, dacht hij. Hij huiverde en kroop nog dichter tegen de muur aan. Langzaam dreef de onweersbui over en trok over de Sentranvlakte, voortgedreven door de felle wind uit het noorden. De regen bleef nog een tijdlang op de grijze kantelen neerplenzen en het water droop langs de muren naar beneden. Zo nu en dan klonk er gesis en gesputter als er een druppel op de hete kolen verdampte. 

Gilad opende een klein tasje en haalde er een reep gedroogd vlees uit. Hij trok er een stuk af en begon te kauwen. Nog drie uur, dan kon hij zich drie uur op een warme brits uitstrekken. 

Uit de duisternis kwam het geluid van beweging achter de kantelen. Gilad draaide zich met een ruk om en greep naar zijn zwaard terwijl de spookachtige angsten uit zijn jeugd zijn geest overspoelden. In het licht van het kolenkomfoor doemde een grote gestalte op. 

'Blijf kalm, jochie! Ik ben het maar,' zei Druss die aan de andere kant van het komfoor ging zitten. Hij strekte zijn enorme handen naar de vlammen uit. 'Een lekker vuurtje, niet?' 

Zijn witte baard was doornat en zijn zwarte leren wambuis glom, alsof die door de onweersbui was opgepoetst. De regen was afgenomen tot een licht gemiezer en het spookachtige gehuil van de wind was opgehouden. Druss neuriede enkele ogenblikken lang een oud strijdlied terwijl de hitte hem verwarmde. Gilad wachtte gespannen op de sarcastische opmerkingen die nu zouden komen. 'Hebben we het zo koud? Hebben we een vuurtje nodig om de spoken te verjagen?' Waarom moet je daar nou net mijn wachtbeurt voor uitzoeken, ouwe schoft? dacht hij. 

Na een poosje werd de stilte zo ondraaglijk dat Gilad het niet langer uithield. 'U hebt wel een koude nacht uitgezocht om hier rond te lopen, heer,' zei hij en vervloekte zichzelf om de eerbiedige toon. 

'Ik heb wel erger meegemaakt. En ik hou van de kou. Die is net als pijn - hij maakt je duidelijk dat je leeft.' 

Het licht van het vuur liet diepe schaduwen op het tanige gezicht van de oude krijger verschijnen en voor het eerst zag Gilad de vermoeidheid die daarop stond afgetekend. Die man is hondsmoe, dacht hij. Achter die legendarische wapenrusting en de ijskoude blauwe ogen was hij een gewone oude man. Taai en sterk als een os misschien, maar oud. Versleten door de tijd, de vijand die nooit afliet. 

Je zult het misschien niet geloven,' zei Druss, 'maar dit is het ergste voor een soldaat - het wachten voor de strijd begint. Ik heb het allemaal al eens eerder gezien. Heb jij ooit eerder in een slag gevochten, jongen?' 

'Nee, nooit.' 

'Het is nooit zo erg als je eigenlijk vreest - als je eenmaal in de gaten hebt gekregen dat doodgaan niets bijzonders is.' 

'Waarom zegt u dat? Voor mij is het wel bijzonder. Ik heb een vrouw en een boerderij die ik ooit hoop terug te zien. Ik verwacht nog een heleboel van het leven,' zei Gilad. 

'Natuurlijk doe je dat. Maar als je deze gevechten overleeft, sterf je misschien aan een besmettelijke ziekte, of je wordt gedood door een leeuw, of je krijgt kanker. Je kunt bij een roofoverval gedood worden of van een paard vallen. Uiteindelijk ga je toch een keer dood. Iedereen sterft. Ik wil niet zeggen dat je het gewoon maar op moet geven en de dood met open armen moet verwelkomen. Je moet er tot het laatste moment tegen vechten. Een oude soldaat - een heel goede vriend van me - heeft me in het begin van mijn leven gezegd dat iemand die bang is om te verliezen nooit zal winnen. En het is waar. Weet je wat een berserker is, jongen?' 

'Een heel sterke krijger,' zei Gilad. 

'Dat is hij inderdaad. Maar hij is meer: hij is een moordmachine die niet te stoppen is. Weet je ook waarom?' 

'Omdat hij krankzinnig is?' 

'Dat element speelt ook een rol. Maar er is nog meer. Hij verdedigt zich niet, want als hij aan het vechten is, denkt hij aan niets anders. Hij valt alleen aan, en mindere mannen - die wel iets te verliezen hebben - sneuvelen.' 

'Wat bedoelt u met mindere mannen? Een man hoeft geen doder te zijn om toch groot te zijn.' 

'Dat bedoelde ik niet ... Maar ik denk dat je gelijk hebt. Als ik probeerde te gaan boeren - zoals jouw buurman - zouden de mensen zeggen dat ik niet zo goed was als jij. Ze zouden me beschouwen als een slechte boer. Op deze vestingmuren wordt gekeken hoe lang mannen in leven weten te blijven. Mindere mannen, of mindere soldaten als je dat liever zegt, zullen moeten veranderen, of ze sneuvelen.' 

'Waarom bent u hierheen gekomen?' vroeg Gilad met de bedoeling te weten te komen waarom de bijlvechter hem bij zijn wacht had gestoord. Maar de krijger begreep hem verkeerd. 

'Ik ben hier gekomen om te sterven,' zei hij zacht terwijl hij zijn handen aan de kolen warmde en in het vuur staarde. 'Om een plaats te vinden op de vestingmuren om daar stand te houden tot ik sneuvel. Ik had niet verwacht dat ik de leiding bij de verdediging op me zou moeten nemen. Verdomme nog aan toe! Ik ben een soldaat, geen generaal.' 

Terwijl Druss verder praatte, besefte Gilad dat de bijlvechter het niet tegen hem had - niet tegen cul Gilad, de vroegere boer. Hij praatte gewoon tegen een willekeurige mede-soldaat, bij een willekeurig vuur, op een willekeurige vestingmuur. Dit was eigenlijk Druss' leven in een notendop: wachten tot de strijd begon. 

'Ik had haar altijd beloofd dat ik het krijgersleven eraan zou geven en voor de boerderij zou zorgen. Maar altijd was er ergens wel iemand die een beroep op me deed om te vechten. Jarenlang heb ik gedacht dat ik ergens voor stond - vrijheid, zelfbeschikkingsrecht, ik weet het niet. De waarheid was altijd veel eenvoudiger. Ik vind het heerlijk om te vechten. Zij wist het, maar was zo verstandig om dat nooit tegen me te zeggen. Kun jij je voorstellen wat het is om een levende legende te zijn - dé levende legende, vervloekt nog aan toe? Kun je dat?' 

'Nee, maar u zult er wel erg trots op zijn,' zei Gilad een beetje onzeker. je wordt er alleen ontzettend moe van. Het ondermijnt je kracht wanneer het die juist zou moeten versterken. Omdat je gewoon niet moe mág zijn. Jij bent de Legendarische Druss en je bent onkwetsbaar, onoverwinnelijk. Je lacht om pijn. Je kunt aan één stuk door blijven marcheren. Met één klap maak je een berg met de grond gelijk. Zie ik eruit alsof ik bergen met de grond gelijk kan maken?' 

'Ja,' zei Gilad. 

'Ja? Vergeet het maar snel. Ik ben een oude man met een zwakke knie en artritis in mijn rug. En mijn ogen zijn ook niet meer wat ze geweest zijn. Toen ik jong en sterk was, genazen de blauwe plekken altijd heel snel. Toen was ik onvermoeibaar. Ik kon de godganse dag door blijven vechten. Toen ik ouder werd leerde ik te doen alsof en ik rustte uit wanneer ik maar even de kans had, om gebruik te kunnen maken van de ervaring die ik in de strijd had opgedaan, terwijl ik vroeger uitsluitend met geweld neersloeg wat me in de weg stond. Toen ik de vijftig was gepasseerd, was ik heel voorzichtig geworden. Trouwens, toen was mijn naam genoeg om mensen te laten rillen. Sinds die keer heb ik drie keer met mannen gevochten die me hadden kunnen verslaan, maar zij versloegen zichzelf, omdat ze wisten wie ik was en bang waren.' Hij zweeg even en keek Gilad toen aan. 'Vind je me een goede aanvoerder?' 

'Ik weet het niet. Ik ben een boer, geen soldaat,' zei Gilad. 

'Draai er niet omheen, jongen. Ik heb je om je mening gevraagd.' 

'Nee, waarschijnlijk bent u dat niet. Maar u bent wél een groot krijger. 

Vroeger zou u waarschijnlijk een krijgsheer zijn geweest. Ik zou het niet weten. Maar u hebt wonderen verricht bij onze training; er heerst gewoon een hele nieuwe geest in de Dros.' 

'Vroeger waren er ook altijd leiders,' zei Druss. 'Sterke mannen die vlug van begrip waren. Ik heb geprobeerd om al hun lessen te onthouden. Maar het is moeilijk, jongen. Begrijp je? Het is moeilijk. Ik ben nooit bang geweest voor vijanden die ik met een bijl in mijn hand tegemoet kon treden als het nodig was. Maar in deze vesting heb ik met heel andere vijanden te maken. Moreel, voorbereidingen, vuurgeulen, voorraden, verbindingen en organisatie. Het ondermijnt je geest.' 

Wij zullen u niet te schande maken,' zei Gilad terwijl hij met de oude man meevoelde. We zullen naast u standhouden. Dat hebt u ons geleerd, hoewel ik u tijdens het grootste deel van de training uit de grond van mijn hart heb gehaat.' 

'Haat kweekt kracht, jochie. Natuurlijk zullen jullie standhouden. Jullie zijn mannen. Heb je dat gehoord van dun Mendar?' 

'Ja, het was triest. Maar goed dat hij daar was om u te helpen,' zei Gilad. 

'Hij was daar om me te doden, jongen. En het was hem bijna gelukt.' 

'Wat!?' zei Gilad geschokt. 

'Je hebt me goed verstaan. En ik vertrouw erop dat je het niet verder vertelt. Hij was in dienst van de Nadir en voerde de moordenaars aan.' 

'Maar ... dat betekent dat u helemaal alleen tegenover hen allemaal stond,' zei Gilad. 'Vijf mannen! En u hebt het er levend afgebracht?' 

'Ja, maar ze waren een slecht getraind zooitje ongeregeld. Begrijp je waarom ik je dat heb verteld ... over Mendar?' 

'Omdat u wat met me wilde praten?' 

'Nee. Ik ben nooit een groot prater geweest en ik voel er weinig voor om mijn angsten te delen. Nee, ik wilde je duidelijk maken dat ik je vertrouw; Ik wil dat jij Mendars taak overneemt. Ik bevorder je tot dun.' 

'Maar dat wil ik niet!' zei Gilad heftig. 

'Denk je dat ik deze verantwoordelijkheid wil? Waarom denk je dat ik hier al mijn tijd heb doorgebracht? Ik probeer je duidelijk te maken dat we dikwijls - vaker dan ons lief is - gedwongen worden om juist datgene te doen waar we bang voor zijn. Vanaf morgen begin je in je nieuwe functie.' 

'Maar waarom ik?' 

'Omdat ik je heb geobserveerd en ik denk dat je talent hebt om mannen te leiden. Ik was onder de indruk van de manier waarop je je tiental leidde. En je hielp Orrin bij dat hardlopen. Dat was leiderschap. Bovendien heb ik je nodig, en andere mannen zoals jij.' 

'Ik heb geen ervaring,' zei Gilad en hij voelde dat het een slap excuus was. 'Dat komt mettertijd wel. Denk eens aan het volgende: je vriend Bregan is geen soldaat en sommigen zullen bij de eerste aanval sneuvelen. Maar een aantal van hen zal het overleven, als ze een goede officier hebben.' 

'Goed. Maar ik kan het me niet veroorloven om in de officiersmess te eten en een speciale wapenrusting te laten maken. Daar zult u voor moeten zorgen.' 

'Mendars wapenrusting zal jou wel passen en jij zult die voor een heel wat nobeler doel gebruiken.' 

'Dank u. U zei daarstraks dat u hierheen bent gekomen om te sterven. Betekent dat dat u denkt dat we niet kunnen winnen?' 

'Nee, dat bedoel ik er niet mee. Vergeet het maar.' 

'Verdomme, doe niet zo uit de hoogte tegen me! U had het net over vertrouwen. Goed, ik ben nu officier en ik heb u een duidelijke vraag gesteld. Ik zal het antwoord niet verder vertellen. Dus heb een beetje vertrouwen in me.' 

Druss glimlachte toen hij in de fonkelende ogen van de jonge schildwacht keek. 'Goed dan. Op de lange duur hebben we geen enkele kans. Elke dag brengt ons dichter bij een overwinning van de Nadir. Maar we zullen onze huid zo duur mogelijk verkopen. En geloof me maar gerust, jochie! Hier spreekt de Legendarische Druss.' 

'Die Legendarische Druss kan me gestolen worden,' zei Gilad terwijl hij de glimlach van de ander beantwoordde. 'Daar spreekt de man die het in een donker steegje tegen vijf sluipmoordenaars opnam.' 

'Staar je daar niet blind op, Gilad. Iedereen heeft talenten. Sommigen bouwen, anderen schilderen of schrijven, weer anderen vechten. Bij mij ligt dat anders. Ik heb altijd goed met de dood kunnen opschieten.' 

Het meisje liep boven over de vestingmuur en negeerde de opmerkingen van de soldaten; haar kastanjebruine haar glansde in de ochtendzon en haar lange benen, slank en gebronsd, ontlokten de soldaten menig waarderend, maar enigszins gewaagd compliment. Een keer moest ze glimlachen toen een van de mannen die ze voorbijliep tegen een makker mompelde: 'Ik geloof dat ik verliefd word.' Ze knipoogde en wierp hem een kushandje toe. 

Boogman glimlachte en schudde langzaam met zijn hoofd. Hij wist dat Caessa zoveel mogelijk indruk probeerde te maken, maar wie kon haar dat met een lichaam als het hare kwalijk nemen? Ze was lenig en gracieus, net zo lang als de meeste mannen, en al haar bewegingen hielden genotvolle beloften in voor elke man die naar haar keek. Lichamelijk, dacht Boogman, is ze de volmaakte vrouw: Het toppunt van vrouwelijkheid. 

Hij keek hoe ze haar boog spande. Jorak wierp hem een vragende blik toe, maar hij schudde zijn hoofd. De rest van de boogschutters bleef op de achtergrond. Dit was Caessa's moment van glorie en na deze aankomst had ze een beetje bijval wel verdiend. 

Op een afstand van honderd passen van de muur waren stropoppen opgesteld. De hoofden waren geel geschilderd, de lichamen rood. Het was de gebruikelijke afstand voor een goede boogschutter, maar omlaag schieten vanaf een vestingmuur maakte het toch ietsje moeilijker. 

Caessa reikte met haar hand over haar schouder en trok een pijl met zwarte bevedering uit de koker van hertenleer. Ze keek of hij recht was en zette hem toen op de pees. 

'Hoofd,' zei ze. 

In één vloeiende beweging trok ze de pees achteruit en toen die haar wang raakte, liet ze de pijl los. Hij schoot door de ochtendlucht en boorde zich in de hals van de dichtstbijzijnde pop. De toeschouwers barstten in een luiddruchtig applaus los en Caessa keek naar Boogman. Hij trok een wenkbrauw op. 

Nog eens vijf pijlen hadden het doelwit van stro getroffen, voor Boogman een hand ophief en de andere schutters een teken gaf naar voren te treden. Toen riep hij Caessa bij zich en daalde met haar van de vestingmuur af. 

'Je hebt er wel de tijd voor genomen voor je hier was, dame,' zei hij glimlachend. 

Ze haakte haar arm door de zijne en maakte een kus gebaart je in zijn richting. Zoals altijd voelde hij zijn opwinding langzaam stijgen. 

'Heb je me gemist?' Ze sprak met een diepe keelstem, een geluid dat evenveel seksuele geneugten beloofde als de aanblik van haar lichaam. 

'Ik mis je altijd,' zei hij. 'Je bezorgt me altijd op slag een goed humeur.'
'Alleen maar een goed humeur?' 

'Ja.' 

'Leugenaar. Ik kan het zien aan je ogen,' zei ze. 

'Je ziet daar niets wat ik jou - of iemand anders - niet zou willen laten zien. Je bent veilig bij mij, Caessa. Heb ik je dat niet beloofd? Maar ik moet zeggen dat je wel een spectaculaire entree maakte voor een vrouw die beweert dat ze geen man aan de haak wil slaan. Waar is je broek?' 

'Het was heet. Die tuniek bedekt meer dan genoeg van me,' zei ze terwijl ze verstrooid aan de zoom trok. 

'Ik vraag me af of je werkelijk weet wat je wilt,' zei hij. 

'Ik wil met rust gelaten worden.' 

'Waarom zoek je mijn vriendschap dan?' 

'Je weet wat ik bedoel.' 

'Ja, ik wel,' zei hij, 'maar ik weet niet zeker of jij het ook weet.' 

'Wat ben je vandaag ernstig, O Heer van het Woud. Ik kan me niet voorstellen waarom. We krijgen allemaal ons geld, we hebben amnestie en onze verblijven zijn ook een stuk beter dan in Skultik.' 

'Waar hebben ze jou ondergebracht?' vroeg hij. 

'Die jonge officier - Pinar? - drong erop aan dat ik een kamer in de grote kazerne zou nemen. Hij wilde absoluut niet dat ik bij de andere mannen zou slapen. Het was eigenlijk heel aandoenlijk. Hij gaf me zelfs een handkus!' 

'Hij is een prima kerel,' zei Boogman. 'Laten we iets gaan drinken.' Hij voerde haar de Eldibarmess binnen en liep door naar het gedeelte voor de officieren achterin, waar hij een fles witte wijn bestelde. Bij het raam zat hij een tijdje zwijgend te drinken terwijl hij naar het oefenen van de manschappen keek. 

'Waarom heb je deze overeenkomst gesloten?' vroeg ze hem plotseling. 'En kom me niet aan boord met die onzin over amnestie. Die kan je geen fluit schelen, en dat geldt ook voor het geld.' 

'Probeer je nog steeds mijn gedachten te lezen? Dat is onbegonnen werk,' zei hij terwijl hij van zijn wijn nipte. Toen draaide hij zich om en riep om brood met kaas. 

Ze wachtte tot de soldaat die hen bediende vertrokken was. 'Vooruit, vertel op!' 

'Soms, lieverd, zoals je ongetwijfeld zult ontdekken wanneer je wat ouder geworden bent, zijn er geen simpele antwoorden op de vraag waarom een mens iets doet. Een impuls. Een moment van onnadenkendheid. Wie zal het zeggen waarom ik erin heb toegestemd hierheen te komen? Ik weet het in ieder geval niet.' 

'Je liegt weer. Je wilt het gewoon niet zeggen. Komt het door die oude man, die Druss?' 

'Waarom ben je zo in mijn motieven geïnteresseerd? Waarom ben jij eigenlijk zelf hier?' 

'Waarom niet? Het lijkt me opwindend en niet bijster gevaarlijk. We vertrekken toch wanneer de derde muur ingenomen is, nietwaar?' 

'Natuurlijk. Dat was onderdeel van de overeenkomst.' 

'Je vertrouwt me niet, hè?' vroeg ze met een glimlach. 

'Ik vertrouw niemand. Weet je, soms gedraag je je precies hetzelfde als de eerste de beste andere vrouw die ik ooit heb gekend.' 

'Is dat een compliment, O Meester van het Groene Bos?' 

'Mij lijkt van niet.' 

'Wat heeft het dan te betekenen? Tenslotte ben ik een vrouw. Hoe verwacht je dan dat ik me zal gedragen?' 

'Daar gaan we weer. Laten we het weer eens over vertrouwen in elkaar hebben. Waarom vroeg je het?' 

Je wil niet zeggen waarom je bent gekomen, en vervolgens lieg je over je vertrek. Denk je dat ik stapelkrankjorum ben? Jij bent absoluut niet van plan om deze gedoemde hoop stenen te verlaten. Jij zult blijven tot het bittere eind.' 

'En waar haal jij deze opmerkelijke zekerheid vandaan?' vroeg hij. 

'Je gezicht spreekt boekdelen. Maar wees maar niet bang, ik zal het niet aan Jorak of een van de anderen verklappen. Maar verwacht niet dat ik zal blijven. Ik ben niet van plan om hier te sterven.' 

'Caessa, mijn duifje, je bewijst alleen maar hoe slecht je me kent. In ieder geval, voor wat het waard is .. .' Boogman zweeg plotseling toen de lange gestalte van Hogun in de deuropening verscheen en de gan tussen de tafeltjes door een weg naar hen zocht. Het was de eerste keer dat Caessa de generaal van het Legioen zag en ze was diep onder de indruk. Hij bewoog zich gracieus, met een hand op het gevest van zijn zwaard. Hij had heldere ogen, een wilskrachtige kaak en een interessant, bijna knap gezicht. Ze had op slag een hekel aan hem. Die mening werd nog versterkt toen hij een stoel bijtrok, omdraaide en er met zijn gezicht naar Boogman op ging zitten, waarbij hij haar volkomen negeerde. 

'Boogman, we moeten eens met elkaar praten,' zei hij. 

'Ga je gang. Maar mag ik je eerst aan Caessa voorstellen? Caessa, lieverd, dit is gan Hogun van het Legioen.' 

Hogun draaide zijn hoofd in haar richting en knikte kort. 'Vind je het erg om even onder vier ogen met me te praten?' vroeg hij Boogman. 

Caessa's groene ogen fonkelden van woede, maar ze stond op en pijnigde haar hersenen om een laatste opmerking te plaatsen waarmee ze hem zou laten voelen wat ze hiervan vond. 

'Ik zie je straks nog wel,' zei Boogman toen ze haar mond opendeed. 'Probeer maar of je ergens wat te eten kunt krijgen.' Toen ze zich op haar hakken omdraaide en de ruimte verliet, keek Boogman haar na en genoot van de katachtige gratie waarmee ze liep. 'Je hebt haar beledigd,' zei hij. 

'Ik? Ik heb niet eens wat tegen haar gezegd,' zei Hogun terwijl hij zijn zwart-met-zilveren helm afzette en die op de tafel legde. 'Dat is trouwens onbelangrijk. Ik wil het met je hebben over je mannen.' 

'Wat is daarmee?' 

'Ze slenteren meestentijds maar wat rond en maken smalende opmerkingen tegen de soldaten als die oefenen. Dat is niet goed voor het moreel.' 'Waarom zouden ze dat niet mogen doen? Het zijn burger-vrijwilligers. 

'Het zal wel ophouden als de gevechten eenmaal begonnen zijn.' 

'De kwestie is, Boogman, dat die gevechten wel eens zouden kunnen beginnen voor de Nadir hier zijn. Ik heb mijn mannen er daarnet maar ternauwernood van kunnen weerhouden om die reus met zijn zwarte baard, die Jorak, zijn darmen uit zijn lijf te snijden. Er hoeft maar dit te gebeuren en er vallen doden.' 

'Ik zal met ze praten,' zei Boogman. 'Kalm aan nu maar en drink een glas met me. Wat vond je van mijn vrouwelijke boogschutter?' 

'Ik heb eigenlijk niet zo goed gekeken. Ze leek me tamelijk knap.' 

'Ik denk dat het waar is wat ze van de cavalerie zeggen,' zei Boogman. jullie zijn allemaal verliefd op jullie paard! Grote goden man, ze is heel wat meer dan tamelijk knap!' 

'Ga nu meteen met je mannen praten. Dan zal ik me een stuk beter voelen. De onderlinge spanningen worden steeds sterker en de Nadir zijn nog maar twee dagen bij ons vandaan.' 

'Ik zei dat ik dat zou doen. Kom, drink nou een glas met me en ontspan je. Je wordt al net zo geïrriteerd als je mannen en dat kan ook niet goed zijn voor het moreel.' 

Hogun grinnikte plotseling. 'Je hebt gelijk. Zo is het altijd voor een gevecht. Druss loopt rond als een beer met hoofdpijn.' 

'Ik heb gehoord dat je de Open Zwaarden van die dikkerd Orrin hebt verloren,' zei Boogman grinnikend. 'Tut, tut, ouwe jongen! Dit is niet het moment om een wit voetje bij de baas te willen halen.' 

'Ik heb hem niet laten winnen, hij is een uitstekend zwaardvechter. Oordeel niet te hard over hem, mijn vriend; hij zou je nog wel eens verbaasd kunnen laten staan. Dat is hem bij mij in ieder geval al gelukt. Wat bedoelde je toen je zei dat ik het meisje had beledigd?' 

Boogman glimlachte en schaterde het toen uit. Hij schudde zijn hoofd en schonk zich nog een glas wijn in. 'Mijn beste Hogun, wanneer een vrouw knap is, verwacht ze een bepaalde - hoe zal ik het zeggen? - een bepaalde bewondering van mannen. Je had zo vriendelijk kunnen zijn om getroffen te zijn door haar schoonheid. Stomverbaasd. Of misschien had je je nog beter kunnen gedragen als een stotterende idioot. Vervolgens zou ze je gewoon genegeerd hebben en met een arrogante minachting op je eerbied gereageerd hebben. Nu heb je haar veronachtzaamd en daarom zal ze de pest aan je hebben. Nog erger, ze zal alles doen wat in haar macht ligt om je hart te winnen.' 

'Ik geloof niet dat dat erg logisch is. Waarom zou ze mijn hart willen winnen als ze de pest aan me heeft?' 

'Zodat zij in een positie komt waarin ze je met minachting kan behandelen. Snap jij dan helemaal niets van vrouwen?' 

'Meer dan genoeg,' zei Hogun. 'Ik weet ook dat ik geen tijd heb voor een dergelijke dwaasheid. Moet ik me tegenover haar verontschuldigen, denk je?' 

'En haar op die manier duidelijk maken dat jij weet hoe beledigd ze was? 

Beste man, in sommige opzichten laat je opvoeding ernstig te wensen over.'

18

Druss was blij met de komst van de ruiters uit Dros Purdol - niet zozeer vanwege hun aantal, maar eerder vanwege het feit dat hun komst bewees dat de Dros door de buitenwereld nog niet vergeten was. 

Maar toch, wist Druss, zouden de verdedigers het nog flink te verduren krijgen. De eerste gevechten op Eldibar, muur een, zouden de mannen opzwepen - of hen vernietigen. De gevechtskracht van de soldaten was groot genoeg, maar de animo was iets anders. Je kon het fijnste staal smeden tot een zwaard van uitstekende kwaliteit, maar zo nu en dan kon de afwisseling van vuur naar water barsten veroorzaken, terwijl een lemmet van een mindere kwaliteit metaal intact bleef. Een leger was net zo, wist Druss. Hij had goed geoefende mannen in paniek zien raken en wegrennen, terwijl boeren die gewapend waren met zeisen en hooivorken standhielden. 

Boogman en zijn schutters trainden nu dagelijks op Kania, muur drie, waar zich het langste stuk open terrein tussen de bergen uitstrekte. Ze waren fenomenaal. De zeshonderd boogschutters konden in de loop van tien hartslagen drieduizend pijlen laten wegvliegen. De eerste aanval zou de Nadir gedurende twee minuten binnen hun bereik brengen, voor ze met hun stormladders bij de muren zouden zijn. De aanvallende krijgers zouden op het open terrein verschrikkelijke verliezen lijden. Het zou een bloederige slachting worden. Maar zou het voldoende zijn? 

Ze zouden weldra oog in oog staan met het grootste leger dat ooit op de been was gebracht, een horde die binnen twintig jaar een rijk had veroverd dat zich over een tiental landen en een honderdtal stadstaatjes uitstrekte. Ulric stond op het punt om het grootste rijk uit de geschiedenis te stichten, een geweldige prestatie voor een man die nog geen vijftig was. 

Druss liep naar de Eldibarvestingmuur terwijl hij zo nu en dan met een soldaat een praatje maakte en met hen lachte om een grap. Gedurende de laatste dagen was hun haat jegens hem verdwenen als de ochtendmist voor de zon. Ze zagen nu wie hij werkelijk was: een oude ijzervreter, een krijger uit het verleden, een levende echo uit roemruchte oude tijden. Ze dachten er nu aan dat hij hun partij had gekozen. En ze wisten waarom. Dit was de enige plek ter wereld voor de laatste van de grote helden: de Legendarische Druss, samen met de laatste hoop van de Drenai op de muren van de grootste vesting die ooit gebouwd was terwijl men wachtte op het grootste leger ter wereld. Waar zou hij anders kunnen zijn? 

Langzaam verzamelde zich een hele menigte om hem heen, naarmate steeds meer mensen zich in de richting van Eldibar begaven. Het duurde niet lang of Druss had moeite om zich een weg te banen tussen de dichte rijen op de borstweringen door, terwijl nog meer soldaten zich op het open terrein daarachter verzamelden. Hij klom op een van de kantelen en draaide zich naar hen om. Zijn dreunende stem klonk en het geroezemoes verstomde. 

'Kijk om jullie heen!' riep hij, met de zon glinsterend op de zilveren schouderstukken van zijn zwartleren wambuis. Zijn witte baard glansde. 'I<ijk nu om jullie heen. De mannen die jullie zien, zijn jullie kameraden #jullie wapenbroeders. Ze zullen met jullie leven en voor jullie sterven. Ze zullen jullie beschermen en hun bloed voor jullie vergieten. Nooit meer in jullie leven zullen jullie nog eens een dergelijke kameraadschap vinden. En als jullie zo oud worden als ik, zullen jullie je deze dag en de dagen die komen gaan altijd blijven herinneren. Jullie zullen ze herinneren met een helderheid die jullie nooit voor mogelijk zouden hebben gehouden. Elke dag zal zich als een glinsterend kristal in jullie geheugen vastzetten. 

Ja zeker, er zal bloed en verwoesting, ontbering en pijn zijn, en dat zullen jullie je ook herinneren. Maar boven alles zal daar de zoete smaak van het leven zijn. En daarmee is niets te vergelijken, mannen. Geloven jullie deze oude man gerust. Misschien dat jullie nu denken dat het leven zoet is, maar wanneer de dood een hartslag van jullie verwijderd is, wordt het leven ondraaglijk begerenswaard. En wanneer jullie overleven, zal alles wat jullie verder beleven vervuld zijn van een grotere vreugde: het zonlicht, de wind, heerlijke wijn, de lippen van een vrouw, het gelach van een kind. Het leven is niets, tenzij men de dood onder ogen heeft gezien. 

In de jaren die komen gaan zullen mensen zeggen: "Ik wou dat ik daar samen met hen geweest was." Tegen die tijd zal de zaak waarvoor jullie vechten er niet meer toe doen. Jullie staan op een tijdstip dat bevroren is in de tijd. Wanneer deze strijd gestreden is, zal de wereld veranderd zijn - een nieuw wereldrijk zal geboren worden of de Drenai zullen opnieuw opstaan. Jullie behoren nu tot de geschiedenis.' Druss transpireerde en hij voelde zich vreemd moe, maar hij wist dat hij verder moest gaan. Hij probeerde zich wanhopig Siebens sage uit vroeger tijden te herinneren en de opzwepende woorden van een generaal uit een grijs verleden. Maar het lukte hem niet. Hij haalde diep adem en proefde de zoete berglucht. 'Sommigen van jullie denken misschien dat jullie in paniek op de vlucht zullen slaan. Dat zal niet gebeuren! Anderen zijn bang dat ze zullen sneuvelen. Sommigen van jullie zullen dat ook. Maar alle mensen moeten sterven. Niemand zal dit leven ooit levend verlaten. 

Ik heb gevochten bij de Skelnpas toen iedereen zei dat het met ons afgelopen was. Ze zeiden dat de overmacht te groot was, maar ik lapte dat verdomme aan mijn laars! Want ik ben Druss en ik ben nog nooit verslagen, niet door de Nadir, niet door de Sathuli, niet door de Ventrianen, de Vagrianen of de Drenai. En dit zeg ik jullie, bij alle goden en demonen van deze wereld - ik ben ook niet van plan om hier verslagen te worden!' Druss bulderde nu uit alle macht terwijl hij Snaga in de lucht stak. Het blad van de bijl ving de zonnestralen op en het gejuich begon. 'Legendarische Druss! Legendarische Druss!' 

De mannen op de andere muren hadden niet kunnen horen wat Druss had gezegd, maar ze hoorden het spreekkoor en namen dat over. Het geluid echode door Dros Delnoch, een enorme kakofonie van lawaai die tegen de bergtoppen weerkaatste en talloze vogels opjoeg die in paniek opfladderden naar de hemel. 

Tenslotte hief Druss zijn armen op om tot stilte te manen en langzamerhand stierf het spreekkoor weg, hoewel er steeds meer mannen van muur twee kwamen aanrennen om zijn woorden te kunnen horen. Inmiddels hadden zich zo'n vijfduizend mannen om hem heen verzameld. 

'Wij zijn de ridders van Dros Delnoch, de belegerde stad. Wij zullen hier een nieuwe legende scheppen, waarbij de Skelnpas in het niet zinkt. Wij zullen de Nadir met duizenden tegelijk de dood injagen. Wat zeg ik, met honderdduizenden tegelijk. Wie zijn wij?' 

'Ridders van Dros Delnoch!' donderden de mannen tegen hem. 

'En wat brengen wij?' 

'Dood aan de Nadir!' 

Druss stond op het punt verder te gaan toen hij zag hoe de mannen hun hoofd keerden en de vallei inkeken. Stofwolken in de verte stegen in dikke kolommen omhoog om de hemel te verduisteren, als bij een naderend onweer. Als de vader van alle onweders. En toen waren door het stof heen de glinsterende speren van de Nadir te zien, die de vallei van de ene helling tot de andere vulden en naar voren golfden. Een uitgestrekte donkere deken van strijders, waar er nog veel meer achteraan kwamen. Golf na golf kwam in zicht. Enorme belegeringstorens, getrokken door honderden paarden; reusachtige katapulten; met leer beklede stormrammen; duizenden karren en honderdduizenden paarden; enorme kuddes vee en meer mensen dan de geest kon tellen. 

Er was niet één toeschouwer bij van wie het hart niet een moment stilstond. De wanhoop was tastbaar en Druss vloekte zacht. Hij had niets meer te zeggen. En hij had het gevoel dat hij hen had verloren. Hij draaide zich om en keek naar de ruiters van de Nadir met de standaards van paardenhaar van hun stam. 

Na een tijd waren ook hun gezichten te zien, angstaanjagend grimmig. 

Druss hief Snaga naar de hemel en stond daar met gespreide benen, een toonbeeld van uitdagendheid. Woedend staarde hij naar de voorhoede van de Nadir. 

Toen ze hem zagen, hielden ze hun paarden in en keken naar hem terug. 

Plotseling weken ze uiteen om een heraut door te laten. Hij galoppeerde naar de poort op zijn steppenpony en maakte een bocht toen hij onder aan de muur kwam waar Druss stond. Hij trok aan de teugels en het paard kwam glijdend tot stilstand. Het dier steigerde snuivend. 

'Ik breng dit bevel van heer Ulric!' schreeuwde hij. 'Open de poorten en wij zullen allen sparen die daarbinnen zijn, behalve de witgebaarde die hem heeft beledigd.' 

'0, ben jij het weer, reuzelpens?' zei Druss. 'Heb je hem mijn boodschap nauwkeurig overgebracht?' 

'Dat heb ik, Doodsbode. Letterlijk.' 

'En hij moest lachen, nietwaar?' 

'Hij lachte. En zwoer dat hij je hoofd zou krijgen. En mijn heer Ulric is een man wiens wensen altijd worden vervuld.' 

'Dan zijn we precies hetzelfde. En het is mijn wens dat hij aan het eind van een ketting zal dansen als een kermisbeer. En dat zal gebeuren, al moet ik er hoogstpersoonlijk jullie kamp voor binnenlopen om hem zelf te ketenen.' 

'Je woorden zijn als ijs op het vuur, oude man - luidruchtig en zonder inhoud,' zei de heraut. 'We kennen jullie kracht. Jullie hebben misschien elfduizend man. Meest boeren. We weten alles wat voor ons belangrijk is. Kijk naar het leger van de Nadir! Hoe kunnen jullie standhouden? Wat heeft het voor zin? Geef je over. Vertrouw op de genade van mijn heer.' 

'Jochie, ik heb de omvang van jullie leger gezien en ik ben er niet van onder de indruk. Ik heb veel zin de helft van mijn mannen terug te sturen naar hun boerderij. Wat zijn jullie nou helemaal? Een troep noorderlingen met dikke buiken en kromme benen. Ik hoor wat je allemaal zegt, maar vertel me niet wat jullie allemaal kunnen doen, laat het me zien! Genoeg gesproken nu. Van nu af aan spreekt hij voor mij.' Hij schudde Snaga heen en weer en het zonlicht werd door het bijlblad weerkaatst. 

In de rij verdedigers gaf Gilad Bregan een por met zijn elleboog. 'Legendarische Druss!' schreeuwde hij, en Bregan viel met nog een tiental anderen in. Opnieuw zwol het geluid aan terwijl de heraut zijn paard keerde en snel wegreed. Het geluid rolde donderend achter hem aan: 'Legendarische Druss! Legendarische Druss!' 

Druss keek zwijgend toe hoe de enorme belegeringstorens duim voor duim in de richting van de muur reden. Gigantische houten torens van zestig voet hoog en twintig voet breed; honderden ballista's, reusachtige katapulten met kolossale houten wielen. Talloze mannen trokken ingespannen aan duizenden touwen om de machines die Gulgothir veroverd hadden naar hun plaats te rollen. 

De oude krijger bekeek het toneel onder zich en zocht naar de legendarische ingenieur, Khitan. Het duurde niet lang of hij had hem gevonden. Hij bevond zich nog steeds in het centrum van een maalstroom van activiteit beneden, de kalmte in het centrum van de storm. Waar hij kwam werd het werk gestaakt terwijl hij zijn instructies gaf, waarna het met een hernieuwde intensiteit werd hervat. 

Khitan keek op naar de torenhoge vestingmuren. Hij kon de Doodsbode niet zien, maar hij voelde zijn aanwezigheid en grinnikte. 'Met één bijl kun je mijn werk niet tegenhouden,' fluisterde hij. 

Verstrooid krabde hij aan de stomp aan het uiteinde van zijn arm. Vreemd dat hij na al die jaren nog steeds de vingers kon voelen. De goden waren mild geweest die dag toen de belastinggaarders van de Gulgothir zijn dorp plunderden. Hij was amper twaalf geweest en ze hadden zijn familie gedood. In een poging om zijn moeder te beschermen, was hij met de dolk van zijn vader naar voren gehold. Een flitsend zwaard had zijn hand door de lucht laten vliegen, zodat die naast zijn broer terechtkwam terwijl hetzelfde zwaard zijn borst doorboorde. 

Tot op de dag van vandaag had hij er geen verklaring voor waarom hij toen niet met de andere dorpelingen was gestorven, of waarom Ulric zoveel moeite had gedaan om hem te redden. Ulrics ruiters hadden de moordenaars verrast en hen op de vlucht gejaagd, waarbij ze twee gevangenen hadden gemaakt. Een krijger die de lijken had onderzocht, had Khitan gevonden, meer dood dan levend. Ze hadden hem meegenomen naar de steppe en hem in Ulrics tent gelegd. Ze hadden de bloedende stomp afgesloten met kokende teer en een kompres van boommos op de wond in zijn zijde gelegd. Bijna een maand lang was hij slechts half bij bewustzijn geweest terwijl hij voortdurend ijlde van de koorts. Hij had een herinnering aan die verschrikkelijke tijd; een herinnering die hem tot het uur van zijn dood bij zou blijven. 

Hij had zijn ogen geopend en een gezicht boven hem gezien, sterk en dwingend. De ogen waren violet en hij voelde hun macht. 

´Jij gaat niet dood, kleintje. Heb je dat goed gehoord?' De stem was vriendelijk, maar toen hij opnieuw wegzonk in de nachtmerries en de ijlkoortsen, wist hij dat de woorden geen belofte waren. Ze waren een bevel geweest. 

En Ulrics bevelen moesten worden opgevolgd. 

Sinds die dag had Khitan elk moment dat hij wakker was gewijd aan het dienen van de heer van de Nadir. Omdat hij nutteloos was in de strijd, had hij geleerd om zijn hersens te gebruiken en de middelen geschapen waarmee zijn heer een wereldrijk kon vestigen. 

Twintig jaar strijd en plundering. Twintig jaar vol barbaarse vreugde. Met een klein gevolg van helpers zocht Khitan zijn weg tussen de krioelende krijgers door en ging de eerste van de belegeringstorens binnen. Die vormden zijn trots. In opzet waren ze buitengewoon eenvoudig geweest. Maak een houten kist van twaalf voet hoog met drie zijden. Bevestig houten traptreden binnenin tegen de wanden die naar het dak leiden. Neem nu een tweede kist en plaats die op de eerste. Maak hem stevig vast met ijzeren pinnen. Voeg er een derde aan toe en je hebt een toren. Hij was betrekkelijk makkelijk in elkaar te zetten en ook weer uit elkaar te halen, en de onderdelen konden op karren geladen worden en daarheen vervoerd waar de generaal ze nodig had. 

Maar ook al was het idee simpel, de uitvoering ervan was een stuk ingewikkelder gebleken. Vloeren bezweken onder het gewicht van de gewapende mannen, wanden vielen weg, wielen versplinterden. En het ergst van alles: wanneer het bouwsel hoger was dan dertig voet, werd het onstabiel en dreigde om te vallen. 

Khitan herinnerde zich hoe hij meer dan een jaar lang harder gewerkt had dan zijn slaven, waarbij hij minder dan drie uur per nacht sliep. Hij had de vloeren verstevigd, maar daardoor was het hele bouwsel alleen maar zwaarder geworden en nog minder stabiel. Wanhopig was hij rapport aan UIric gaan uitbrengen. De krijgsheer van de Nadir had hem naar Ventria gestuurd om daar aan de universiteit van Tertullus te studeren. Hij had het gevoel dat hij vernederd en onteerd werd. Maar desondanks gehoorzaamde hij; hij wilde alles ondergaan om zijn heer te behagen. 

Maar hij had het bij het verkeerde eind gehad en het jaar dat hij onder Rebouw, de Ventriaanse professor had gestudeerd, bleek achteraf de heerlijkste tijd van zijn leven. Hij leerde over zwaartepunten van massa's, parallelle vectoren en de noodzaak van een evenwicht tussen de externe en de interne krachten. Zijn dorst naar kennis was onlesbaar en Rebouw merkte dat hij sympathie voor de verminkte Nadir begon te voelen. Het duurde niet lang of de slanke Ventriaan nodigde Khitan uit om bij hem thuis te komen wonen, waar ze tot laat in de avond samen konden studeren. De Nadir was onvermoeibaar. Dikwijls viel Rebouw in slaap in zijn stoel, waarna hij enkele uren later weer wakker werd om tot de ontdekking te komen dat de kleine Khitan met zijn ene hand nog steeds bezig was met de vraagstukken die hij hem had opgegeven. Rebouw was opgetogen. Zelden had een student een dergelijke begaafdheid aan de dag gelegd en nog nooit was hij iemand tegengekomen die zo hard kon werken. 

Elke kracht, leerde Khitan, kende een gelijke en tegengestelde reactie, zodat, bijvoorbeeld, een kraanarm die een druk uitoefende aan de bovenkant eveneens een tegengestelde kracht moest uitoefenen aan de voet van de steunpaal. Dit was zijn introductie in de wereld van het scheppen van evenwicht door het begrijpen van de aard van de druk. 

De universiteit van Tertullus was voor hem een soort paradijs. 

Op de dag dat hij weer naar huis vertrok had de kleine Nadir de bedroefde Ventriaan huilend omhelsd. Rebouw had hem gesmeekt of hij op zijn besluit wilde terugkomen; om een baan aan de universiteit aan te nemen. Maar Khitan kon het niet over zijn hart verkrijgen om hem te vertellen dat zo'n positie hem absoluut niet aantrok. Hij had zijn leven aan één man te danken en droomde van niets anders dan om hem te dienen. 

Eenmaal thuis was hij met hernieuwde energie aan het werk gegaan. De torens zouden tijdens de bouw laag na laag op elkaar gestapeld worden, waardoor een kunstmatige basis werd gevormd van vijf maal de afmetingen van het bouwsel. Terwijl de toren in positie werd gebracht, zouden alleen de onderste twee lagen bemand zijn, waardoor er laag bij de grond een massaal gewicht werd gecreëerd. Eenmaal voor de muur moesten touwen uit het midden van de toren worden gegooid die met ijzeren pinnen in de grond werden vastgehamerd, waardoor stabiliteit werd verkregen. De wielen hadden ijzeren spaken en banden en elke toren zou er acht hebben om een extra gewicht te verschaffen. Met behulp van zijn nieuwe kennis ontwierp hij katapulten en lepelblijdes. Ulric was zeer tevreden en Khitan in de zevende hemel. 

Met zijn gedachten weer bij het heden klom Khitan naar de top van de toren en beval de mannen het scharnierende platform vooraan naar beneden te laten. Hij keek naar de muren op driehonderd pas afstand en zag de in het zwart geklede Doodsbode over de kantelen leunen. 

De muren waren hoger dan in Gulgothir en Khitan had aan elke toren een segment toegevoegd. Nadat hij bevel had gegeven het platform weer op te trekken, testte hij de spanning die op de steuntouwen stond en klom weer door de vijf segmenten naar beneden, waarbij hij hier en daar even bleef staan om schoorbalken en verbindingen te controleren. 

Vannacht zouden zijn vierhonderd slaven onder aan de muren aan het werk gaan en in de rotsbodem van de pas gaan hakken om om de veertig passen de reusachtige katrollen te gaan plaatsen. Het had hem maanden gekost om de katrollen, zes voet hoog en rond gesmeerde asblokken bevestigd, te ontwerpen, en toen nog eens jaren voor ze helemaal naar zijn tevredenheid geconstrueerd waren, waarna er tenslotte in de staalfabrieken van de hoofdstad van Lentria, duizend mijl naar het zuiden, de laatste hand aan was gelegd. Ze hadden een vermogen gekost en zelfs Ulric was even bleek weggetrokken toen hij de totale kosten onder ogen kreeg. Maar in de loop der jaren hadden ze hun waarde dubbel en dwars bewezen. 

Duizenden mannen konden een toren tot op zestig voet van de muur trekken. Daarna werd de lijn steeds korter, naarmate de afstand kleiner werd; de kabels met een doorsnee van drie duim werden dan rond de katrollen gelegd, onder de toren doorgehaald en van achteren aangetrokken. 

De slaven die groeven en zwoegden om de bedding voor de katrollen uit te graven werden beschermd tegen boogschutters door verplaatsbare schilden bespannen met ossenhuid. Maar velen werden gedood door stenen die van de muren naar beneden geslingerd werden. Hier maakte Khitan zich niet druk om. Waar hij zich wel druk over maakte was de mogelijke schade aan de katrollen en deze werden niet door stalen omhulsels beschermd. 

Na een laatste lange blik op de muren liep hij terug naar zijn verblijf om zijn geniesoldaten op de hoogte te brengen. 

Druss keek Khitan na tot die de tentstad binnenging die zich over twee mijl in de vallei uitstrekte. 

Zoveel tenten. Zoveel krijgers. Druss gaf de verdedigers bevel in te rukken en zich zoveel mogelijk te ontspannen omdat hij de opkomende angst op hun gezicht zag, en hun grote ogen van de nauwelijks onderdrukte paniek. De omvang van het vijandelijk leger alleen al had het moreel een geduchte knauw gegeven. Hij vloekte zacht, trok zijn leren wambuis uit, stapte van de kantelen weg en liet zijn zware lichaam op het gras achter de muur zakken. Na enkele ogenblikken was hij ingedommeld. De mannen stootten elkaar aan en wezen; degenen die zich het dichtst bij hem bevonden, grinnikten toen hij begon te snurken. Maar ze wisten niet dat dit de eerste slaap was die hij in twee dagen genoot, noçh dat hij daar was gaan liggen uit angst dat zijn benen hem niet meer tot aan zijn kwartier zouden kunnen dragen. Ze wisten alleen dat hij Druss was, de Kapitein met de Bijl. 

En dat hij de Nadir minachtte. 

Boogman, Hogun, Orrin en Caessa vertrokken ook van de muur naar de schaduw van de mess. De in het groen geklede boogschutter wees naar de slapende reus. 

'Heb je ooit zo iemand gezien?' zei hij. 

'Ik vind dat hij er alleen maar oud en vermoeid uitziet,' zei Caessa. 'Ik snap werkelijk niet waarom je zoveel achting voor hem voelt.' 

'0, dat snap je wel,' zei Boogman. ´Je bent gewoon weer eens uitdagend, zoals gebruikelijk, lieverd. Maar dat ligt nu eenmaal in de aard van jullie vrouwen.' 

'Helemaal niet,' glimlachte Caessa. 'Wat is hij tenslotte? Een krijger, niets meer, niets minder. Wat heeft hij gedaan dat hij zo'n held geworden is? Met een bijl staan zwaaien? Mannen gedood? Ik heb ook mannen gedood. Daar is geen kunst aan. Maar niemand heeft over mij een sage gedicht.' 

'Dat komt nog wel, lieverd, heus,' zei Boogman. je moet ze even de tijd gunnen.' 

'Druss is meer dan alleen een krijger,' zei Hogun zacht. 'Ik denk dat hij dat altijd al is geweest. Hij is een symbool, een voorbeeld als je wilt...' 

'Hoe je mensen moet doden?' wilde Caessa weten. 

'Nee, dat bedoelde ik niet. Druss staat voor iedere man die geweigerd heeft op te geven, om de moed te laten zakken wanneer het leven geen hoop meer te bieden had, om zich afzijdig te houden wanneer het enige alternatief de dood was. Hij is iemand die anderen heeft laten zien dat er niet zoiets bestaat als een gegarandeerde nederlaag. Hij krikt het moreel op door gewoon Druss te zijn en dat aan de anderen te laten zien.' 

'Loze woorden!' zei Caessa. jullie mannen zijn allemaal hetzelfde. Allemaal vol hoogdravend gepraat. Zouden jullie de lof van een boer bezingen die jarenlang gevochten heeft tegen misoogsten en overstromingen?' 

'Nee,' gaf Hogun toe. 'Maar het is het leven van een man als Druss die de boeren de moed geeft vol te houden.' 

'Onzin!' sneerde Caessa. 'Arrogante onzin! Een boer interesseert zich niet voor krijgers of oorlog.' 

´Je wint het toch nooit van haar, Hogun,' zei Boogman terwijl hij de deur van de mess openhield. 'Geef het nu maar op.' 

´Je maakt een fundamentele denkfout, Caessa,' zei Orrin plotseling toen de groep rond een schraagtafel ging zitten. 'Je negeert het simpele feit dat de meesten van onze soldaten eigenlijk boeren zijn. Ze hebben voor de duur van de oorlog getekend.' Hij glimlachte goedig en wenkte de mess bediende. 

'Dan zijn ze hartstikke gek,' zei Caessa. 

'We zijn allemaal gek,' gaf Orrin toe. 'Oorlog is een belachelijke dwaasheid en je hebt gelijk: mannen vinden het geweldig om zichzelf in gevechten te bewijzen. Ik weet niet waarom, want ik heb dat verlangen zelf nooit gehad. Maar ik heb het te vaak bij anderen gezien. Maar zelfs voor mij is Druss, zoals Hogun zegt, een lichtend voorbeeld.' 

'Waarom?' vroeg ze. 

'Ik ben bang dat ik het niet onder woorden kan brengen.' 

'Natuurlijk wel.' 

Orrin glimlachte en schudde zijn hoofd. Hij schonk hun roemers vol witte wijn, brak toen het brood en deelde het uit. Een tijdlang zaten ze zwijgend te eten. Toen ging Orrin verder. 

'Er bestaat een groen blad dat neptis heet. Wanneer je daarop kauwt, verlicht het je kies- of hoofdpijn. Niemand weet waarom, het is gewoon zo. Ik denk dat het met Druss net zo is. Wanneer hij in de buurt is, lijkt de angst te vervagen. Beter kan ik het niet uitleggen.' 

'Op mij heeft hij dat effect niet,' zei Caessa. 

Tussen de kantelen op de toren door keken Bregan en Gilad naar de voorbereidingen van de Nadir. Dun Pinar zag erop toe dat overal op de vestingmuur voldoende gevorkte stokken werden geplaatst om stormladders weg te duwen, terwijl bar Britan toezicht hield op het vullen van tientallen kruiken met olie, die met een stop werden afgesloten. Eenmaal gevuld werden de kruiken in rieten manden gestopt die op verschillende punten langs de muur werden gezet. Er heerste een grimmige stemming. Er werd maar weinig gepraat terwijl de mannen hun wapens controleerden, hun vlijmscherpe zwaarden nog eens slepen, hun wapenrusting olieden of elke pijl in hun koker controleerden. 

Hogun en Boogman verlieten samen de mess, waar Orrin en Caessa nog in een druk gesprek gewikkeld waren. Ze lieten zich op zo'n twintig passen van de bijlvechter in het gras zakken. Boogman ging op zijn zij liggen en steunde op zijn elleboog. 'Ik heb ooit wat stukken in het Boek van de Ouderen gelezen,' zei hij. 'Vooral één regel is me altijd bijgebleven. "De juiste man komt op het juiste moment." Er is nooit een moment geweest waarin de juiste man harder nodig was dan nu. En Druss is gekomen. Is dat een kwestie van de voorzienigheid, denk je?' . 

'Grote goden, Boogman! Je begint toch niet bijgelovig te worden, hè?' vroeg Hogun grinnikend. 

'Wees maar niet bang. Ik vroeg me alleen af of er zoiets als een noodlot bestaat, waardoor zo'n man op zo'n moment verschijnt.' 

Hogun plukte een grasstengel en stak die in zijn mond. 'Nou, laten we eens naar de feiten kijken. Kunnen we drie maanden standhouden tot Wondwever een leger op de been heeft gebracht en getraind?' 

'Nee. Niet met zo'n kleine groep.' 

'Dan doet het er niet toe of de komst van Druss toeval was, of iets anders. We kunnen misschien een paar dagen langer standhouden door zijn training, maar dat is niet genoeg.' 

'Het moreel is hoog, ouwe jongen, dus die opvattingen zou ik maar niet hardop herhalen.' 

'Denk je dat ik gek ben? Ik zal naast Druss vechten en sneuvelen als het moment daar is, net als alle andere mannen. Ik deel mijn gedachten alleen met jou omdat jij ze kunt begrijpen. Jij bent een realist - en bovendien, jullie blijven tot de derde muur gevallen is. Tegenover jou kan ik dan toch wel openhartig zijn?' 

'Druss hield stand in de Skelnpas toen ieder ander zei dat die zou vallen,' zei Boogman. 

'Elf dagen lang- geen drie maanden. En toen was hij vijftien jaar jonger. 

Ik wil zijn daden niet bagatelliseren; hij is terecht een levende legende. Ridders van Dros Delnoch! Heb je ooit zulke ridders gezien? Boeren en groene rekruten. Alleen het Legioen heeft gevechtservaring en zij zijn getraind om te paard aan te vallen en dan weer terug te trekken. We zouden bij de eerste aanval al onder de voet gelopen kunnen worden.' 

'Maar dat zal niet gebeuren, nietwaar?' zei Boogman lachend. 'Wij zijn de ridders van Druss en de hoofdpersonen uit nieuwe sagen.' Hij lachte luid schallend en vol vrolijkheid. 'Ridders van Dros Delnoch! Jij en ik, Hogun. Ze zullen in de toekomst over ons zingen. Die goeie ouwe Boogman, hij schoot een kwijnende vesting te hulp, uit ridderlijkheid en om de vrijheid te verdedigen.' 

'En voor het goud. Vergeet dat niet,' zei Hogun. 

'Een onbelangrijk detail, ouwe jongen. Laten we de stemming van het moment niet bederven.' 

'Natuurlijk niet, neem me niet kwalijk. Maar je moet toch zeker eerst heldhaftig sneuvelen voor je in liederen en sagen bezongen kunt worden?' 

'Een vervelende bijkomstigheid,' gaf Boogman toe. 'Maar ik denk dat ik die wel kan omzeilen.' 

Boven hen op Musif, muur twee, kregen verscheidene jonge culs de opdracht om emmers te gaan halen voor de put in de toren. Mopperend klommen ze van de vestingmuur naar beneden en sloten zich achter de rij soldaten aan die bij de opslagplaatsen stonden te wachten. Elk voorzien van vier houten emmers liepen de mannen van het gebouw naar de kleine spelonk waar de Musifput zich in de koele schaduw bevond. Nadat ze de emmers aan een ingewikkeld katrolsysteem hadden bevestigd, lieten ze die langzaam naar het donkere water beneden zakken. 

'Hoe lang is het geleden dat hier water geput is?' vroeg een soldaat toen de eerste emmer overdekt met spinnenwebben weer in zicht kwam. 

'Tien jaar zo ongeveer,' antwoordde de officier, dun Garta. 'De mensen die hier woonden, gingen naar de centrale put. Er is hier ooit een kind verdronken en het water was drie maanden lang vervuild. Dat en de ratten hielden de meeste mensen op een afstand.' 

'Hebben ze het lijkje er ooit uit kunnen halen?' vroeg de cul. 

'Voor zover ik weet niet. Maar wees maar niet bang, jongen. Alleen de botten zijn nog over en die tasten de smaak van het water niet aan. Vooruit, neem maar een slok.' 

'Gek genoeg heb ik ineens niet meer zo'n dorst.' 

Garta lachte en doopte zijn handen in de emmer, waarna hij het water naar zijn mond bracht. 'Gekruid met rattenkeutels en gegarneerd met dode spinnen!' zei hij. 'Weet je zeker dat je geen slok wilt?' 

De mannen grinnikten, maar geen van hen deed een stap naar voren. 

'Goed, genoeg gelachen,' zei Garta. 'Het katrolsysteem werkt, de emmers hangen klaar, dus ons werk zit erop. Laten we de poort afsluiten en weer aan het werk gaan.' 

Garta werd die nacht wakker met een pijn alsof er een woedende rat in zijn buik gevangen zat. Toen hij zich uit zijn bed liet rollen en moeizaam overeind probeerde te komen, werden de andere drie mannen met wie hij de kamer deelde wakker. Een van hen snelde naar hem toe. 

'Wat is er, Garta?' zei hij terwijl hij de kronkelende man op zijn rug draaide. 

Garta trok zijn knieën op en zijn gezicht werd paars. Zijn hand schoot uit en hij greep de ander bij zijn hemd. 'Het... water! Water!' Hij snakte naar adem. 

'Hij wil water!' riep de man die hem ondersteunde. 

Garta schudde zijn hoofd. Plotseling sloeg zijn hoofd achterover toen de pijn door zijn buik vlijmde. 

'Grote goden! Hij is dood,' zei zijn makker toen Garta in zijn armen verslapte.

19

Een uur voor het aanbreken van de dag zaten Roek, Serbitar, Virae en Vintar rond een klein kampvuur. Gisteravond laat hadden ze het kamp opgeslagen in een beschutte inham aan de zuidzijde van een beboste heuvel. 

'De tijd dringt,' zei Vintar. 'De paarden zijn uitgeput en het is zeker nog vijf uur rijden naar de vesting. We komen daar misschien nog aan voor het water is uitgedeeld, maar misschien ook niet. Zelfs nu kan het al te laat zijn. Maar we hebben nog een andere kans.' 

'Welke dan?' vroeg Roek. 

'Het is jouw beslissing, Roek. Niemand anders dan jij kunt die nemen.' 

'Vertel het me maar, vader abt. Ik ben te moe om na te denken.' 

Vintar wisselde een blik met de albino. 'Wij, de Dertig, kunnen onze krachten bundelen en proberen om de barrière rond de vesting te doorbreken.' 

'Probeer dat dan,' zei Roek. 'Ik zie het probleem niet.' 

'Het zal al onze krachten vergen en zelfs dan kan het nog mislukken. Als dat het geval is, zullen we de kracht niet meer hebben om verder te rijden. Trouwens, ook als het ons wel lukt, zullen we verder het grootste deel van de dag moeten rusten.' 

'Denken jullie dat je die barrière kunt doorbreken?' vroeg Virae. 'Ik weet het niet. We kunnen het alleen proberen.' 

'Denk eraan wat er gebeurde toen Serbitar het probeerde,' zei Roek. 'Jullie zouden allemaal weggeslingerd kunnen worden in ... nou ja, waar dan ook in. En wat dan?' 

'Dan zullen we sterven,' antwoordde Serbitar zacht. 'En jullie zeggen dat ik de beslissing moet nemen?' 

'Ja,' antwoordde Vintar, 'want de regel van de Dertig is heel eenvoudig. We hebben plechtig trouw beloofd aan de heer van Delnoch; en dat ben jij.' 

Roek zweeg ettelijke minuten en zijn vermoeide hersenen waren versuft door het gewicht van de beslissing. Hij merkte dat hij aan zoveel andere zorgen in zijn leven moest denken, die op dat moment ook zo gewichtig hadden geleken. Maar er was nooit een beslissing zo zwaar geweest als deze. Zijn hersenen leken versluierd door de vermoeidheid en hij kon zich niet concentreren. 

'Doe het maar!' zei hij. 'Breek door de barrière heen.' Hij stond op en liep weg van het vuur, beschaamd dat hij gedwongen was geweest zo'n opdracht te geven op een moment dat hij niet helder kon denken. 

Virae kwam naar hem toegelopen en sloeg haar arm om zijn middel. 'Het spijt me,' zei ze. 

'Wat?' 

'Wat ik zei toen jij me over die brief vertelde.' 

'Het doet er niet toe. Waarom denk je ineens zo gunstig over me?' 

'Omdat je een man bent en als een man gehandeld hebt,' zei ze. 'Nu is het jouw beurt.' 

'Mijn beurt?' 

'Om je te verontschuldigen, ezel! Je hebt me een klap gegeven.' Hij trok haar tegen zich aan, tilde haar op en kuste haar. 

'Dat was geen verontschuldiging,' zei ze. 'En je hebt me geschramd met je stoppelbaard.' 

'Als ik me verontschuldig, mag ik het dan nog een keer doen?' 

'Me een klap geven, bedoel je?' 

'Nee, jou kussen!' 

In de inham vormden de Dertig een kring rond het vuur, waarna ze hun zwaarden trokken en die voor hen in de grond staken. 

De samensmelting begon doordat hun geesten in Vintar samenkwamen. 

Hij verwelkomde elk van hen bij naam in de zalen van zijn onderbewustzijn. 

En ze fuseerden. Hij wiegde heen en weer onder de gezamenlijk kracht en hij worstelde om de herinnering aan zichzelf te bewaren. Hij ijlde door de lucht als een geestelijke reus, een nieuw wezen met een onvoorstelbare kracht. Het kleine ding dat Vintar was klampte zich binnen in de nieuwe kolos vast en bedwong het gecombineerde wezen van negenentwintig persoonlijkheden. 

Nu was er nog maar een. 

Hij noemde zichzelf Tempel en was geboren onder de sterren van Dellnoch. Tempel vloog hoog onder de wolken en strekte zijn ijle armen uit over de rots pieken van Delnoch heen. Hij vloog opgetogen voort en nieuwe ogen laafden zich gretig aan de beelden van het universum. Gelach welde in hem op. Vintar wervelde in het centrum en drong steeds dieper de kern in. 

Tenslotte werd Tempel zich bewust van de abt, maar meer als een ijle gedachte die aan de rand van zijn nieuwe realiteit knaagde. 

'Dros Delnoch. Naar het westen.' 

Tempel vloog in westelijke richting, hoog over de steile rotsen. Onder hem lag de vesting stil, grijs en spookachtig in het maanlicht. Hij liet zich er naartoe zakken en voelde de barrière. 

Barrière? Voor hem? 

Hij sloeg ernaar - en werd weggeslingerd in de nacht, boos en gewond. 

Zijn ogen fonkelden en hij voelde de woede - de barrière had hem bij aanraking pijn gedaan. 

Steeds opnieuw schoot Tempel in de richting van de Dros terwijl hij verschrikkelijke klappen uitdeelde. De barrière trilde en veranderde. 

Tempel week verbaasd achteruit en keek. 

De barrière trok zich als een wervelende mist in zichzelf terug om zich opnieuw te vormen. Toen verduisterde hij zich tot een dikke rookwolk, zwarter dan de nacht. Armen schoten opzij naar buiten, benen vormden zich en een gehoornd hoofd met zeven schuinstaande rode ogen vormde zich. 

Tempel had veel geleerd tijdens de paar minuten van zijn leven. Vreugde, vrijheid en kennis van het leven waren eerst gekomen. Vervolgens pijn en woede. Nu kende hij angst en besef van het kwaad. 

Zijn vijand vloog hem aan terwijl zijn gekromde zwarte klauwen door de lucht sneden. Tempel ging hem frontaal te lijf en sloeg zijn armen om zijn rug. Scherpe tanden rukten aan zijn gezicht, klauwen reten zijn schouders open. Zijn eigen enorme vuisten grepen in elkaar achter de ruggengraat van het schepsel, waarna hij het in elkaar begon te drukken. 

Beneden, op Musif, muur twee, namen drieduizend man hun positie in. 

Ondanks alle bezwaren had Druss geweigerd muur een zonder strijd op te geven en hij wachtte daar met zesduizend man. Orrin was woedend tegen hem uitgevaren omdat hij een dergelijke actie je reinste dwaasheid vond; de lengte van de muur maakte het tot een onmogelijke opgave. Druss bleef koppig bij zijn besluit, zelfs toen Hogun Orrin steunde. 

'Heb vertrouwen in me,' deed Druss een dringend beroep op hen. Maar het ontbrak hem aan argumenten om hen te overtuigen. Hij probeerde uit te leggen dat de mannen op hun eerste dag een kleine overwinning nodig hadden als een laatste opsteker voor hun moreel. 

'Maar het risico, Druss!' zei Orrin. 'We zouden op de allereerste dag al kunnen verliézen. Begrijp je dat niet?' 

'Jullie zijn de gans,' snauwde Druss tegen hen. 'Jullie kunnen me een dienstbevel geven als jullie dat willen.' 

'Maar dat zullen we niet, Druss. Ik zal naast je staan op Eldibar.' 

'Net als ik,' zei Hogun. 

'Jullie zullen zien dat ik gelijk heb,' zei Druss. 'Ik beloof het jullie.' 

Beide mannen knikten glimlachend om hun wanhoop te maskeren. 

De culs die dienst hadden, stonden in de rij bij de waterputten, haalden de emmers op en liepen terug naar de vestingmuur terwijl ze over de benen en lichamen stapten van de mannen die nog lagen te slapen. 

Op muur een stak Druss een koperen schaal in een emmer en dronk naar hartelust. Hij wist niet zeker of de Nadir vandaag al zouden aanvallen. Zijn instinct zei hem dat Ulric de moordende spanning nog een dag zou rekken; de aanblik van zijn leger dat zich klaarmaakte voor de strijd moest de moed van de verdedigers ondergraven, zodat ze alle hoop zouden laten varen. Desondanks had Druss weinig keus. Ulric was aan zet en de Drenai zouden moeten wachten. 

Boven hen leed Tempel onder de woede van het beest. Zijn schouders en rug waren volkomen opengereten en zijn krachten verzwakten. Het gehoornde schepsel was ook aan het verzwakken. Beiden stonden oog in oog met de dood. 

Tempel wilde niet sterven - niet nu hij even de bitterzoete smaak van het leven had geproefd. Hij wilde alle dingen die hij van veraf had waargenomen nu van dichtbij zien: het gekleurde licht van de uitdijende sterren, de stilte in de kern van verre zonnen. 

Hij verstevigde zijn greep. Hij zou geen vreugde kunnen scheppen in de lichten, geen opwinding voelen in de stilte als dit schepsel levend achterbleef. Plotseling krijste het wezen - een hoog, verschrikkelijk geluid, griezelig en huiveringwekkend. Zijn rug brak en het loste op als mist. 

Half bewust in Tempels ziel schreeuwde Vintar. 

Tempel keek omlaag naar de mannen, kleine broze wezentjes, die op het punt stonden te gaan ontbijten met bruin brood en water. Vintar schreeuwde opnieuw en Tempel trok een rimpel in zijn voorhoofd. 

Hij wees met zijn vinger naar de muur. 

Mannen begonnen te schreeuwen en slingerden drinkbekers en emmers van de muur naar beneden. Overal in het water zwommen kronkelende zwarte wormen. Nu sprongen nog meer mannen schreeuwend overeind en begonnen door elkaar te rennen. 

'Wat is er verdomme daarginds aan de hand?' zei Druss toen het lawaai hem bereikte. Hij keek omlaag naar de Nadir en zag dat de mannen van de belegeringsmachines naar de tentstad terugliepen. 'Ik weet niet wat er aan de hand is,' zei Druss, 'maar zelfs de Nadir trekken zich terug. Ik ga even naar Musif.' 

In de tentstad was Ulric niet minder kwaad toen hij zich door de menigte heen naar de grote tent van Nosta Khan drong. Zijn geest was ijzig kalm toen hij bij de schildwacht voor de tent kwam. Het nieuws verspreidde zich als een steppebrand door het hele legerkamp. Toen de dag aanbrak, hadden uit de tenten van de zestig acolieten van Nosta Khan hartverscheurende kreten opgeklonken. Schildwachten waren naar binnen gestoven en hadden mannen met gebroken rug kronkelend op de aangestampte aarden vloer gevonden, hun lichamen krom als te strak gespannen bogen. 

Ulric wist dat Nosta Khan zijn volgelingen had bijeengeroepen om met behulp van hun gebundelde krachten een barrière tegen de witte tempeliers te vormen, maar hij had geen flauw idee gehad van de ontstellende gevaren. 

'En?' vroeg hij aan de schildwacht. 

'Nosta Khan leeft nog,' zei de man tegen hem. 

Ulric tilde de flap op en stapte het stinkende verblijf van de sjamaan binnen. De oude man lag op een smalle strozak, zijn gezicht grauw van uitputting terwijl hij baadde in het zweet. Ulric trok een krukje naar zich toe en ging naast hem zitten. 

'Mijn acolieten?' fluisterde Nosta Khan. 

'Allemaal dood.' 

'Ze waren te sterk, Ulric,' zei de oude man. 'Ik heb gefaald.' 

'Er hebben wel eerder mannen gefaald,' zei Ulric. 'Het doet er niet toe.' 

'Voor mij doet het er wel wat toe!' schreeuwde de sjamaan terwijl zijn gezicht van pijn vertrok toen de inspanning zijn rug belastte. 

'Trots,' zei Ulric. 'Je hebt niets verloren. Je bent alleen verslagen door een sterkere vijand. Het zal hen weinig baten, want mijn leger zal de Dros innemen. Ze kunnen niet standhouden. Rust wat - en neem geen enkel risico, sjamaan. Dat is een bevel!' 

'Ik zal gehoorzamen.' 

'Dat weet ik. Ik wil niet dat je sterft. Zullen ze jacht op je maken?' 

'Nee, het eergevoel staat hoog in het vaandel van de witte tempeliers. Als ik rust, zullen ze me negeren.' 

'Rust dan. En wanneer je je krachten weer terug hebt, zullen we het hen betaald zetten dat ze je hebben laten lijden.' 

Nosta Khan grinnikte zwakjes. Ja.' 

Ver naar het zuiden ijlde Tempel naar de sterren. Vintar kon hem niet tot stoppen brengen en deed zijn uiterste best kalm te blijven toen Tempels paniek hem overspoelde en hem probeerde af te stoten. Na de dood van de vijand had Vintar geprobeerd de Dertig vanuit de nieuwe geest van de kolos op te roepen. Op dat moment concentreerde Tempel zich op zijn innerlijk en ontdekte Vintar. 

Vintar had zijn aanwezigheid proberen te verklaren en getracht Tempel ervan te overtuigen dat hij zijn individualiteit moest opgeven. Tempel had de waarheid in zich opgenomen en vluchtte ervoor door als een komeet de hemel in te scheren. 

De abt probeerde Serbitar nogmaals op te roepen terwijl hij de nis zocht waarin hij hem in de gangen van zijn onbewustzijn had geplaatst. De vonk leven die de albino vertegenwoordigde vlamde op toen de abt ernaar tastte en Tempel rilde omdat hij het gevoel had dat een deel van hem was losgesneden. Hij vertraagde zijn vlucht. 

'Waarom doe je me dit aan?' vroeg hij aan Vintar. 

'Omdat het noodzakelijk is.' 

'Ik zal sterven!' 

'Nee. Je zult in ons allen voortleven.' 

'Waarom moet je me doden?' 

'Het spijt me oprecht,' zei Vintar zacht. Met de hulp van Serbitar zocht hij Arbedark en Menahem. Tempel verschrompelde en Vintar sloot zijn hart verdrietig af voor de enorme wanhoop. De vier krijgers riepen de andere leden van de Dertig op, en met een bezwaard gemoed keerden ze terug naar de inham. 

Roek haastte zich naar Vintar toen de abt zijn ogen opende en zich bewoog. 'Waren jullie nog op tijd?' vroeg hij. 

'Ja,' mompelde Vintar uitgeput. 'Laat me nu verder rusten.' 

Het was een uur voor zonsondergang toen Roek, Virae en de Dertig door de grote poort met het valhek van de donjon in Dros Delnoch reden. Hun paarden waren uitgeput, nat en bedekt met schuimend zweet. Mannen kwamen aanrennen om Virae te begroeten. Soldaten zetten hun helm op en burgers informeerden naar nieuws uit Drenan. Roek hield zich op de achtergrond tot ze in de donjon waren. Een jonge officier bracht de Dertig naar de kazerne terwijl Roek en Virae zich naar de vertrekken helemaal bovenin begaven. Roek was uitgeput. 

Nadat hij zijn kleren had uitgetrokken, nam hij een bad in koud water en schoor toen zijn stoppelbaard van vier dagen af, waarbij hij vloekte toen hij zich met het scherpe scheermes - een geschenk van Horeb - sneed. Hij klopte het grootste deel van het stof van zijn kleren en kleedde zich weer aan. Virae had zich in haar eigen vertrekken teruggetrokken en hij had er geen idee van waar die zich bevonden. Nadat hij zijn zwaard had omgegord, zocht hij zijn weg terug naar de grote zaal, waarbij hij twee keer een bediende aanhield om de weg te vragen. Eenmaal daar ging hij naar de marmeren standbeelden van de helden uit het verleden zitten staren. Hij voelde zich verloren - onbelangrijk en overweldigd. 

Zodra ze waren aangekomen, hoorden ze het nieuws dat de horde van de Nadir voor de vestingmuren stond. De paniek onder de burgers was tastbaar en ze hadden vluchtelingen met tientallen tegelijk zien vertrekken, hun bezittingen hoog op karren gestapeld - een lang, triest konvooi in zuidelijke richting. 

Roek zou niet kunnen zeggen of vermoeidheid of honger op dit moment bij hem de overhand had. Hij kwam moeizaam overeind, wankelde even en vloekte toen hartgrondig. Naast de deur was een manshoge ovale spiegel. Toen hij ervoor stond, leek de man die naar hem terugkeek lang, krachtig en met brede schouders. Zijn grijsblauwe ogen keken doelbewust, hij had een wilskrachtige kin en een slank lichaam. De blauwe mantel, versleten tijdens vele reizen, stond hem nog steeds goed, en met de hertenleren laarzen die tot over zijn dijen reikten, leek hij een cavalerieofficier. 

Terwijl Roek naar de graaf van Dros Delnoch keek, zag hij zichzelf zoals anderen hem zouden zien. Ze zouden niets merken van zijn innerlijke twijfels en alleen het beeld zien dat hij had gecreëerd. Het zij zo. 

Hij verliet de zaal en hield de eerste de beste soldaat staande met de vraag waar hij Druss kon vinden. Op muur een, zei de soldaat, en hij legde uit hoe hij bij de kleine poortjes in de muren kon komen. De lange jonge graaf begaf zich in de richting van Eldibar toen de zon achter de horizon begon weg te zinken. Terwijl hij door de stad liep, stopte hij even om een honingkoek te kopen die hij onder het lopen opat. Het was al donker toen hij het torenpoortje in muur twee bereikte, maar een schildwacht wees hem de weg en eindelijk stond hij op het schootsveld achter muur een. Wolken verduisterden de maan en hij viel bijna in de vuurgeul, die zich over de volle breedte van de pas uitstrekte. Een jonge soldaat riep hem aan en wees hem de eerste houten brug er overheen. 

'Te bent zeker een van Boogmans schutters?' vroeg de soldaat, die de vreemdeling niet herkende. 

'Nee. Waar is Druss?' 

'Ik weet het werkelijk niet. Hij zou op de vestingmuur kunnen zijn, en anders zou je de mess eens kunnen proberen. Ben je een koerier?' 

'Nee. Waar is de mess?' 

'Zie je die lichten daarginds? Dat is het lazaret. Daarachter ligt een opslagloods; blijf doorlopen tot je de latrines ruikt en sla dan rechtsaf. Je kunt het niet missen.' 

'Dank je.' 

'Graag gedaan. Ben je een rekruut?' 

'Ja,' zei Roek, 'dat zou je kunnen zeggen.' 

'Nou, dan kan ik beter met je meelopen.' 

'Dat hoeft niet.' 

'Ja, dat hoeft wel,' zei de man, en Roek voelde iets scherps in zijn lendenen drukken. 'Dit is een Ventriaanse dolk en ik zou je willen voorstellen om een eindje met me op te lopen.' 

'Waar is dit goed voor?' 

'Op de eerste plaats is er een paar dagen geleden een moordaanslag op Druss gepleegd - en op de tweede plaats ken ik je niet,' zei de man. 'Dus loop maar door, dan gaan we hem samen zoeken.' 

De twee mannen liepen in de richting van de mess. Nu ze dichterbij kwamen, konden ze de geluiden op de vestingmuur voor hen horen. Een schildwacht riep hen aan; de soldaat antwoordde en vroeg naar Druss. 

'Hij is op de muur, vlak bij de poorttoren,' klonk het antwoord. 

'Die kant op,' wees de soldaat, en Roek beklom de kleine trap naar de kantelen. Toen bleef hij stokstijf staan. Op de vlakte werd het leger van de Nadir door duizenden toortsen en kleine vuren verlicht. Belegeringstorens stonden als houten reuzen over de volle breedte van de pas van de ene berghelling naar de andere. Zo ver het oog reikte was de vallei verlicht - het was als de aanblik van het tweede niveau van de hel zelf. 

'Geen aangenaam gezicht, hè?' zei de soldaat. 

'Ik denk niet dat het er bij daglicht veel beter uit zal zien,' zei Roek. 'Daar heb je geen ongelijk in,' beaamde de ander. 'Laten we verder lopen.' 

Voor hen zat Druss tussen twee kantelen met een groepje soldaten te praten. Hij vertelde een ontzettend aangedikt verhaal dat Roek al eens eerder had gehoord. De clou had het gewenste effect en de nachtelijke stilte werd doorbroken door een luid gelach. 

Druss lachte uit volle borst met de mannen mee en kreeg toen de nieuwkomers in de gaten. Hij draaide zich om en keek aandachtig naar de lange man in de blauwe mantel. 'En?' vroeg hij aan de soldaat. 

'Hij was naar u op zoek, kapitein, dus heb ik hem maar gebracht.' 

'Juister gezegd,' zei Roek, 'hij dacht dat ik een sluipmoordenaar was. Vandaar die dolk in mijn rug.' 

Druss trok een wenkbrauw op. 'En, ben je een sluipmoordenaar?' 

'De laatste tijd niet. Kunnen we even met elkaar spreken?' 

'Volgens mij doen we dat al.' 

'Onder vier ogen.' 

'Begin jij maar te vertellen, dan zal ik wel beslissen onder hoeveel ogen het moet gebeuren,' zei Druss. 

'Ik heet Roegnak. Ik ben zojuist aangekomen met de krijgers van de Tempel van de Dertig, en met Virae, de dochter van Delnar.' 

'We praten wel verder onder vier ogen,' besliste Druss. 

De mannen verwijderden zich tot buiten gehoorsafstand. 'Goed, vertel maar,' zei Druss, zijn koude grijze ogen op Roeks gezicht gericht. 

Roek ging op de vestingmuur zitten en staarde uit over de vallei met de vele lichtjes. 'Een beetje aan de grote kant, niet?' 

'Het geeft je de bibbers, niet?' 

'Tot op de zolen van mijn laarzen. Goed, jij bent kennelijk niet in de stemming om het me gemakkelijk te maken, dus zal ik je gewoon zeggen waar het op staat. Ik ben de graaf, of het je nu aanstaat of niet. Ik ben geen gek, en ook nog geen generaal - hoewel die twee dingen vaak samengaan. Voorlopig zal ik geen veranderingen doorvoeren. Maar denk hier wel aan, als het op het nemen van beslissingen aankomt, laat ik me niet op de achtergrond dringen.' 

'Denk je dat je automatisch dat recht gekregen hebt omdat je het bed met de dochter van de graaf deelt?' vroeg Druss. 

'Je weet donders goed dat dat zo is! Maar daar gaat het niet om. Ik heb eerder gevochten en in kennis van strategie doe ik hier voor niemand onder. Bovendien heb ik de Dertig en hun kennis is ongeëvenaard. Maar wat nog belangrijker is, als ik in deze uithoek van het land moet sterven, dan niet als toeschouwer. Ik wil mijn lot in eigen hand houden.' 

'Je neemt een heleboel hooi op je vork, jochie.' 

'Niet meer dan ik aan kan.' 

'Denk je dat echt?' 

'Nee,' zei Roek eerlijk. 

'Dat dacht ik al,' zei Druss grinnikend. 'Waarom ben je verdomme hierheen gekomen?' 

'Ik denk dat het noodlot gevoel voor humor heeft.' 

'Dat had het vroeger in mijn geval ook altijd. Maar jij lijkt me een verstandige jonge kerel. Je had het meisje mee moeten nemen naar Lentria om je daar te vestigen.' 

'Druss, niemand neemt Virae tegen haar zin ergens mee naartoe. Ze is opgevoed met strijd en verhalen over strijd; ze kent al je sagen uit haar hoofd, en is op de hoogte van de feiten achter elke veldslag waarin je ooit gevochten hebt. Ze is een amazone - en dit is de plaats waar ze wil zijn.' 

'Hoe hebben jullie elkaar ontmoet?' 

Roek vertelde hem over de rit van Drenan, door Skultik, de dood van Reinard, de Tempel van de Dertig, het huwelijk aan boord van het schip en het gevecht met de Sathuli. De oude man luisterde naar het onopgesmukte verslag zonder een woord te zeggen. 

'En nu zijn we hier,' besloot Roek. 

'Dus je bent een berserker,' zei Druss. 

'Dat heb ik niet gezegd!' antwoordde Roek. 

'Zeker wel, jochie - door het te verzwijgen. Het maakt niets uit. Ik heb vaak naast zulke mensen gevochten. Het verbaast me alleen dat de Sathuli jullie hebben laten gaan; ze staan niet bepaald bekend als een volk met veel eergevoel.' 

'Ik denk dat hun leider - Joachim - een uitzondering is. Luister, Druss, ik zou het op prijs stellen als je over die berserker kant van mij zou willen zwijgen.' 

Druss lachte. 'Wees niet zo dwaas, jongen! Hoe lang denk je dat het geheim zal blijven als de Nadir eenmaal op de muren staan? Blijf maar bij mij in de buurt, dan zal ik ervoor zorgen dat je niemand van de onzen in de pan hakt.' 

'Dat is aardig van je - maar ik vind dat je wel wat gastvrijer kunt zijn. Ik ben zo droog als de oksel van een gier.' 

'Van praten krijg je meer dorst dan van vechten,' zei Druss, 'dat is een feit. 

Kom, dan gaan we Hogun en Orrin zoeken. Dit is de vooravond van de strijd, dat vraagt om een feestje.'

20

Bij het ochtendgloren van de derde dag beukten de eerste boden van het einde der tijden tegen de muren van Dros Delnoch. Honderden armen van ballista's werden door duizenden zwetende krijgers achteruit getrokken. Terwijl hun spieren zich als kabels op hun lijf aftekenden trokken de Nadir de reusachtige armen achteruit, tot de rieten manden aan het uiteinde zich bijna in horizontale positie bevonden. In elke mand werd een ruw blok graniet getild. 

De verdedigers keken verstijfd van afschuw toe hoe een kapitein van de Nadir zijn arm ophief. De arm ging neer en de lucht was ineens vervuld van een dodelijke regen die tussen en rond de verdedigers neerkwam. De kantelen trilden toen de stenen neerkwamen. Bij de poorttoren werden drie man volkomen verpletterd toen een deel van de kantelen losgeslagen werden door de inslag van een enorm rots blok. Overal op de vestingmuur doken de mannen ineen of gooiden zich plat op de grond met hun handen over hun hoofd. Het lawaai was angstaanjagend, de stilte die erop volgde huiveringwekkend, want toen het eerste donderende salvo was neergekomen en de soldaten hun hoofd ophieven om naar beneden te kijken, zagen ze hoe hetzelfde proces zich kalm herhaalde. Steeds verder achteruit gingen de enorme houten armen. De arm van de kapitein ging omhoog. En kwam omlaag. 

En de dodelijke regen stortte neer. 

Roek, Druss en Serbitar stonden op de poorttoren en ondergingen de eerste verschrikkingen van de strijd samen met de mannen. Roek had geweigerd de oude krijger daar alleen te laten, hoewel Orrin had gewaarschuwd dat het dwaasheid was als beide leiders daar samen gingen staan. Druss had gelachen. 'Jij en vrouwe Virae kunnen vanaf de tweede muur toekijken, mijn vriend. En je zult zien dat die steentjes van de Nadir mij niet bang maken.' 

Virae had woedend geëist dat ze samen met de anderen op de eerste muur zou mogen staan, maar Roek had dat botweg geweigerd. Druss had de ruzie snel de kop ingedrukt. 'Gehoorzaam je man, vrouw!' donderde hij. Roek had even zijn gezicht vertrokken en zijn ogen gesloten voor de verwachte tirade, maar merkwaardig genoeg had Virae alleen maar geknikt en zich teruggetrokken naar Musif, muur twee, om daar bij Hogun en Orrin te gaan staan. 

Nu hurkte Roek naast Druss en keek naar links en rechts over de vestingwal. Met hun zwaard of speer in de hand wachtten de verdedigers van Dros Delnoch grimmig tot de dodelijke stortbui voorbij zou zijn. 

Toen de katapulten voor de tweede maal werden herladen, gaf Druss de helft van de mannen het bevel om beneden bij de tweede muur te gaan staan, buiten het bereik van de katapulten. Daar voegden ze zich bij de schutters van Boogman. 

Drie uur lang ging het bombardement door, waarbij stukken muur volkomen aan poeder werden geslagen, mannen verbrijzeld en een overhangende toren werd vernield toen die door een gigantische klap ineenzakte en langzaam in de vallei stortte. De meeste mannen wisten zich met een sprong in veiligheid te brengen; slechts vier stortten schreeuwend over de rand en vielen te pletter op de rotsen beneden. 

Brancardiers negeerden de beschieting en droegen gewonde mannen terug naar het Eldibar-veldlazaret. Het gebouw was al door een paar stenen getroffen, maar het was stevig gebouwd en tot dusver was er nog niet één doorheen geslagen. Bar Britan met zijn zwarte baard en het zwaard in de hand rende naast de mannen voort en spoorde hen luidkeels aan. 

'Bij alle goden, dat noem ik nog eens moed!' zei Roek terwijl hij Druss aanstootte en wees. Druss knikte toen hij Roeks duidelijke bewondering voor de moed van de man zag. Roeks hart was bij Britan toen hij zag hoe de man de dodelijke storm negeerde. 

Minstens vijftig man waren op brancards afgevoerd, minder dan Druss had gevreesd. Hij kwam overeind en staarde over de kantelen. 

'Nu komen ze gauw;' zei hij. 'Ze verzamelen zich achter de belegeringstorens.' 

Een steen sloeg op tien pas afstand van hem door de muur heen en wierp mannen in het rond als zand in de wind. Wonderbaarlijk genoeg was er maar één die niet weer opstond, de rest voegde zich weer bij hun kameraden. Druss hief een arm op om Orrin een teken te geven. Er klonk trompetgeschal en Boogman en zijn mannen stoven naar voren. Elke boogschutter droeg een koker met twintig pijlen. Ze renden over het open terrein, over de bruggen over de vuurgeul in de richting van de vestingmuur. 

Met een gebrul van woede, dat voor de verdedigers bijna tastbaar leek, stroomden de Nadir als een enorme zwarte golf naar voren, een mensenmassa die de Dros vóór hen leek te willen overspoelen. Duizenden barbaren begonnen de enorme belegeringstorens naar voren te trekken terwijl anderen met ladders en touwen renden. De vlakte voor de muren scheen te leven toen de Nadir onder het schreeuwen van hun strijdkreten naar voren golfden. 

Hijgend en buiten adem kwam Boogman naast Druss, Roek en Serbitar staan. De vogelvrijen verspreidden zich langs de muur. 

'Schiet wanneer je klaar bent,' zei Druss. 

De in het groen geklede struikrover streek met een slanke hand door zijn blonde haar en grinnikte. 'We kunnen nauwelijks missen. Maar het is als spugen tegen een storm.' 

'Alle beetjes helpen,' zei de bijlvechter. 

Boogman spande zijn taxus boog en zette een pijl op de pees. Links en rechts van hem werd de beweging duizend maal herhaald. Boogman richtte op een krijger die vooraan liep en liet de pees los, de pijl suisde door de lucht en boorde zich door het leren wambuis van de man. Toen hij struikelde en viel klonk er een schor gejuich op vanaf de muur. Duizend pijlen volgden, en toen nog eens duizend en weer duizend. Vele krijgers van de Nadir droegen schilden, maar tallozen ook niet. Honderden barbaren vielen toen de pijlen doel troffen, waarna de mannen die achter hen liepen weer over hen heen struikelden. Maar de zwarte mensenmassa bleef komen en vertrapte de doden en gewonden onder zijn voeten. 

Met zijn Vagriaanse boog schoot Roek de ene pijl na de andere in de horde, en zijn gebrek aan vaardigheid was volkomen onbelangrijk, omdat men nauwelijks kon missen, zoals Boogman al had gezegd. De pijlen leken bespottelijke speldenprikken in vergelijking met het nietsontziende ballista bombardement dat ze daarnet hadden moeten verduren. Maar ze eisten een zwaardere tol. 

De Nadir waren nu zo dichtbij dat hun afzonderlijke gezichten duidelijk te onderscheiden waren. Ruw uitziende mannen, vond Roek, maar taai en robuust - opgevoed voor oorlog en bloedvergieten. Velen van hen hadden geen enkele wapenrusting, anderen droegen maliënkolders, maar de meesten hadden zwarte borstpantsers van gelakt leer en hout. Hun geschreeuwde strijdkreten waren bijna bestiaal; er waren geen woorden te onderscheiden, alleen hun haat was voelbaar. Als de woedende schreeuw van een enorm, onderontwikkeld monster, vond Roek, toen hij het vertrouwde angstgevoel in zijn maag voelde. 

Serbitar klapte het vizier van zijn helm omhoog en leunde over de kantelen, waarbij hij de paar pijlen negeerde die naar hem omhoog schoten. 'De mannen met de ladders hebben de muur bereikt,' zei hij zacht. 

Druss keerde zich naar Roek. 'De laatste keer dat ik schouder aan schouder met een graaf van Dros Delnoch vocht, hebben we een sage laten ontstaan,' zei hij. 

'Dat is het gekke met sagen,' merkte Roek op, 'er wordt zelden in gesproken over een droge mond en een volle blaas.' 

Een enterhaak floot over de muur. 

'Nog een laatste advies?' vroeg Roek terwijl hij zijn zwaard uit de schede trok. 

Druss grinnikte terwijl hij Snaga trok. 'Blijf leven!' zei hij. 

Steeds meer haken kletterden over de muur, die onmiddellijk stevig tegen de steen sloegen door de honderden handen die beneden aan de touwen trokken. De verdedigers hakten met hun vlijmscherpe zwaarden verwoed op de touwen van gevlochten liaan in, tot Druss brulde dat de mannen daarmee op moesten houden. 

'Wacht tot ze naar boven klimmen!' schreeuwde hij. 'Mánnen moet je doden, geen touwen!' 

Serbitar, die al sinds zijn dertiende krijgskunde had gestudeerd, keek met een objectieve fascinatie naar de voortrollende belegeringstorens. Het was duidelijk dat men met behulp van de touwen en de ladders zoveel mogelijk mannen op de muren wilde krijgen, om dan de torens ertegenaan te duwen. De slachting onder de mannen die de torens trokken was afschuwelijk, doordat Boogman en zijn schutters hen met pijlen bestookten. Maar steeds weer kwamen er nieuwe mensen aanhollen om de plaats van de doden en de stervenden in te nemen. 

Ondanks het verwoede doorsnijden van de touwen waren er zoveel haken gegooid dat de eerste Nadirkrijgers vaste voet op de muur hadden weten te krijgen. Voor Hogun, met zijn vijfduizend mannen op Musif, was de verleiding wel heel sterk om zijn bevelen te vergeten en de mannen op muur een te hulp te snellen. Maar hij was een beroepssoldaat, gehoorzaamheid zat er bij hem ingebakken, en hij bleef op zijn post. 

Tsubodai wachtte onder aan het touw terwijl zijn mede-stamleden langzaam naar boven klommen. Een lichaam flitste langs hem heen en werd verbrijzeld op de scherpe rotspunten, waardoor het bloed op zijn gelakte borstplaat spetterde. Hij grinnikte toen hij de vertrokken gelaatstrekken van Nestzan, de hardloper, herkende. 

'Dat is zijn verdiende loon,' zei hij tegen de man naast hem. 'Als hij zo hard had kunnen lopen als hij viel, zou ik niet zoveel geld hebben verloren!' Boven hen waren de klimmende mannen stil komen te hangen, doordat de verdedigers de aanvallende barbaren terug naar de kantelen drongen. Tsubodai keek op naar de man voor hem. 

'Hoe lang denk je daar te blijven hangen, Nakrash?' riep hij. 

De man draaide zijn lichaam en keek omlaag. 'Het komt door die Groene Steppestrontvreters,' schreeuwde hij. 'Die kunnen nog geen vaste voet op een koeienvla krijgen.' 

Tsubodai lachte opgewekt en deed een stap achteruit van het touw om te kijken hoe het de andere klimmers verging. Overal langs de muur was het hetzelfde: de klimmers waren tot stilstand gekomen terwijl het strijdrumoer van boven op de muur tot beneden doorklonk. Toen de lichamen op de rotsen om hem heen te pletter vielen, dook hij terug in de beschutting van de muur. 

'We staan hier dadelijk de hele dag beneden,' zei hij. 'De Khan had de Wolfskoppen het eerst moeten sturen. Bij Gulgothir presteerden deze Groenen al helemaal niets en hier zijn ze nog veel erger.' 

Zijn makker grinnikte en haalde zijn schouders op. 'Er zit weer beweging in.' 

Tsubodai greep het touw met knopen en trok zichzelf omhoog onder Nakrash. Hij had een goed voorgevoel over vandaag - misschien zou hij de paarden kunnen verdienen die Ulric had uitgeloofd voor de krijger die de oude man met zijn grijze baard, over wie iedereen praatte, zou vellen. 'Doods bode.' Een oude man met een dikke buik en zonder zelfs maar een schild. 

'Tsubodai!' riep Nakrash. Je zorgt ervoor dat je vandaag niet sneuvelt, hè? Want je bent me nog steeds geld schuldig van die hardloopwedstrijd.' 'Heb je Nestzan zien vallen?' schreeuwde Tsubodai terug. 'Als een pijl. Je had hem eens met zijn armen moeten zien zwaaien. Alsof hij de grond van hem wilde wegdrukken.' 

'Ik hou je in de gaten. Niet sneuvelen, begrepen?' 

'Kijk jij zelf maar uit. Ik betaal je met de paarden voor de Doodsbode.' Terwijl de mannen hoger klommen, kwamen er steeds meer mannen achter hem aan langs het touw omhoog. Tsubodai keek naar beneden. 

'Hé, jij daar!' schreeuwde hij. 'Jij bent toch niet zo'n luizige Groene, wel?' 'Afgaande op de stank moet jij een Wolfskop zijn,' antwoordde de klimmer. 

Nakrash klom op de kantelen terwijl hij zijn zwaard uit de schede trok en zich vervolgens omdraaide om Tsubodai naast hem omhoog te trekken. De aanvallers hadden een wig in de linie van de Drenai geslagen en noch Tsuubodai noch Nakrash kon zich in het gevecht storten. 

'Ga weg! Maak plaats!' riep de man achter hen. 

'Wacht jij daar maar even, blatende geit,' zei Tsubodai. 'Ik zal vragen of die lui met hun ronde ogen je zo naar boven helpen. Zeg, Nakrash, rek dat lange lichaam van je eens een beetje uit en vertel me waar de Doodsbode is.' Nakrash wees naar rechts. 'Ik denk dat je weldra een kans krijgt om die paarden te verdienen. Hij lijkt al dichterbij dan daarnet.' 

Tsubodai sprong lenig op een kanteel en tuurde om de oude man in actie te zien. 'Die Groenen lopen er recht op af en vragen gewoon om een klap van die bijl, de dwazen.' Maar niemand hoorde hem boven het lawaai uit. 

De dichte wig van mannen voor hen slonk nu snel en Nakrash sprong in een opening. Hij hakte meteen de keel open van de Drenai die wanhopig probeerde zijn zwaard uit de buik van een Nadir los te trekken. Tsubodai stond weldra naast hem en sloeg verbeten op de lange zuiderlingen met hun ronde ogen in. 

De strijdlust overspoelde hem, zoals dat altijd gebeurd was tijdens de tien jaar dat hij onder Ulrics banier had gestreden. Hij was nog een jongen geweest die zijn vaders geiten op de granietsteppen ver in het noorden hoedde toen de eerste strijd werd gestreden. Ulric was toen pas een paar jaar krijgshoofd. Hij had de Lange-Aapstam onderworpen en bood de mannen de kans om onder hun eigen banier samen met zijn strijdkrachten op te trekken. Ze hadden geweigerd en waren tot de laatste man over de kling gejaagd. Tsubodai herinnerde zich die dag. Ulric had hun stamhoofd persoonlijk tussen twee paarden vastgebonden en bevolen dat hij in stukken gerukt moest worden. Achthonderd man waren onthoofd en hun wapenrusting was aan jongens zoals Tsubodai gegeven. 

Bij de volgende overval had hij aan de eerste aanval deelgenomen. Ulrics broer Gat-sun had hem zeer geprezen en hem een schild van geperste koeienhuid met een bronzen rand gegeven. Hij had het 's avonds bij een knokkelbotjesspel meteen weer verloren, maar hij dacht nog altijd met plezier aan het geschenk terug. Arme Gat-sun! Ulric had hem het jaar daarop laten terechtstellen omdat hij een opstand probeerde te organiseren. Tsubodai was samen met de tegenpartij opgetrokken en had het hardste gejuicht toen zijn hoofd viel. Nu was Tsubodai met zeven vrouwen en veertig paarden een rijk man. En hij moest nog dertig worden. Hij was beslist een lieveling van de goden. 

Een speer schampte zijn schouder. Zijn zwaard schoot uit en hakte de arm er half af. 0, wat hielden de goden van hem! Hij weerde een zwaardhouw af met zijn schild. Nakrash schoot hem te hulp door de aanvaller in zijn buik te steken. De man viel schreeuwend op de grond en verdween onder de voeten van de krijgers die van achteren opdrongen. 

Rechts van hem week de linie van de Nadir terug en hij werd achteruit geduwd toen Nakrash een speer in zijn zij kreeg. Tsubodais zwaard suisde door de lucht en raakte de lansier hoog in zijn hals; het bloed spoot in het rond en de man week terug. Tsubodai keek naar Nakrash, die kronkelend aan zijn voeten lag met zijn hand om de speerschacht, die nat was van het bloed. Hij boog zich voorover en trok zijn vriend weg uit het strijdgewoel. Hij kon verder niets voor hem doen, want Nakrash was stervende. Het was triest en het betekende een domper op de dag voor het kleine stamlid. Nakrash was de afgelopen twee jaar een plezierige makker geweest. Toen hij opkeek zag hij de in het zwart geklede gestalte met zijn witte baard, die zich een weg naar voren baande met de verschrikkelijke bijl van zilverstaal in zijn met bloed bespatte handen. 

Tsubodai vergat Nakrash ogenblikkelijk. Het enige wat hij nog kon zien waren Ulrics paarden. Hij drong naar voren om het tegen de bijlvechter op te nemen terwijl hij op diens bewegingen en techniek lette. Hij bewoog zich lenig voor iemand die zo oud was, vond Tsubodai, toen de oude man een moordende slag pareerde en de bijl met een backhandzwaai in het gezicht van de tegenstander liet komen, die gillend achterover van de kantelen viel. 

Tsubodai sprong naar voren terwijl hij een stoot recht naar de buik van de oude man plaatste. Vanaf dat moment had hij het idee dat het hele tafereel zich onder water afspeelde. De krijger met zijn witte baard richtte zijn blauwe ogen op Tsubodai en hij voelde de kille angst in zijn bloed. De bijl leek tegen het zwaardlemmet aan te drijven, waardoor hij de slag afweerde. Toen draaide het bijlblad zich om en kliefde met een martelende traagheid door Tsubodais borst. 

Zijn lichaam sloeg met zijn rug tegen de kantelen en hij lag daar naast Nakrash. Toen hij omlaag keek zag hij helderrood bloed dat langzaam plaats maakte voor donkerder wondvocht. Hij drukte zijn hand in de snee en vertrok zijn gezicht van pijn toen een gebroken rib onder zijn vuist draaide. 

'Tsubodai?' zei Nakrash zacht. 

Op een of andere manier bereikte het geluid hem. Hij boog zijn lichaam over dat van zijn vriend en liet zijn hoofd op diens borst rusten. 'Ja, ik hoor je, Nakrash.' 

'Je had die paarden bijna verdiend. Bijna.' 

'Verdomd goed, die ouwe kerel, hè?' zei Tsubodai. 

Het strijdrumoer nam af. Tsubodai besefte dat het plaats gemaakt had voor een gebrul in zijn oren, zoals de branding die over een kiezelstrand spoelt. 

Hij herinnerde zich het geschenk van Gat-sun, en de manier waarop hij Ulric op de dag van zijn executie in het gezicht had gespuugd. Tsubodai grinnikte. Hij had Gat-sun graag gemogen. Hij wou dat hij niet zo hard had gejuicht. 

Hij wou ... 

Druss hakte een touw door en draaide zich om naar een Nadirkrijger die over de muur klom. Hij sloeg een zwaardstoot opzij en spleet de schedel van de man, stapte over het lichaam heen en viel een volgende krijger aan, die hij met een backhandslag de buik openreet. De jaren vielen nu van hem af. Hij was waar hij altijd had horen te zijn - in het middelpunt van een heftige strijd. Achter hem vochten Roek en Serbitar als een paar; het slanke rapier van de albino en het slagzwaard van Roek hakten, staken en hieuwen. 

Een paar krijgers van de Drenai sloten zich bij Druss aan en samen zuiverden ze hun deel van de muur. Aan weerskanten van hen werden dergelijke acties langs de hele muur herhaald en de vijfduizend verdedigers hielden stand. De Nadir voelden het ook toen de Drenai hen duim voor duim terugdrongen. De stamleden vochten met een nieuwe verbetenheid, ze hieuwen en doodden met ware doodsverachting. Ze hoefden slechts stand te houden tot de randen van de belegeringstorens de muren raakten, dan konden duizenden van hun kameraden naar boven stromen om hen te ontzetten. En ze waren nog maar enkele ellen weg. 

Druss keek achterom. Boogman en zijn schutters hadden zich vijftig pas teruggetrokken en zaten achter kleine vuurtjes die haastig waren aangestoken. Druss hief een arm op en zwaaide naar Hogun, die een trompetsignaal liet geven. 

Overal langs de muur trokken een paar honderd man zich uit het gevecht terug om met was verzegelde kruiken te pakken en die naar de naderende torens te slingeren. Aardewerk vloog aan scherven tegen de houten bouwsels, zodat het vocht in het rond spatte en donkere vlekken op het hout veroorzaakte. 

Gilad, met zijn zwaard in zijn ene en een aardewerk kruik in zijn andere hand, pareerde een slag van een donkere bijlvechter, liet zijn zwaard op het gezicht van de ander neerkomen en gooide zijn kruik. Hij had net genoeg tijd om te zien hoe die in de deuropening boven in de toren aan scherven vloog, voor twee andere aanvallers naar hem opdrongen. De eerste velde hij met een stoot in zijn buik en hij merkte dat zijn zwaard vast bleef zitten in het lichaam van de stervende. De tweede aanvaller schreeuwde en haalde uit naar Gilad, die het gevest van zijn zwaard losliet en achteruit sprong. Onmiddellijk werd de Nadir opgevangen door een tweede Drenaikrijger, die de aanval blokkeerde en de Nadir vervolgens met één slag bijna onthoofdde. Gilad trok zijn zwaard uit het lijk van zijn tegenstander en glimlachte dankbaar naar Bregan. 

'Niet slecht voor een boer!' riep hij voor hij zich weer in het strijdgewoel wierp en door de dekking van een baardige krijger met een knots met ijzeren punten heen stootte. 

'Nu, Boogman!' schreeuwde Druss. 

De vogelvrijen zetten pijlen op hun boog waarvan de punten gedeeltelijk omwikkeld waren met in olie gedrenkte lappen en hielden die boven de vuurtjes. Zodra ze brandden, schoten ze die over de vestingmuur in de wanden van de belegeringstorens. Onmiddellijk schoten vlammen omhoog, en zwarte rookwolken, dicht en verstikkend, werden door de ochtendwind verspreid. Een brandpijl schoot door de deuropening waar Gilads aarden oliekruik kapot was gevallen en doorboorde het been van een Nadirkrijger, wiens kleren helemaal met olie waren doorweekt. Binnen enkele seconden was de man een kronkelende, gillende menselijk fakkel, die tegen zijn kameraden op botste en ook hen in brand stak. 

Nog meer kruiken vlogen door de lucht als voedsel voor de vlammen op de twintig torens, en de verschrikkelijke stank van brandend vlees werd door de wind over de muren gevoerd. 

Met brandende ogen van de rook bewoog Serbitar zich tussen de Nadir door terwijl zijn rapier een mysterieuze bezwering leek op te roepen. Hij doodde zonder inspanning, een moordmachine met een afschuwelijke, dodelijke kracht. Een stamlid dook met opgeheven mes achter hem op, maar Serbitar draaide zich om en sneed in een vloeiende beweging 's mans keel open. 

'Dank je, broeder,' seinde hij naar Arbedark op muur twee. 

Hoewel Roek Serbitars gratie en dodelijke snelheid miste, gebruikte hij zijn zwaard niet minder doeltreffend. Hij omklemde het gevest met twee handen en maaide zich een weg naar de overwinning naast Druss. Een geworpen mes schampte af op zijn borstkuras en schramde de huid van zijn biceps. Hij vloekte en negeerde de pijn, zoals hij ook andere kleine verwondingen van die dag negeerde: de snee in zijn dij en de blauwe plek op zijn ribben toen een werpspies van de Nadir door zijn borstkuras en maliënkolder was tegengehouden. 

Vijf Nadir wisten door de verdedigingslinie heen te breken en renden in de richting van de weerloze brancardiers. Boogman doorboorde de eerste vanaf een afstand van veertig passen, en Caessa de tweede, voor bar Britan met twee van zijn mannen aan kwam rennen om ze te onderscheppen. De strijd was kort en heftig, het bloed uit de lijken van de Nadir kleurde de aarde. 

Langzaam, bijna onmerkbaar, kwam er een verandering in de strijd. 

Steeds minder stamleden wisten boven op de muren te komen, want hun kameraden waren teruggedrongen tot de kantelen en er was weinig ruimte om te staan. De Nadir vochten niet langer om te veroveren, maar om het vege lijf te redden. Het tij van de strijd, grillig als altijd, was gekeerd en zij waren de verdedigers geworden. 

Maar de Nadir waren grimmige, dappere mannen. Zij schreeuwden niet en probeerden zich niet over te geven, maar hielden stand tot ze vechtend stierven. Een voor een vielen ze, tot de laatste krijger van de vestingmuur was gegooid en met een verbrijzeld lichaam op de rotsen beneden lag. 

In stilte trok het leger van de Nadir zich van het slagveld terug. Toen ze buiten het bereik van de bogen waren, lieten de krijgers zich op de grond zakken en staarden met een doffe, onverminderde haat naar de Dros. Zwarte rookpluimen stegen op van de smeulende belegeringstorens en de stank van de dood vulde hun neusgaten. 

Roek leunde op de kantelen en veegde met een bebloede hand over zijn gezicht. Druss kwam naar hem toe terwijl hij Snaga schoonveegde met een stuk doek dat hij ergens van af had gescheurd. Bloedvlekken staken af tegen het grijs van de baard van de oude man en hij glimlachte tegen de nieuwe graaf. 'Je hebt mijn raad dus ter harte genomen, jochie?' 

'Wat dacht je dan?' zei Roek. 'Maar we hebben het er vandaag toch niet slecht afgebracht, niet?' 

'Dit was maar een schermutseling. De echte vuurproef komt morgen.' 

Druss had ongelijk. Die dag vielen de Nadir nog drie keer aan, voor de avondschemering hen dwong terug te gaan naar hun kampvuren, mismoedig en tijdelijk verslagen. Op de vestingmuur lieten vermoeide mannen zich op de bloederige grond zakken terwijl ze helmen en schilden opzij wierpen. Brancardiers droegen gewonden van het slagveld weg terwijl men de lijken voorlopig even liet liggen; die hadden geen dringende verzorging meer nodig. Drie groepen kregen opdracht de lichamen van de Nadirkrijgers te zoeken; de doden werden meteen van de vestingmuur naar beneden gegooid, de levenden werden snel geliquideerd en daarna op de vlakte beneden geworpen. 

Druss wreef over zijn vermoeide ogen. Zijn schouder brandde van vermoeidheid, zijn knie was gezwollen en zijn ledematen voelden aan als lood. Maar hij had de dag beter doorstaan dan hij had verwacht. Hij keek om zich heen. Sommige mannen lagen uitgestrekt op de stenen te slapen. Anderen zaten alleen maar met hun rug tegen de muur en staarden voor zich uit terwijl hun geest zich heel ergens anders leek te bevinden. Er werd weinig gesproken. Verderop langs de muur sprak de jonge graaf met de albino. Ze hadden allebei dapper gevochten en de albino leek nauwelijks vermoeid; alleen,de bloedspatten op zijn witte mantel en borstkuras getuigden van wat hij de hele dag had gedaan. Roegnak leek echter vermoeid genoeg voor hen allebei. Zijn gezicht, grauw van uitputting, zag er ouder uit en de lijnen leken er dieper in te zijn geëtst. Stof, bloed en zweet hadden zich op zijn gezicht vermengd en door een provisorisch verband om zijn onderarm begon het bloed op de stenen te druipen. 

'Jij redt het wel, jochie,' zei Druss zacht. 

'Druss, ouwe jongen, hoe voel je je?' vroeg Boogman. 

'Ik heb wel eens fijnere dagen meegemaakt,' gromde de oude man terwijl hij zich overeind hees en op zijn tanden beet van de pijn in zijn knie. 

De jonge boogschutter had bijna de fout gemaakt om de ander zijn arm te bieden om op te steunen, maar hij wist zich nog net te beheersen. 'Kom mee naar Caessa,' zei hij. 

'Een vrouw is zo ongeveer het laatste wat ik op dit moment nodig heb. Ik wil wat slapen,' antwoordde Druss. 'Hier gaat dat uitstekend.' Met zijn rug tegen de muur liet hij zich zacht op de grond zakken, waarbij hij zijn pijnlijke knie recht hield. Boogman draaide zich om en liep naar de mess, waar hij Caessa vond en het probleem uitlegde. Na een korte woordenwisseling pakte zij wat linnen terwijl Boogman een kruik water haalde, en in de steeds dieper wordende schemering liepen ze terug naar de vestingmuur. Druss sliep, maar hij werd wakker toen ze dichterbij kwamen. 

Het meisje was een schoonheid, daar viel niet aan te twijfelen. Haar haar was kastanjebruin, maar leek vloeiend goud in het maanlicht, waardoor het goed kleurde bij de geelbruine vlekjes in haar ogen. Ze wond hem op zoals maar weinig vrouwen tegenwoordig nog konden. Maar ze had ook iets anders, iets onbereikbaars. Ze hurkte bij hem neer terwijl ze met haar slanke vingers voorzichtig op zijn gezwollen knie drukte. Druss gromde toen ze wat steviger drukte. Toen trok ze zijn laars uit en rolde zijn broekspijp op. De knie was verkleurd en gezwollen, de aderen in de kuit daaronder opgezet en gevoelig. 

'Ga op je rug liggen,' zei ze tegen hem. Terwijl ze naast hem kroop, legde ze haar linkerhand op zijn dij en tilde zijn been met de rechterhand bij de enkel op. Langzaam boog ze het gewricht. 

'Er zit water in die knie,' zei ze toen ze zijn been weer liet zakken en het gewricht begon te masseren. Druss sloot zijn ogen. De felle pijn nam af, tot er een dof geklop restte. Minuten verstreken en hij dommelde in. Ze maakte hem wakker met een klapje tegen zijn kuit en hij merkte dat zijn knie stevig verbonden was. 

'Welke andere klachten heb je nog?' vroeg ze koel. 

'Geen,' zei hij. 

'Niet liegen, oude man. Je leven hangt ervan af.' 

'Mijn schouder brandt,' bekende hij. 

'Je kunt nu lopen. Kom met me mee naar het lazaret, dan zal ik daar iets tegen de pijn doen.' Ze gebaarde naar Boogman, die zich vooroverboog en de bijlvechter hielp opstaan. De knie voelde goed aan, beter dan hij in weken had gedaan. 

'Je bent echt kundig, vrouw,' zei hij. 'Echt kundig.' 

'Ik weet het. Loop langzaam - hij zal een beetje pijn doen tegen de tijd dat we er zijn.' 

In een zijkamertje in het lazaret gaf ze hem opdracht zijn kleren uit te trekken. Boogman glimlachte en leunde met zijn armen voor zijn borst gevouwen tegen de deur. 

'Alles?' vroeg Druss. 

'Ja. Ben je soms verlegen?' 

'Niet als jij het ook niet bent,' zei Druss terwijl hij zijn wambuis en hemd uittrok en toen op het bed ging zitten om zich van zijn broek en laarzen te ontdoen. 'En wat nu?' vroeg hij. 

Caessa stond voor hem en onderzocht hem kritisch, waarbij ze haar handen over zijn brede schouders liet glijden en zijn spieren betastte. 

'Sta eens op,' zei ze, 'en draai je dan om.' Hij gehoorzaamde en ze onderzocht zijn rug. 'Til je rechterarm eens boven je hoofd -langzaam.' Terwijl het onderzoek voortging keek Boogman met verbazing naar het grote aantal littekens op het lichaam van de oude krijger. Overal, voor en achter; sommige lang en recht, andere grillig; sommige gehecht, andere vlekkerig en over oudere littekens heen. Ook zijn benen droegen de sporen van vele lichte verwondingen. Maar verreweg het grootste aantal zat van voren. Boogman glimlachte. Je hebt je vijanden altijd in hun ogen gekeken, Druss, dacht hij. 

Caessa zei tegen de krijger dat hij op het bed moest gaan liggen, met zijn gezicht naar beneden, en begon de spieren van zijn rug te kneden terwijl ze knopen verwijderde en stevig stompte op kristallen onder de schouderbladen. 

'Haal wat olie,' beval ze Boogman zonder naar hem om te kijken. Hij bracht haar de gevraagde massageolie en liet haar toen rustig doorwerken. Gedurende meer dan een uur masseerde ze de oude man, tot haar eigen armen uiteindelijk brandden van vermoeidheid. Druss was allang daarvoor in slaap gevallen. Ze dekte hem toe met een deken en verliet stilletjes het vertrek. 

In de gang bleef ze een ogenblik staan, luisterde naar het gekerm van de gewonden in de provisorische ziekenzalen en keek hoe de ziekenbroeders de chirurgen assisteerden. Er hing een sterke geur van de dood hier. Snel zocht ze haar weg naar buiten. 

De sterren waren helder, als bevroren sneeuwvlokken op een zwartfluwelen deken, met de maan als een glimmende zilveren munt in het midden. Ze huiverde. Voor haar liep een lange man in een zwart-met-zilveren wapenrusting naar de mess toe. Het was Hogun. Hij zag haar, zwaaide, veranderde van richting en liep naar haar toe. Ze vloekte zachtjes; ze was vermoeid en niet in de stemming voor mannelijk gezelschap. 

'Hoe gaat het met hem?' vroeg Hogun. 

'Hij is taai!' zei ze. 

'Dat weet ik, Caessa. Dat weet de hele wereld, maar hoe gaat het met hem?' 

'Hij is oud en hij is doodmoe - uitgeput. En dat pas na één dag. Vestig niet al je hoop op hem. Hij heeft een knie waar hij elk moment doorheen kan zakken, een slechte rug die steeds erger zal worden en veel te veel kristallen in veel te veel gewrichten.' 

'Je schildert wel een pessimistisch beeld,' zei de generaal. 

'Ik zeg je gewoon hoe het met hem is. Het is gewoon een wonder dat hij nog leeft. Ik snap gewoon niet hoe een man van zijn leeftijd, met de lichamelijke klachten die hij heeft, de hele dag heeft kunnen vechten en het overleefd heeft.' 

'En hij was altijd daar waar het er het heetst aan toeging,' zei Hogun. 'Net als morgen het geval zal zijn.' 

'Als je wilt dat hij blijft leven, zorg er dan voor dat hij een dag rust neemt.' 'Die raad zal hij nooit opvolgen,' zei Hogun. 

'Ja, dat zal hij wel. Misschien overleeft hij de gevechten morgen - zelfs daar twijfel ik aan. Maar morgenavond zal hij zijn arm nauwelijks nog kunnen bewegen. Ik zal hem helpen, maar hij zal een op de drie dagen moeten rusten. En een uur voor het aanbreken van de dag moet er een bad met heet water in zijn kamer klaar staan. Ik zal hem opnieuw masseren voor de strijd begint.' 

'Je besteedt wel een heleboel tijd aan een man die je als "oud en vermoeid" kwalificeerde en wiens daden je kortgeleden nog bespotte.' 

'Draai jezelf geen rad voor ogen, Hogun. Ik besteed die tijd aan hem omdat hij oud en vermoeid is, en hoewel ik niet zoveel achting voor hem koester als jij, heb ik ook wel in de gaten dat de mannen hem nodig hebben. Al die honderden kleine jongens die soldaatje spelen om indruk te maken op een oude man die gedijt in de strijd.' 

'Ik zal ervoor zorgen dat hij na morgen een dag rust,' zei Hogun. 

'Als hij morgen overleeft,' voegde Caessa er grimmig aan toe.

21

Om middernacht waren de verliezen van de strijd van die dag bekend. Vierhonderdzeven man waren gesneuveld, honderdachtenzestig gewond, en de helft daarvan zou niet meer kunnen vechten. 

De chirurgen werkten nog steeds en de tellingen werden nog eens extra gecontroleerd. Vele Drenai waren tijdens de gevechten van de vestingmuur gevallen en alleen een volledig appèl zou duidelijk kunnen maken hoeveel. 

Roek was vervuld van afgrijzen, hoewel hij probeerde dat niet te laten blijken tijdens zijn vergadering met Hogun en Orrin in de studeerkamer boven de grote zaal. Er waren zeven mensen bij deze vergadering aanwezig: Serbitar, Vintar en Virae, Hogun en Orrin namens de soldaten, en Bricklyn namens de burgers van de stad. Roek had kans gezien een paar uur te slapen en voelde zich een stuk opgefrist; de albino had helemaal niet geslapen en scheen niet anders dan anders. 

'Dat zijn zware verliezen voor één dag,' zei Bricklyn. 'Als dat zo doorgaat, houden we niet langer dan twee weken stand.' Zijn grijze haar was gekapt volgens de mode aan het hof van Drenai, achter de oren gestoken en kort gekruld bij het begin van de nek. Hoewel hij een dik gezicht had, was hij knap en bezat hij een zorgvuldig gecultiveerde charme. De man was een politicus en daarom niet te vertrouwen, vond Roek. 

Serbitar gaf Bricklyn antwoord. 'Op de eerste dag hebben statistieken nog niets te betekenen,' zei hij. 'Het kaf wordt van het koren gescheiden.' 

'En wat wilt u daarmee zeggen, Prins van Dros Segril?' vroeg de poorter en de vraag was des te scherper omdat die niet van de gebruikelijke glimlach vergezeld ging. 

'Ik wilde niet oneerbiedig klinken tegenover de gesneuvelden,' antwoordde Serbitar. 'Het is alleen een onomstotelijk feit dat de mannen die het minst vaardig zijn het eerste in de strijd vallen. In het begin zijn de verliezen altijd groter. De mannen hebben goed gevochten, maar velen waren onvoldoende geoefend - daarom zijn ze nu ook dood. De verliezen zullen minder worden, maar ze zullen nog steeds hoog blijven.' 

'Zouden we ons niet moeten afvragen wat nog aanvaardbaar is?' vroeg de poorter terwijl hij zich tot Roek wendde. 'Als we geloven dat de Nadir uiteindelijk toch door de muren heen zullen breken, wat voor zin heeft het dan om weerstand te bieden? Zijn al die levens dan niets waard?' 

'Wil jij voorstellen dat we ons maar over moeten geven?' vroeg Virae. 

'Nee, vrouwe,' antwoordde Bricklyn snel. 'Dat dienen de soldaten te beslissen en ik sta achter elke beslissing die ze nemen. Maar ik vind dat we ook naar alternatieven moeten kijken. Vandaag zijn er vierhonderd man gesneuveld en hun offer dienen wij in ere te houden. Maar hoe zit het morgen? En de dag daarna? We moeten uitkijken dat onze trots niet de overhand op onze realiteitszin krijgt.' 

'Wat bedoelt hij toch?' vroeg Virae aan Roek. 'Ik begrijp geen woord van wat hij zegt.' 

'Wat zijn die alternatieven waarover je het hebt?' vroeg Roek. 'Naar mijn mening zijn er maar twee alternatieven. We vechten en winnen, of we vechten en verliezen.' 

'Dat zijn de overheersende opvattingen van dit moment,' zei Bricklyn. 'Maar we moeten aan de toekomst blijven denken. Geloven we dat we hier kunnen standhouden? Als dat het geval is, moeten we beslist blijven doorvechten. Maar als dat niet het geval is, dan moeten we naar een eervolle vrede streven, zoals andere volkeren ook hebben gedaan.' 

'Wat is een eervolle vrede?' vroeg Hogun zacht. 

'Dat is een vrede waarbij vijanden vrienden worden en de vroegere strijd vergeten is. Dan verwelkomen we heer Ulric als een bondgenoot van de Drenai binnen onze muren, nadat we van hem eerst de verzekering hebben gekregen dat de bewoners geen haar gekrenkt zal worden. Uiteindelijk lopen alle oorlogen zo af - en het bewijs daarvoor is de aanwezigheid van Serbitar, een Vagriaanse prins. Dertig jaar geleden waren we in oorlog met Vagria. Nu zijn we vrienden. Over dertig jaar zullen we ook zo met de prinsen van de Nadir bijeen zitten. We moeten de perspectieven hier even vaststellen.' 

'Ik begrijp je standpunt,' zei Roek, 'en het is verstandig-' 

'Dat denk jij misschien. Anderen niet!' snauwde Virae. 

'Het is verstandig,' ging Roek onverstoorbaar door. 'Speeches vol wapengekletter horen op dit soort vergaderingen niet thuis. We moeten de realiteit onder ogen zien, zoals je zegt. De eerste realiteit is dat we goed getraind zijn, goed bevoorraad en in de sterkste vesting zitten die ooit gebouwd is. De tweede realiteit is dat Magnus Wondwever tijd nodig heeft om een leger op de been te brengen en te trainen, zodat hij na de eventuele val van Dros Delnoch tegenstand aan de Nadir kan blijven bieden. Op dit moment heeft het geen zin om over overgave te praten, maar we zullen het onthouden voor toekomstige vergaderingen.' Hij zweeg even. 'Zijn er nog andere stadsaangelegenheden te bespreken, want het is al laat en we hebben al veel te veel beslag op je tijd gelegd, mijn beste Bricklyn.' 

'Nee, heer. Ik denk dat we alles hebben afgehandeld.' 

'Mag ik je dan danken voor je hulp - en je wijze raad - en je een goedenavond wensen?' 

De poorter stond op, boog voor Vitae en Roek en verliet het vertrek. 

Enkele ogenblikken lang luisterden ze naar zijn voetstappen die zich verwijderden. Virae, die rood was van woede, stond op het punt haar mond open te doen toen Serbitar de stilte verbrak. 

'Dat was verstandig gesproken, heer graaf. Hij blijft een doorn in ons vlees.' 

'Hij is gewoon een politicus,' zei Roek. 'Hij geeft niets om trots, eer of morele waarden. Maar hij heeft zijn functie en zijn nut. Wat denk je van morgen, Serbitar?' 

'De Nadir zullen beginnen met een ballista bombardement van zeker drie uur lang. Omdat ze tijdens een dergelijke aanval niet met hun leger kunnen opmarcheren, zou ik willen voorstellen dat we een uur voor zonsopgang iedereen, op vijftig man na, naar Musif terugtrekken. Wanneer er een eind aan de beschieting is gekomen, gaan we weer naar voren.' 

'En als ze nou eens bij het aanbreken van de dag hun aanval inzetten?' vroeg Orrin. 'Dan zijn ze over de muur voor onze strijdkrachten zich achter de kantelen hebben kunnen opstellen.' 

'Zo'n strategische zet zijn ze niet van plan,' zei de albino alleen maar. Orrin was niet overtuigd, maar hij voelde zich in de aanwezigheid van Serbitar niet op zijn gemak. 

Roek zag zijn bezorgdheid. 'Geloof me, mijn vriend, de Dertig beschikken over krachten die het bevattingsvermogen van gewone mensen te boven gaan. Als hij het zegt, is het zo.' 

'We zullen het afwachten, heer,' zei Orrin twijfelend. 

'Hoe is het met Druss?' vroeg Virae. 'Hij zag er uitgeput uit toen ik hem bij het vallen van de avond zag.' 

'Caessa heeft hem verzorgd,' zei Hogun, 'en ze zegt dat hij weer in orde zal zijn. Hij rust momenteel in het lazaret.' 

Roek liep naar het raam, opende het en ademde de frisse nachtlucht in. 

Vanaf hier kon hij tot ver in de vallei kijken, waar de kampvuren van de Nadir brandden. Zijn ogen bleven rusten op het Eldibarlazaret, waar de lampen nog steeds aan waren. 

'De chirurgen zijn niet te benijden,' zei hij. 

In Eldibar bewoog Calvar Syn zich als een slaapwandelaar voort. Hij had een bloederig leren schort voor en de vermoeidheid knaagde aan zijn botten terwijl hij zich van bed naar bed bewoog en drankjes toediende. 

De dag was een nachtmerrie geweest - meer dan een nachtmerrie - voor de kale, eenogige chirurg. In dertig jaar tijd was hij vele malen met de dood geconfronteerd geweest. Hij had mensen zien sterven die hadden moeten blijven leven, en mensen zien overleven met verwondingen waarvan ze op slag dood hadden moeten zijn. En heel vaak hadden zijn eigen unieke vaardigheden de dood gedwarsboomd, waar anderen het bloeden van de wond niet eens hadden kunnen stelpen. Maar de dag van vandaag was de zwaarste van zijn leven geweest. Vierhonderd sterke jongemannen die die ochtend nog fit en in de kracht van hun leven waren, waren nu niet meer dan rottend vlees. Tientallen anderen hadden ledematen of vingers verloren. De zwaargewonden waren naar Musif overgebracht. De doden waren op karren tot achter muur zes gevoerd om ze buiten de poorten te begraven. 

Overal om de chirurg heen gooiden ziekenbroeders emmers zout water over de bloederige vloer om de laatste resten van de pijn en de ellende weg te schrobben. 

Calvar Syn liep stilletjes de kamer van Druss binnen en keek op de slapende gestalte neer. Naast zijn bed hing Snaga, de zilveren doder. 'Hoeveel meer nog, jij slager?' vroeg Calvar. De oude man bewoog zich, maar werd niet wakker. 

De chirurg liep de gang weer op en ging naar zijn eigen kamer. Daar gooide hij het schort over een stoel en liet zich op het bed vallen. Hij had zelfs niet genoeg fut meer om een deken over zich heen te trekken. De slaap wilde niet komen. Nachtmerrie-achtige beelden vol pijn en gruwelen spookten door zijn hoofd en hij begon te snikken. Toen verscheen er een gezicht voor zijn geestesoog, oud en vriendelijk. Het werd steeds groter, absorbeerde zijn smart en straalde harmonie uit. Het gezicht dijde uit tot het zijn pijn als een warme deken bedekte. En hij viel in een diepe, droomloze slaap. 

'Hij rust nu,' zei Vintar. 

Roek keerde zijn rug naar het raam in de donjon. 'Mooi. Morgen zal hij niet veel rust meer krijgen. Heb je nog gedachten van onze verrader opgevangen, Serbitar?' 

De albino schudde zijn hoofd. 'Ik weet niet wat we nog meer kunnen doen. We houden het eten en de waterputten scherp in de gaten. Er is verder geen manier waarop hij ons kwaad kan doen. Jij wordt bewaakt, net als Druss en Virae.' 

'We moeten hem vinden,' zei Roek. 'Kun je de geest van elke man in de vesting niet aftasten?' 

'Natuurlijk! En over drie maanden hebben we dan wel een antwoord voor je.' 

'Ik begrijp het,' zei Roek terwijl hij beschaamd glimlachte. 

Khitan stond zwijgend te kijken hoe de rook van zijn torens opwolkte. Zijn gezicht was volkomen uitdrukkingsloos, zijn ogen stonden donker en ondoorgrondelijk. 

Ulric liep op hem toe en legde een hand op zijn schouder. 'Het was gewoon maar hout, mijn vriend.' 

'Ja, heer. Ik stond te denken dat we in de toekomst een voorzetscherm van kletsnatte huiden moeten hebben. Dat moet vrij eenvoudig te construeren zijn, hoewel we door het verhoogde gewicht misschien problemen met de stabiliteit krijgen.' 

Ulric lachte. 'Ik dacht dat je volkomen terneergeslagen zou zijn. En nu sta je hier al weer nieuwe plannen te maken.' 

'Ik voel me inderdaad dom,' antwoordde Khitan. 'Ik zou het gebruik van olie hebben moeten voorzien. Ik wist dat het hout met brandende pijlen alleen niet in brand geschoten kon worden, maar ik heb gewoon niet aan andere brandbare materialen gedacht. Niemand zal ons nog eens op deze manier verslaan.' 

'Zeer zeker niet, mijn geleerde vriend,' zei Ulric met een buiging. 

Khitan grinnikte. 'De jaren hebben me hoogmoedig gemaakt, heer. De Doodsbode heeft vandaag goed gevochten. Hij is een waardige tegenstander.' 

'Dat is hij inderdaad - maar ik geloof niet dat de plannen van vandaag van hem gekomen zijn. Er zijn ook witte tempeliers bij de verdedigers die de acolieten van Nosta Khan hebben gedood.' 

'Ik dacht al dat er duivelsstreken in het spel waren,' mompelde Khitan. 'Wat gaat u met de verdedigers doen wanneer we de vesting hebben ingenomen?' 

'Ik heb gezegd dat ik hen zal doden.' 

'Dat weet ik. Ik vroeg me af of u uw plannen had veranderd. Ze zijn dapper.' 

'En ik respecteer hen. Maar de Drenai moeten leren wat degenen die zich tegen mij verzetten te wachten staat.' 

'Dus, heer, wat gaat u doen?' 

'Ik zal hen allemaal verbranden op één grote brandstapel - allemaal op een na, die moet blijven leven om het verhaal verder te vertellen.' 

Een uur voor zonsopgang glipte Caessa stilletjes Druss' kamer binnen en liep naar zijn bed. De krijger was in een diepe slaap verzonken. Hij lag op zijn buik met zijn hoofd op zijn gespierde onderarmen. Terwijl ze zo naar hem keek, bewoog hij. Hij opende zijn ogen en richtte ze op haar slanke benen in de hertenleren laarzen die tot haar dijen reikten. Toen gleed zijn blik langzaam omhoog. Ze droeg een groene tuniek die strak om haar lichaam zat, en een brede leren gordel die met zilver beslagen was, accentueerde haar slanke middel. Een kort zwaard met een gevest van ebbenhout hing langs haar zij. Hij rolde zich om en keek haar aan. Er blonk woede in haar geelbruine ogen. 

'Klaar met de vleeskeuring?' snauwde ze. 'Wat zit je dwars, meidje?' 

Alle emotie verdween van haar gezicht als een kat die zich in de schaduw terugtrekt. 'Niets. Draai je maar weer om. Ik wil je rug even controleren.' Bedreven begon ze de spieren van zijn schouderbladen te masseren. Haar vingers leken wel stalen pinnen, zodat hij af en toe tussen zijn opeengeklemde tanden door gromde. 

'Draai je weer op je rug.' 

Toen Druss weer achterover lag, tilde ze zijn rechterarm op, sloot haar eigen armen eromheen en gaf een forse ruk en een draai. Er volgde een luid krakend geluid en een ogenblik lang dacht Druss dat ze zijn schouder had gebroken. Ze legde zijn arm op zijn linkerschouder en liet hem weer los, vervolgens kruiste ze zijn linkerarm naar zijn rechterschouder. Ze boog zich naar voren om hem op zijn zij te trekken, waarna ze haar gebalde vuist tussen zijn schouderbladen tegen zijn ruggengraat legde en hem weer terugrolde. Plotseling wierp ze zich met haar volle gewicht op zijn borst, waardoor zijn ruggengraat hard tegen haar vuist werd gedrukt. Hij gromde nog twee keer toen er verontrustende geluiden door de kamer klonken, die hem als een soort krakend breken in de oren klonken. Het zweet parelde op haar voorhoofd. 

'Je bent een stuk sterker dan je eruitziet, meid.' 

'Zwijg en ga zitten, met je gezicht naar de muur.' 

Ditmaal leek ze zijn nek bijna te breken nadat ze haar handen onder zijn kin en over zijn oor had gelegd en eerst naar links en toen naar rechts draaide. Er klonk een geluid alsof er een droge tak brak. 

'Morgen neem je een hele dag rust,' zei ze terwijl ze zich omdraaide om te vertrekken. 

Hij rekte zich uit en bewoog zijn gewonde schouder. Hij voelde beter aan dan hij in weken had gedaan. 'Wat waren dat voor brekende geluiden?' vroeg hij. 

Ze bleef even bij de deur staan. 'Je hebt artritis. De eerste drie rugwervels zaten muurvast, waardoor het bloed niet goed kon stromen. En ook de spier onder je schouderblad zat vast, waardoor die krampen veroorzaakte die de kracht van je rechterarm verminderde. Maar knoop in je oren wat ik je net zei: morgen moet je rusten. Anders sterf je.' 

'Eens moeten we allemaal dood.' 

'Dat is waar. Maar jij kunt hier niet gemist worden.' 

'Heb je alleen een hekel aan mij - of aan alle mannen?' 

Haar hand lag al op de deurknop, maar ze draaide zich om en keek hem aan, glimlachte, duwde de deur dicht en liep de kamer weer door, waarna ze op een paar duim van zijn naakte lichaam bleef staan. 

'Zou je graag met me naar bed gaan, Druss?' vroeg ze liefjes terwijl ze haar linkerarm over zijn schouder legde. 

'Nee,' zei hij zacht terwijl hij in haar ogen keek. De pupillen waren onnatuurlijk klein. 

'De meeste mannen wel,' fluisterde ze terwijl ze nog dichterbij kwam. 

'Ik ben de meeste mannen niet.' 

'Ben je dan helemaal opgedroogd?' vroeg ze. 

'Misschien.' 

'Of verlang je soms naar jongens? We hebben een paar van die lui in onze bende.' 

'Nee, ik kan niet zeggen dat ik ooit naar een man heb verlangd. Maar ik heb één keer een goede vrouw gehad en sindsdien heb ik geen behoefte aan een andere meer gevoeld.' 

Ze deed een stap achteruit. 'Ik heb opdracht gegeven dat ze hier een heet bad moeten komen brengen en ik wil dat je daarin blijft tot het water afkoelt. Het zal het bloed door je vermoeide spieren helpen stromen.' Terwijl ze dat zei, draaide ze zich om en was verdwenen. 

Druss staarde enkele ogenblikken naar de deur. Toen ging hij op het bed zitten en krabde in zijn baard. Het meisje maakte hem in de war. Ze had iets in haar ogen. Druss had nooit goed met vrouwen kunnen omgaan, niet intuïtief, zoals sommige mannen. Vrouwen waren voor hem een totaal ander ras, wezens van een andere planeet, die hem angst aanjoegen. Maar met dit meisje was iets anders aan de hand - hij las een soort krankzinnigheid in haar ogen, krankzinnigheid en angst. Hij haalde zijn schouders op en deed wat hij altijd had gedaan wanneer een raadsel zijn verstand te boven ging: hij dacht er niet meer aan. 

Na het bad kleedde hij zich snel aan, kamde zijn haar en baard en at toen haastig zijn ontbijt op in de Eldibarmess. Daarna voegde hij zich bij de vijftig vrijwilligers op de vestingmuur toen de ochtendzon door de vroege ochtendmist drong. Het was een frisse morgen en er leek regen in de lucht te hangen. Onder hem verzamelden de Nadir zich terwijl karren vol stenen langzaam naar de katapulten gereden werden. Om hem heen werd maar weinig gesproken - op momenten als deze was een man geheel in zichzelf gekeerd. Zal ik vandaag sneuvelen? Wat zou mijn vrouw nu doen? Waarom ben ik hier? 

Verderop op de vestingmuur liepen Orrin en Hogun tussen de mannen. 

Orrin zei weinig; hij liet het aan de generaal van het Legioen over om grappen te maken en vragen te stellen. Hij was jaloers op het gemak waarmee Hogun met de gewone soldaten omging, maar niet zo erg; het was eigenlijk meer spijt dan afgunst. 

Een jonge cul - heette die niet Bregan? - bracht hem in een wat beter humeur toen ze de kleine groep mannen bij de poorttoren passeerden. 

'Zal u vandaag met Karnak meevechten, meneer?' vroeg hij. 

'Ja.' 

'Dank u. Dat is een grote eer - voor ons allemaal.' 

'Wat vriendelijk dat je dat zegt,' zei Orrin. 

'Nee, ik meen het,' zei Bregan. 'We hebben het er gisteravond over gehad.' Verlegen, maar ook vergenoegd liep Orrin glimlachend verder. 

'Dat,' merkte Hogun op, 'is een grotere verantwoordelijkheid dan het controleren van aanvoerlijnen.' 

'In welk opzicht?' 

'Ze hebben respect voor je. En die man vereert je als een held. Het is niet gemakkelijk om dat waar te maken. Zij zullen nog met je standhouden wanneer alle anderen zijn gevlucht. Of ze zullen met je vluchten wanneer alle anderen standhouden.' 

'Ik zal niet op de vlucht slaan, Hogun,' zei Orrin. 

'Dat weet ik, maar dat is ook niet wat ik bedoelde. Er zijn tijden dat een man bij de pakken wil gaan neerzitten, of opgeven, of weglopen. Dat is gewoonlijk een zaak van de enkeling, maar in dit geval ben jij niet langer een enkeling. Jij bent vijftig man. Jij bent Karnak. Het is een grote verantwoordelijkheid.' 

'En hoe zit het met jou?' vroeg Orrin. 

'Ik ben het Legioen,' antwoordde hij eenvoudig. 

'Ja, dat ben je, lijkt me. Ben je bang vandaag?' 

'Natuurlijk.' 

'Daar ben ik blij om,' zei Orrin glimlachend. 'Ik zou het niet fijn vinden om de enige te zijn.' 

Zoals Druss had voorspeld bracht de dag nieuwe verschrikkingen: stenen projectielen vernielden delen van de vestingmuur, vervolgens de verschrikkelijke strijdkreten en de aanvalsgolf met ladders naar de muur, de grauwende horde die de granieten borstwering over klom om op het zilveren staal van de Drenai te stuiten. Vandaag was het de beurt van drieduizend man van Musif, muur twee, om de krijgers af te lossen die die dag daarvoor lang en hard gevochten hadden. Zwaarden kletterden, mannen schreeuwden en vielen en de chaos hield verscheidene uren aan. Druss liep langs de muur als een bergreus, grimmig en onder het bloed terwijl hij met zijn bijl op de rangen van de Nadir inhakte. Zijn vloeken en ruwe beledigingen zorgden ervoor dat de Nadir zich op hem concentreerden. Net als de vorige dag vocht Roek met Serbitar naast zich, maar ook Menahem, Antaheim, Virae en Arbedark bevonden zich nu bij hen. 

Tegen de middag lag de vijfentwintig voet brede vestingmuur vol lijken en plassen bloed; maar nog steeds woedde de strijd voort. Orrin vocht als een bezetene bij de poorttorens, schouder aan schouders met de krijgers van Groep Karnak. Bregan, wiens zwaard was gebroken, had een bijl met een dubbel blad en een lange steel van een Nadir opgeraapt, die hij met een verbazingwekkende vaardigheid hanteerde. 

'Echt een wapen voor een boer!' riep Gilad tijdens een korte pauze. 

'Zeg dat maar niet tegen Druss!' riep Orrin terwijl hij Bregan op zijn rug klopte. 

Tegen het vallen van de avond trokken de Nadir zich onder de schimpscheuten en een fluitconcert van de verdedigers opnieuw terug. Maar deze hadden een zware tol moeten betalen. Druss, rood van top tot teen, stapte over de lijken en hinkte naar Roek en Serbitar die hun wapens stonden schoon te maken. 'Die verdomde muur is gewoon te uitgestrekt om hem lang te kunnen houden,' mompelde hij terwijl hij zich vooroverboog om Snaga aan het wambuis van een dode Nadir af te vegen. 

'Dat is maar al te waar,' zei Roek terwijl hij het zweet met een slip van zijn mantel van zijn gezicht veegde. 'Maar je had gelijk, we kunnen hem nog niet zomaar ontruimen.' 

'Momenteel,' zei Serbitar, 'doden we er drie van hen tegen zij een van ons. Dat is niet voldoende. Ze zullen ons uitputten.' 

'We hebben meer mannen nodig,' zei Druss terwijl hij op de kantelen ging zitten en door zijn baard krabde. 

'Ik heb gisteren een koerier naar mijn vader in Dros Segril gestuurd,' zei Serbitar. 'Over ongeveer tien dagen kunnen we versterkingen verwachten.' 

'Drada haat de Drenai,' zei Druss. 'Waarom zou hij ons mannen sturen?' 

'Hij moet me mijn persoonlijke lijfwacht sturen. Zo luidt de wet van Vagria, en hoewel mijn vader en ik elkaar twaalf jaar lang niet gesproken hebben, ben ik nog steeds zijn eerstgeboren zoon. Het is mijn recht. Driehonderd zwaardvechters zullen zich hier bij me voegen. Niet meer, maar het zal wat helpen.' 

'Waar ging de ruzie over?' vroeg Roek. 

'Ruzie?' vroeg de albino. 

'Tussen jou en je vader.' 

'We hadden geen ruzie. Hij zag mijn gaven als "geschenken der duisternis" en probeerde me te doden. Dat stond mij niet aan. Vintar heeft me gered.' Serbitar zette zijn helm af, maakte de knoop los waarmee zijn witte haar bij elkaar was gebonden en schudde zijn hoofd. De avondwind blies zijn haar uiteen. 

Roek wisselde een blik met Druss en veranderde van onderwerp. 'Ulric moet ondertussen begrijpen dat hem een zware strijd te wachten staat.' 

'Dat wist hij van te voren al,' antwoordde Druss. 'Hij zal zich nog geen zorgen maken.' 

'Ik snap niet waarom, dat baart mij wel zorgen,' zei Roek terwijl hij opstond toen Virae zich samen met Menahem en Antaheim bij hen voegde. De drie leden van de Dertig vertrokken zonder nog een woord te zeggen en Virae ging naast Roek zitten terwijl ze een arm om zijn middel sloeg en haar hoofd op zijn schouder liet zakken. 

'Het was me het dagje wel,' zei Roek terwijl hij zacht haar haar streelde. 'Ze hebben op me gepast,' fluisterde ze. 'Precies zoals je hun had opgedragen, veronderstel ik.' 

'Ben je boos?' 

'Nee.' 

'Mooi. We kennen elkaar nog maar kort en ik wil je nog niet kwijt.' 

'Jullie tweeën zouden wat moeten gaan eten,' zei Druss. 'Ik weet dat je daar geen zin in hebt, maar neem die raad maar van een ervaren krijger aan.' De oude man ging staan, keek nog een keer achterom naar het kamp van de Nadir en liep langzaam naar de mess. Hij was moe. Verschrikkelijk moe. 

Zonder zijn eigen goede raad op te volgen liep hij langs de mess heen naar zijn kamer in het lazaret. Binnen in het langwerpige gebouw bleef hij staan om naar het gekreun op de ziekenzalen te luisteren. Overal hing de stank van de dood. Brancardiers drongen zich met bebloede gewonden langs hem heen, verplegers gooiden emmers water over de grond uit, anderen met zwabbers of emmers zand maakten de ruimten voor de volgende dag gereed. Hij zei tegen geen van hen iets. 

Nadat hij de deur van zijn kamer had opengeduwd, bleef hij staan. Caessa zat al binnen. 'Ik heb eten voor je,' zei ze terwijl ze zijn ogen ontweek. Zwijgend pakte hij het bord met rundvlees, rode bonen en bruinbrood aan en begon te eten. 

'In de andere kamer staat een bad voor je klaar,' zei ze toen hij klaar was. Hij knikte en liep ernaar toe. Hij trok zijn kleren uit, nam plaats in het zitbad en waste het bloed uit zijn haar en baard. Toen hij koude lucht op zijn rug voelde, wist hij dat ze was binnengekomen. Ze knielde naast het bad en goot een geurende vloeistof in haar handen, waarna ze zijn haar begon te wassen. Hij sloot zijn ogen en genoot van haar vingers op zijn hoofdhuid. Nadat ze zijn haar met schoon warm water had uitgespoeld, wreef ze het droog met een handdoek. 

Terug in de kamer zag Druss dat ze een schoon ondervest en een zwarte wollen broek had klaargelegd en zijn leren wambuis en laarzen had afgesponst. Ze schonk een roemer vol Lentriaanse wijn voor hem in voor ze vertrok. Druss dronk de wijn op en strekte zich met zijn handen onder zijn hoofd op het bed uit. Sinds de dood van Rowena had geen enkele vrouw hem op deze manier vertroeteld en hij liet zich wegdrijven op zijn herinneringen. 

Rowena, zijn kindvrouwtje, die kort na hun huwelijk onder de grote eik door slavenhalers was meegevoerd. Druss was hen achterna gegaan, zonder zelfs zijn ouders te begraven. Maandenlang had hij kriskras door het land gereisd tot hij tenslotte in het gezelschap van Sieben de Dichter het kamp van de slavenhalers had gevonden. Nadat hij van hen had gehoord dat Rowena aan een koopman was verkocht die in oostelijk richting was gereisd, doodde hij de leider in zijn tent en trok opnieuw verder. Vijf jaar lang had hij over het hele continent gezworven. Hij was huurling geworden en vestigde zijn naam als de meest geduchte krijger van zijn tijd, tot hij uiteindelijk de kampioen van Gorben, Ventria's god-koning, was geworden. 

Uiteindelijk had hij zijn vrouw in een oosters paleis gevonden en tranen met tuiten gehuild, want zonder haar was hij altijd maar een half mens geweest. Zij alleen maakte hem heel, verzachtte een tijdlang de donkere kant van zijn karakter, leerde hem de schoonheid zien van een weiland vol bloemen, terwijl hij voordien alleen de volmaaktheid in een stalen wapen had gezocht. 

Ook zij waste altijd zijn haar en streelde de spanning uit zijn nek en de woede uit zijn hart. Nu was ze weg en de wereld was weer leeg, een zich vervormende, glimmende grijze vlek, waar ooit schitterend heldere kleuren waren geweest. 

Buiten begon het zacht te regenen. Een tijdlang luisterde Druss naar het tikken van de druppels op het dak. Toen sliep hij in. 

Caessa zat buiten, haar armen om haar knieën geslagen. Wie haar zo had zien zitten, zou niet hebben kunnen zeggen waar het nat van de regen op haar gezicht ophield en de tranen begonnen.

22

Voor het eerst stonden alle leden van de Dertig samen op Eldibar toen de Nadir zich verzamelden voor een stormaanval. Serbitar had Roek en Druss gewaarschuwd dat het vandaag anders zou gaan: geen ballista beschieting, maar een eindeloze reeks aanvallen om de verdedigers af te matten. Druss had het advies om die dag rust te nemen in de wind geslagen en bevond zich op het midden van de muur. Om hem heen stonden de Dertig in hun zilverstalen harnassen en witte mantels. Ook Hogun was bij hen, terwijl Roek en Virae veertig passen naar links bij de mannen van de Groep Vuur stonden. Orrin bleef bij Karnak aan de rechterkant. Vijfduizend man wachtten af met hun zwaard in hun hand, hun schild aan hun arm en het vizier van hun helm neergeslagen. 

De lucht was onheilspellend donker en in het noorden pakten zich enorme wolken samen. Boven de muren wachtte een stuk blauw de storm af. Roek moest plotseling glimlachen toen de symboliek van het ogenblik tot hem doordrong. 

De Nadir zetten zich als een woedend kolkende massa in beweging en het gedreun van hun voeten klonk als het rommelen van de donder. 

Druss sprong op de kantelen boven hen. 'Kom maar op, hoerenzonen!' brulde hij. 'Doods bode wacht!' Zijn stem dreunde door de vallei en werd weerkaatst door de torenhoge granieten rotswanden. Op dat moment kliefde een bliksemschicht langs de hemel, een grillige speer boven de Dros. Rommelende donder volgde. 

Toen begon het bloedvergieten. 

Zoals Serbitar had voorspeld, was de druk van de aanval het hevigst in het midden van de linie. De ene golf barbaren na de andere klom tegen de muren op om te vallen onder de stalen verdediging van de Dertig. Hun vaardigheid was uitmuntend. Druss werd door een houten knuppel tegen de grond geslagen en een enorme Nadir wilde zijn schedel met een bijlslag splijten. Serbitar sprong naar voren om de slag te pareren terwijl Menahem de keel van de man doorsneed. De uitgeputte Druss struikelde over een lijk en viel voor de voeten van drie aanvallers. Arbedark en Hogun schoten hem te hulp terwijl hij naar zijn bijl tastte. 

De Nadir braken rechts door de verdedigingslinie, waardoor Orrin en de Groep Karnak van de vestingmuur gedrongen werden tot op het gras van het terrein daarachter. Toen de versterkingen van de Nadir zonder enige tegenstand over de muur heen klommen, was Druss de eerste die het gevaar zag en hij brulde een waarschuwing. Hij maaide twee man neer die hem in de weg stonden en rende er alleen heen om de bres te dichten. Hogun probeerde wanhopig om hem achterna te gaan, maar zijn weg werd versperd. 

Drie jonge culs van Karnak voegden zich bij de oude man terwijl hij zich weer een weg naar de muur baande, maar ze waren al snel omsingeld. Orrin - zonder helm en met een versplinterd schild - hield met het restant van zijn groep stand. Hij pareerde een brede houw van een baardige barbaar en stootte de man bij zijn tegenaanval in de buik. Toen zag hij Druss. En hij wist dat die ten dode was opgeschreven als er geen wonder gebeurde. 

'Volg mij, Karnak!' schreeuwde hij terwijl hij zich op de opdringende massa wierp. Achter hem schoten Gilad, Bregan en nog twintig anderen naar voren terwijl ook bar Britan en een sectie brancardierbewakers zich bij hen voegden. Serbitar hakte zich met de helft van de Dertig een weg over de muur. 

De laatste van Druss' jonge makkers viel met een gespleten schedel en de oude krijger stond alleen terwijl de kring van Nadir om hem heen steeds nauwer werd. Hij dook onder een zwaaiend zwaard door, greep een man bij zijn wambuis en gaf hem een kopstoot tegen zijn neus. Een zwaard trof hem in zijn bovenarm en een tweede sneed boven zijn heup door zijn wambuis. Terwijl hij de verdoofde Nadir als een schild gebruikte, liep Druss achteruit tot hij met zijn rug tegen de kantelen stond. Nu hij nergens meer heen kon, zette Druss zich met een voet af tegen de muur en dook naar voren in de massa vijanden; door zijn enorme gewicht werden ze achteruit gegooid en verscheidenen vielen samen met hem op de grond. Hij verloor Snaga, greep de krijger boven op hem bij de keel, kneep zijn luchtpijp samen en trok toen het lichaam tegen zich aan terwijl hij op de onvermijdelijke dodelijke stoot wachtte. Toen het lichaam werd weggeschopt, maaide Druss naar het been naast hem en sloeg de man tegen de grond. 

'Hola, Druss! Ik ben het, Hogun.' 

De oude man rolde zich op zijn zij en zag Snaga een paar el bij hem vandaan liggen. Hij stond op en greep de bijl vast. 

'Dat was op het nippertje,' zei de gan van het Legioen. 

'Ja,' zei Druss. 'Dank je! Dat was goed werk!' 

'Helaas komt die lof mij niet toe, maar Orrin en de mannen van Karnak. 

Zij vochten zich een weg naar je toe, hoewel ik niet zou kunnen zeggen hoe.' Het was gaan regenen en Druss verwelkomde de druppels door zijn gezicht met open mond en gesloten ogen naar de hemel te keren. 

'Daar komen ze weer aan!' riep iemand. Druss en Hogun liepen naar de kantelen en zagen de Nadir aanvallen. Ze waren in de regen nauwelijks te onderscheiden. 

Links van hen leidde Serbitar de Dertig van de muur weg. Ze marcheerden in alle stilte naar Musif. 

'Waar gaan dié verdomme naartoe?' mompelde Hogun. 

'Geen tijd om ons daar druk over te maken,' snauwde Druss terwijl hij inwendig vloekte toen een nieuwe pijnscheut door zijn schouder vlijmde. 

De horde van de Nadir stormde naar voren. Toen rommelde de donder en midden in de rangen van de Nadir had een enorme explosie plaats. Er heerste een en al verwarring toen de aanval doodliep. 

'Wat gebeurde er?' vroeg Druss. 

'Ze zijn door de bliksem getroffen,' zei Hogun terwijl hij zijn helm afzette en zijn borstkuras losgespte. 'De volgende schicht kan wel hier inslaan - dat komt door al dat vervloekte metaal.' 

In de verte klonk trompetgeschal en de Nadir marcheerden terug naar hun tenten. In het midden van de vlakte was een enorme krater, omringd door zwartgeblakerde lichamen. Uit het gat steeg rook op. 

Druss draaide zich om en keek hoe de Dertig door een poort in Musif verdwenen. 

'Zij wisten het van tevoren,' zei hij zacht. 'Wat voor soort mannen zijn dat?' 

'Ik weet het niet,' antwoordde Hogun, 'maar zij vechten als duivels en op dit moment is dat het enige wat me interesseert.' 

'Zij wisten het van tevoren,' herhaalde Druss hoofdschuddend. 

'En wat zou dat?' 

'Wat zouden ze verder allemaal nog weten?' 

'Voorspel je de toekomst?' vroeg de man aan Antaheim terwijl ze samen onder een provisorisch afdak van canvas hurkten, samen met nog vijf anderen van de Groep Vuur. De regen kletterde op het doek en droop gestaag op de stenen daaronder. Het haastig geconstrueerde afdak was aan de kantelen achter hen vastgemaakt en werd op de hoeken aan de voorzijde door twee speren omhoog gehouden. Daaronder zaten de mannen dicht bij elkaar. Ze hadden Antaheim alleen door de regen zien lopen, en een van de mannen, cul Rabil, had hem geroepen, in weerwil van de waarschuwingen van zijn kameraden. Nu hing er een onbehaaglijke sfeer onder het canvas afdak. 

'Doe je dat?' vroeg Rabil. 

'Nee,' zei Antaheim terwijl hij zijn helm afzette en de knoop in de riem om zijn lange haar losmaakte. Hij glimlachte. 'Ik ben geen magiër. Gewoon een mens zoals jij - zoals jullie allemaal. Maar ik heb een andere opleiding gehad, dat is alles.' 

'Maar jullie kunnen met elkaar spreken zonder te praten,' zei een ander. 'Dat is niet normaal.' 

'Voor mij wel.' 

'Kun je in de toekomst kijken?' vroeg een magere krijger terwijl hij onder zijn mantel het teken van de Beschermende Hoorn maakte. 

'Er zijn vele toekomsten. Ik kan sommige zien, maar ik weet niet welke werkelijkheid zal worden.' 

'Hoezo kunnen er vele toekomsten zijn?' vroeg Rabil. 

'Dat is niet zo makkelijk uit te leggen, maar ik zal het proberen. Morgen schiet een boogschutter een pijl af. Als de wind gaat liggen, raakt hij de ene man, als de wind aanwakkert een andere. De toekomst van elke man is afhankelijk van de wind. Ik kan niet voorspellen welke kant de wind uit zal waaien, want ook dat is van vele factoren afhankelijk. Ik kan in de toekomst kijken en beide mannen zien sterven terwijl er in werkelijkheid maar één sneuvelt.' 

'Maar wat heeft het dan voor nut? Je gave, bedoel ik?' vroeg Rabil. 

'Dat is een goede vraag. Ik heb daar zelf ook al vele jaren over nagedacht.' 'Zullen we morgen sneuvelen?' vroeg iemand anders. 

'Hoe zou ik dat kunnen zeggen?' antwoordde Antaheim. 'Maar alle mensen moeten uiteindelijk sterven. De gave van het leven is niet eeuwig.' 

'Je zei "gave",' zei Rabil. 'Betekent dat dat er ook een gever is?' 

'Inderdaad.' 

'Welke van de goden aanbid je dan?' 

'Wij vereren de Bron van alle dingen. Hoe voelen jullie je na de slag van vandaag?' 

'In welk opzicht?' vroeg Rabil terwijl hij zijn mantel dichter om zich heen trok. 

'Wat ging er door jullie heen toen de Nadir zich terugtrokken?' 

'Dat is moeilijk te omschrijven. Sterk.' Hij haalde zijn schouders op. 'Boordevol kracht. Blij dat we leefden.' De andere mannen knikten bij zijn woorden. 

'Triomfantelijk?' vroeg Antaheim. 

'Ik denk het wel. Waarom vraag je dat?' 

Antaheim glimlachte. 'Dit is Eldibar, muur een. Weet je wat Eldibar betekent?' 

'Is dat niet gewoon maar een woord?' 

'Nee, het is veel meer dan dat. Egel, die deze vesting heeft gebouwd, heeft in iedere muur namen laten uithakken. Eldibar betekent triomf. Daar heeft het eerste treffen met de vijand plaats. Daar blijkt dat hij gewoon maar een mens is. De kracht stroomt in de aderen van de verdedigers. De vijand moet wijken voor de macht van onze zwaarden en de kracht van onze armen. We voelen de opwinding van de strijd en de roep van onze afkomst, zoals het helden betaamt. We zijn triomfantelijk! Egel kende het hart van de mens. Ik vraag me af of hij de toekomst kende?' 

'En wat betekenen de andere namen?' 

Antaheim haalde zijn schouders op. 'Dat vertel ik een volgende keer. Het brengt geen geluk als we over Musif praten terwijl we de bescherming van Eldibar genieten.' Antaheim leunde achterover tegen de muur en sloot zijn ogen terwijl hij naar de regen en de huilende wind luisterde. 

Musif, de Muur van de Wanhoop! Als de kracht ontoereikend is gebleken om Eldibar te houden, hoe kan Musif dan behouden blijven? Als we Eldibar niet konden verdedigen, kunnen we Musif ook niet verdedigen. De angst zal in ons binnenste knagen. Velen van onze kameraden zijn op Eldibar gesneuveld en nog een keer zullen we hun lachende gezichten voor ons geestesoog zien. We willen ons niet bij hen voegen. Musif is onze vuurproef. 

En we zullen de muur niet houden. We zullen terugvallen naar Kania, de Muur van de Hernieuwde Hoop. We zijn niet gesneuveld op Musif en Kania is een veel kortere verdedigingslinie. En zijn er niet nog drie muren? De Nadir kunnen hun ballista's hier niet langer gebruiken, dus dat is ook een voordeel, nietwaar? Trouwens, hebben we van tevoren niet geweten dat we een paar muren zouden verliezen? 

Sumitos, de Muur van de Wanhoop, komt daarna. We zijn vermoeid, dodelijk vermoeid. We vechten nu uit instinct, automatisch en goed. Alleen de dappersten zijn nu nog overgebleven om het woeste tij te keren. 

Valteri, muur vijf, is de Muur van de Kalmte. We hebben onze sterfelijkheid onder ogen gezien. We schikken ons in de onvermijdelijkheid van de dood en vinden diep in ons een moed die we niet voor mogelijk hadden gehouden. Ons gevoel voor humor keert terug en iedereen is een broeder voor de ander. We hebben schouder aan schouder, schild aan schild, tegen de gemeenschappelijke vijand gevochten, en we hebben hem zware verliezen toegebracht. De tijd verstrijkt op deze muur veel langzamer. We genieten met onze zintuigen, alsof we die opnieuw ontdekken. De sterren worden schitterende juwelen die we nooit eerder hebben gezien en vriendschap heeft een zoetheid die we niet eerder hebben geproefd. 

En tenslotte Geddon, de Muur van de Dood ... 

Ik zal Geddon niet halen, dacht Antaheim. 

En hij sliep in. 

'Vuurproeven! Het enige wat we maar blijven horen is dat de echte vuurproef morgen komt. Hoeveel van die verdomde vuurproeven zijn er?' raasde Elicas. 

Roek hief een hand op toen de jonge krijger Serbitar onderbrak. 'Kalm aan! Laat hem uitspreken. We hebben maar een paar minuten voor de Oudsten van de Stad hier zijn.' 

Elicas keek boos naar Roek, maar zweeg toen hij om steun naar Hogun had gekeken, die haast onmerkbaar met zijn hoofd had geschud. Druss wreef over zijn ogen en pakte een roemer wijn van Orrin aan. 

'Het spijt me,' zei Serbitar vriendelijk. 'Ik weet hoe ergerlijk zulk gepraat is. Acht dagen lang hebben we tegen de Nadir stand gehouden, en het is waar, ik blijf maar over nieuwe beproevingen praten. Maar je moet weten dat Ulric een meesterlijke strateeg is. Kijk eens naar zijn leger. Deze eerste week hebben ze bloedige verliezen op onze muren geleden. Maar het zijn niet zijn beste troepen. Hij heeft zijn rekruten getraind, net als wij de onze. Hij heeft geen haast; hij heeft de afgelopen dagen de zwakkelingen uit zijn rangen laten maaien, want hij weet dat er meer gevechten zullen volgen wanneer en als hij de Dros inneemt. Wij hebben ons goed geweerd - uitzonderlijk goed. Maar daar hebben we ook duur voor moeten betalen. Veertienhonderd man zijn gesneuveld en nog eens vierhonderd zullen nooit meer kunnen vechten. Maar ik verzeker jullie dat mijn veteranen morgen zullen komen.' 

'En hoe kom je aan die wetenschap?' vroeg Elicas kortaf. 

'Zwijg, jongen!' blafte Druss. 'Laat het voldoende zijn dat hij tot dusver altijd gelijk heeft gehad. Wanneer hij ongelijk blijkt te hebben, mag jij je zegje doen.' 

'Wat stel je voor, Serbitar?' vroeg Roek. 

'Laten we de muur ontruimen,' antwoordde de albino. 

'Wat?' zei Virae. 'Na al die offers die we hebben gebracht? Dat is dwaasheid.' 

'Nee, vrouwe,' zei Boogman, die voor het eerst zijn mond open deed. 

Aller ogen werden op de jonge boogschutter gericht, die ditmaal niet zijn gebruikelijke groene tuniek en broek droeg, maar een schitterende overjas van hertenleer met lange zware leren franje. Op de rug was met kleine kraaltjes een adelaar geborduurd. Zijn lange blonde haar werd door een leren hoofdband op zijn plaats gehouden en aan zijn zij hing een zilveren dolk met een ebbenhouten gevest in de vorm van een valk, waarvan de gespreide vleugels de kruisstangen vormden. 

Hij ging staan. 'Het is een verstandig voorstel. We wisten dat er muren zouden vallen. Eldibar is de langste muur en daarom ook het moeilijkste te verdedigen. Daar is onze linie heel erg uitgerekt. Op Musif hebben we minder mannen nodig en daarom zullen we er ook minder verliezen. En tussen de muren hebben we een schootsveld. Mijn boogschutters kunnen een rampzalige slachting onder Ulrics veteranen aanrichten voor ze zelfs maar één klap hebben kunnen uitdelen.' 

'Er is nog een punt,' zei Roek, 'en dat is net zo belangrijk. Vroeg of laat zullen we van de muur verdreven worden en ondanks de vuurgeulen zullen onze verliezen enorm zijn. Als we ons gedurende de nacht terugtrekken, zullen we levens sparen.' 

'En laten we ook aan het moreel denken,' merkte Hogun op. 'Het verlies van de muur in de strijd zou een zware slag voor de Dros zijn. Als we die echter om strategische redenen ontruimen, is het om de situatie in ons voordeel te versterken,' 

'En jij, Orrin? Wat vind jij ervan?' vroeg Roek. 

'We hebben nog ongeveer vijf uur. Laten we meteen aan de slag gaan,' antwoordde de gan. 

Tenslotte keerde Roek zich naar Druss. 'En wat vind jij?' 

De oude man haalde zijn schouders op. 'Het klinkt heel verstandig.' 

'Dat is dan afgesproken,' zei Roek. 'Beginnen jullie vast met terugtrekken. 

Ik moet eerst nog met de Raad vergaderen.' 

De hele nacht ging de stille terugtocht door. Gewonden werden op brancards vervoerd, medicijnen en verbandvoorraden op handkarren geladen en persoonlijke bezittingen haastig in tassen gepropt. De zwaardere gewonden waren al veel eerder naar het veldlazaret achter Musif gebracht en de kazerne van Eldibar was nauwelijks meer gebruikt sinds de belegering was begonnen. 

Bij het eerste spookachtige ochtendlicht verdwenen de laatste mannen door de poortjes in Musif en begonnen de hoge wenteltrappen naar de kantelen op te klimmen. Toen werden stenen en puin naar beneden gestort om de ingangen te blokkeren. Mannen zwoegden en sloofden terwijl het licht steeds sterker werd. Tenslotte werden zakken cement over het puin uitgestort en in alle kieren en gaten aangestampt. Andere mannen begoten het geheel met emmers water. 

'Eer we een dag verder zijn,' zei Maric de Bouwmeester, 'zit die massa bijna onwrikbaar vast.' 

'Niets is onwrikbaar,' zei zijn makker. 'Maar het zal hun weken kosten om alles weer begaanbaar te maken en zelfs dan moeten ze er rekening mee houden dat die wenteltrappen zo gebouwd zijn dat ze gemakkelijk te verdedigen zijn.' 

'Hoe dan ook, ik zal het niet meer meemaken,' zei Maric. 'Ik vertrek vandaag nog.' 

'Zo vroeg, weet je dat wel zeker?' zei zijn vriend. 'Marissa en ik zijn ook van plan te vertrekken, maar niet voor de vierde muur gevallen is.' 

'Eerste muur, vierde muur, wat is het verschil? Des te meer tijd heb ik om de afstand tussen mijzelf en deze oorlog zo groot mogelijk te maken. Ventria zit om bouwmeesters te springen. En hun leger is sterk genoeg om de Nadir jarenlang tegen te houden.' 

'Misschien. Maar ik wacht nog even.' 

'Wacht niet te lang, mijn vriend,' zei Maric. 

In de donjon lag Roek naar het rijk versierde plafond te staren. Het bed was gerieflijk en Virae nestelde zich met haar naakte lichaam tegen hem aan, haar hoofd op zijn schouder. De vergadering was twee uur geleden gesloten, maar hij kon de slaap niet vatten. In zijn hoofd maalden de plannen, tegenmaatregelen en de myriaden problemen van een belegerde stad allemaal door elkaar. Het debat was venijnig geweest, en die politici stuk voor stuk de mond snoeren was alsof je onder water tussen naalden probeerde door te lopen. De algemene opinie was dat Delnoch zich zou moeten overgeven. 

Alleen Malphar, de Lentriaan met zijn rode gezicht, had Roek gesteund. 

Die gladde slang van een Shinell had aangeboden om persoonlijk met een delegatie naar Ulric te gaan. En wat moest hij met Beric, die zich bedrogen voelde door het noodlot omdat zijn familie Delnoch eeuwen had geregeerd, maar dat hij naast die positie had gegrepen omdat hij de tweede zoon was? De man was tot in het diepst van zijn ziel verbitterd. De jurist Backda had weinig gezegd, maar zijn woorden waren des te scherper geweest toen ze kwamen. 

'Je probeert de zee met een lekkende emmer tegen te houden.' 

Roek had zijn uiterste best moeten doen om zich te beheersen. Hij had hen geen van allen met een zwaard in de hand op de muren zien staan. En dat zouden ze ook niet. Horeb kende een gezegde dat precies bij deze mensen paste: 'Bij elke soep komt het schuim altijd bovendrijven.' 

Hij had hen bedankt voor hun raad en afgesproken dat ze over vijf dagen weer bijeen zouden komen, zodat hij hun een antwoord op hun voorstellen kon geven. 

Virae bewoog zich naast hem. Ze schoof het dek met haar arm van een ronde borst af. Roek glimlachte en voor het eerst in dagen moest hij aan iets anders denken dan aan oorlog. 

Boogman en duizend andere boogschutters stonden achter de kantelen van Eldibar en keken toe hoe de Nadir zich verzamelden voor een aanval. Pijlen stonden losjes op de pees en ze hadden hun muts zwierig schuin op hun hoofd gezet, zodat de schaduw bij de opkomende zon over hun rechteroog viel. 

De horde schreeuwde het uit van woede en stormde naar voren. Boogman wachtte. Hij likte over zijn droge lippen. 

'Nu!' schreeuwde hij terwijl hij de pees met een vloeiende beweging achteruit trok, totdat die zijn rechterwang raakte. De pijl schoot weg, samen met nog duizend andere, en verdween in de kolkende massa beneden. Steeds weer opnieuw schoten ze, tot hun kokers leeg waren. Tenslotte sprong Caessa tussen de kantelen en schoot haar laatste pijl recht naar een man die een ladder tegen de muur zette. De punt drong boven bij de schouder binnen, sneed door zijn leren wambuis, boorde zich door een long en kwam in zijn buik tot stilstand. Hij viel zonder een kreet te slaken. 

Haken werden rinkelend over de kantelen gegooid. 

'Terug!' gilde Boogman en begon over de open grond te rennen, over de bruggen over de vuurgeulen met de takkenbossen die met olie doordrenkt waren. Touwen werden neergelaten en de boogschutters klommen er snel langs omhoog. Bij Eldibar waren de eerste Nadir boven op de muur geklommen. Ettelijke ogenblikken lang liepen ze verdwaasd rond, tot ze zagen hoe de boogschutters zich in veiligheid brachten. Het duurde niet lang of de barbaren hadden zich verzameld in een groep van ettelijke duizenden mensen sterk. Ze trokken hun ladders over Eldibar heen en rukten op naar Musif. Toen schoten de brandpijlen over de open grond en verdwenen tussen de met olie doordrenkte takkenbossen. Onmiddellijk bolden dikke rookwolken uit de geul op, meteen daarna gevolgd door meer dan manshoge vlammen. 

De Nadir weken terug. De Drenai juichten. 

Het vuur brandde meer dan een uur lang en de vierduizend krijgers die Musif bemanden, ontspanden zich. Sommigen lagen in groepjes in het gras; anderen liepen naar een van de drie eetzalen om een tweede maal te gebruiken. Velen gingen in de schaduw van de borstwering zitten. 

Druss liep tussen de mannen door en maakte hier en daar een grapje. Hij pakte van iemand een stuk bruinbrood aan en een sinaasappel van iemand anders. Hij zag Roek en Virae alleen bij de oostelijke rotswand zitten en voegde zich bij hen. 

'Tot dusver is alles goed gegaan!' zei hij terwijl hij zijn geweldige gestalte in het gras liet zakken. 'Ze weten niet goed wat ze nu moeten doen. Ze hadden het bevel de muur te nemen en dat is ze gelukt.' 

'Wat gaat er nu gebeuren, denk je?' vroeg Roek. 

'Die ouwe kerel komt zelf,' antwoordde Druss. 'Hij zal komen. En hij zal willen praten.' 

'Zou ik er naartoe moeten gaan?' vroeg Roek. 

'Dat kan ik beter doen. De Nadir kennen me. “Doodsbode.” Ik ben een persoon uit hun sagen. Ze geloven dat ik een oude god van de dood bent die door de wereld trekt.' 

'En hebben ze daar ongelijk in, vraag ik me af?' zei Roek glimlachend. 'Misschien niet. Ik heb het nooit gewild, weet je. Ik wilde alleen mijn vrouw maar terug hebben. Als die slavenhalers haar niet geroofd hadden, zou ik boer geworden zijn. Daar ben ik zeker van - hoewel Rowena dat betwijfelde. Er zijn momenten waarin ik me niet zo erg gedraag zoals ik ben.' 

'Het spijt me, Druss, het was een grapje,' zei Roek. 'Ik zie je niet als een doodsgod. Je bent een man en een krijger. Maar vooral een man.' 

'Het komt niet door wat jij zei, jongen; je woorden zijn alleen maar een echo van wat ik al voel. Ik zal weldra sterven ... hier in deze Dros. En wat zal ik dan in mijn leven bereikt hebben? Ik heb geen zoons of dochters. Geen verwanten die nog in leven zijn ... Een paar vrienden. Zij zullen zeggen: "I-lier rust Druss. Hij heeft velen gedood en niemand verwekt.'" 

'Ze zullen nog veel meer zeggen,' zei Virae plotseling. 'Ze zullen zeggen: "Hier rust de Legendarische Druss, die nimmer gemeen, misdadig of nodeloos wreed was. Hier rust een man die nooit opgaf, volkomen trouw bleef aan zijn idealen, nooit een vriend heeft verraden, nooit een vrouw heeft onteerd en zijn kracht nooit tegen een zwakke heeft misbruikt." Ze zullen zeggen: "Hlij had geen zonen, maar vele vrouwen met baby's sliepen geruster omdat ze wisten dat Druss met de Drenai standhield." Ze zullen vele dingen zeggen. Over vele generaties zullen ze nog gezegd worden en mannen zonder enige kracht zullen kracht vinden wanneer ze die horen.' 

'Dat zou plezierig zijn,' zei de oude man met een glimlach. 

De ochtend vergleed en de Dros lag stralend in het warme zonlicht. Een van de soldaten haalde een fluit te voorschijn en begon een vrolijk lenteliedje te spelen dat door de vallei echode, een vreugdevol lied in een tijd vol dood. 

's Middags werden Roek en Druss naar de muur ontboden. De Nadir hadden zich naar Eldibar teruggetrokken, maar in het midden van het open terrein zat een man op een enorm purperen tapijt. Hij at een maaltijd bestaande uit dadels en kaas en dronk wijn uit een gouden roemer. Achter hem was een standaard met een wolfskop in de grond gestoken. 

'Hij heeft in ieder geval stijl,' zei Roek, die onmiddellijk bewondering voor de man kreeg. 

'Ik kan er maar beter naartoe gaan voor hij zijn eten op heeft,' zei Druss. 'We lijden gezichtsverlies als we langer wachten.' 

'Wees voorzichtig!' zei Roek dringend. 

'Ze zijn maar met een paar duizend,' antwoordde Druss met een knipoog. 

Hij liet zich hand over hand aan een touw op de grond beneden zakken en liep naar de eter toe. 

'Ik ben een vreemdeling in je kamp,' zei hij. 

De man keek op. Zijn gezicht was breed en gladgeschoren en hij had een wilskrachtige kaak. Zijn ogen waren violet en stonden enigszins scheef onder dikke wenkbrauwen; het waren ogen die macht uitstraalden. 'Welkom, vreemdeling, en eet,' zei hij. 

Druss ging met gekruiste benen voor hem zitten. Langzaam gespte de man de gelakte borstplaat los en legde die zorgvuldig weg. Daarna volgden de zwarte scheen- en onderarmplaten. Druss zag de sterke spieren op zijn armen en zijn soepele, katachtige bewegingen. Een geboren krijger, dacht de oude man. 

'Ik ben Ulric van de Wolfskopstam.' 

'Ik ben Druss de Bijlvechter.' 

'Welkom! En tast toe.' 

Druss pakte een handvol dadels van het zilveren bord voor hem en begon langzaam te eten. Daarna pakte hij een stuk geitenkaas en spoelde dat weg met een slok rode wijn. Hij trok zijn wenkbrauw op. 

'Rode lentria,' zei Ulric. 'Zonder vergif.' 

Druss grinnikte. 'Ik ben niet zo gemakkelijk te doden. Het is een gave.' 

'Je hebt het er goed van afgebracht. Daar ben ik blij om.' 

'Het speet me toen ik van je zoon hoorde. Ik heb geen zoons, maar ik weet hoe zwaar het voor een mens is om een geliefde te verliezen.' 

'Het was een wrede slag,' zei Ulric. 'Hij was een goede jongen. Maar is het leven niet altijd wreed? Een man moet zijn verdriet verbijten.' 

Druss zweeg en nam nog wat dadels. 

'Je bent een groot man, Druss. Het spijt me dat je hier zult sterven.' 

'Ja. Het zou fijn zijn om eeuwig te leven. Aan de andere kant ... ik word steeds trager. Sommigen van die mannen van je wisten me bijna te pakken te krijgen - het is echt beschamend.' 

'Ik heb een premie uitgeloofd voor de man die je doodt. Honderd paarden, zelf uit mijn eigen stal gekozen.' 

'Hoe moet een man je bewijzen dat hij me gedood heeft?' 

'Hij brengt me je hoofd en twee getuigen van de dodelijke slag.' 

'Ik hoop dat mijn mannen dat niet te horen krijgen. Die doen het voor vijftig paarden.' 

'Dat denk ik niet! Je hebt je goed geweerd. Raakt de nieuwe graaf al een beetje gewend?' 

'Hij had een wat minder luidruchtig welkom op prijs gesteld, maar ik denk dat hij zich wel vermaakt. Hij vecht goed.' 

'Zoals jullie allemaal. Maar het zal helaas niet baten.' 

'We zullen afwachten,' zei Druss. 'Deze dadels zijn erg lekker.' 

'Geloof je wérkelijk dat je me zult kunnen tegenhouden? Vertel me de waarheid, Doodsbode.' 

'Ik zou graag onder je gediend hebben,' zei Druss. 'Ik heb je al jaren bewonderd. Ik vele koningen gediend. Sommigen waren zwak, anderen koppig. Velen waren edele mensen, maar jij ... jij draagt grootheid in je. Ik denk dat je uiteindelijk zult krijgen wat je wilt. Maar niet zolang ik leef.' 

'Je zult niet lang meer leven, Druss,' zei Ulric kalm. 'We hebben een sjamaan die dit soort dingen weet. Hij vertelde dat hij je bij de poort van muur vier zag staan - Sumitos heet die, geloof ik - en de grijnzende schedel van de dood zweefde rond je schouders.' 

Druss lachte luid. 'De dood zweeft altijd om me heen, waar ik ook sta, Ulric! Ik ben de bode van de dood. Kent je sjamaan jullie eigen sagen niet? Misschien zal ik bij Sumitos sneuvelen. Misschien ook wel bij Musif. Maar waar ik ook zal vallen, onthoud dit goed: zodra ik de Vallei van de Schaduwen binnen zal lopen, zal ik menige Nadir als gezelschap voor onderweg met me meenemen.' 

'Ze zullen trots zijn dat ze je mogen vergezellen.'

23

De ene bloedige dag volgde op de andere, een eindeloze reeks van houwen, doden en sterven; er waren schermutselingen met groepjes Nadirkrijgers op 

het terrein voor Musif en er werden herhaaldelijk aanvallen op de Drenai op de muren ondernomen. Maar de vijand werd altijd teruggeslagen en de muur hield stand. Zoals Serbitar had voorspeld, werden de zwakken langzaam van de sterken gescheiden. Het verschil was gemakkelijk te zien. In de zesde week hadden alleen de sterken het overleefd. Drieduizend Drenaikrijgers waren dood of konden door hun afschuwelijke verwondingen niet meer aan de strijd deelnemen. 

Druss liep elke dag als een reus over de vestingmuur, sloeg alle raad om rust te nemen in de wind. Hij vergde het uiterste van zijn vermoeide lichaam en putte krachts-reserves uit zijn krijgersziel. Roek begon langzamerhand ook een beroemde naam te krijgen, hoewel hij daar zelf niets om gaf. Tot twee keer toe hadden zijn berserker aanvallen de Nadir alle moed ontnomen en was hun linie doorbroken. Orrin vocht nog altijd met de laatste mannen van de Groep Karnak, die nu nog maar achttien man sterk was. Gilad vocht rechts van hem en Bregan links. De laatste gebruikte nog steeds de buitgemaakte bijl. Hogun had vijftig Legioensoldaten om zich heen verzameld en stond een eind achter de linie achter de borstwering, klaar om in elke bres te springen die geslagen werd. 

De dagen waren vol pijn en het gekerm van de stervenden. En de lijst in de Zaal van de Dood werd met elke zonsopgang langer. Dun Pinar sneuvelde, zijn keel opengereten door een gekartelde dolk. Bar Britan werd onder een stapel lijken van de Nadir gevonden; uit zijn borst stak een gebroken lans. De lange Antaheim van de Dertig werd door een werpspies in zijn rug geraakt. Elicas van het Legioen werd in het nauw gedrongen bij een van de torens van de vestingmuur. Hij stortte zich met een uitdagend geschreeuw op de Nadir en viel onder tientallen zwaardslagen. Jorak, de reusachtige bebaarde vogelvrije, werd met een knots het hoofd ingeslagen en stervend greep hij twee krijgers van de Nadir, met wie hij zich van de vestingmuur wierp, zodat ze krijsend op de rotsen daaronder te pletter vielen. 

Te midden van de chaos van rondhouwende zwaarden werden vele heldendaden verricht die niemand zag. Een jonge soldaat die rug aan rug met Druss streep, zag een vijandelijke lansier die zich op de oude man wilde storten. Zonder er verder bij na te denken, gooide hij zich voor de flitsende stalen punt en stierf krimpend van de pijn tussen de andere lijken op de vestingmuur. Een andere soldaat, een officier die Portitac heette, sprong in de bres vlak bij de poorttoren en stapte op de kantelen, waar hij de bovenkant van een ladder greep en zichzelf naar voren stortte, waarbij hij de ladder van de muur wegtrok. Twintig Nadir vlak bovenaan stierven met hem op de rotsen en vijf anderen braken hun botten. Zo zouden er vele verhalen over individuele dapperheid verteld kunnen worden. 

Vanuit de hoofdstad Drenan kwam een eindeloze stroom depêches: 

Houd vol. 

Win tijd voor Wondwever. 

Nog één maand.

En de verdedigers wisten dat ze zo lang niet meer konden standhouden. Maar ze vochten door. 

Tweemaal waagden de Nadir een nachtelijke aanval. Maar in beide gevallen waarschuwde Serbitar de verdedigers en de aanvallers moesten hun pogingen duur bekopen. 's N achts was houvast moeilijk te vinden en de lange klim naar de bovenkant van de muur was vol gevaar. Honderden barbaren stierven zonder dat er een zwaard of pijl van de Drenai aan te pas hoefde te komen. 

Nu waren de nachten stil en in sommige opzichten even erg als de dagen. 

Want de vrede en de rust van de maanverlichte duisternis diende als een spookachtig tegenwicht voor de bloedige verschrikkingen van overdag. Mannen hadden tijd om na te denken: om te dromen van hun vrouw, hun kinderen, hun boerderij, en nog sterker van een toekomst die ze hadden kunnen hebben. 

Hogun en Boogman hadden de gewoonte gekregen om 's avonds over de vestingmuur te wandelen. De grimmige Legioengeneraal en de slimme, vrolijke vogelvrije. Hogun merkte dat hij het verlies van Elicas in Boogmans gezelschap kon vergeten; hij kon zelfs weer lachen. Van zijn kant voelde Boogman een zekere verwantschap met de gan, want ook hij had een ernstige kant aan zijn karakter, al hield hij die goed verborgen. 

Maar deze nacht was Boogman in een wat melancholieke stemming en zijn ogen staarden in de verte. 

'Zit je iets dwars, kerel?' vroeg Hogun. 

'Herinneringen,' antwoordde de boogschutter terwijl hij over de kantelen leunde en naar de kampvuren van de Nadir beneden keek. 

'Ze moeten of heel triest, of heel fijn zijn, als ze je in zo'n stemming brengen.' 

'Deze zijn heel triest, mijn vriend. Geloof je in de goden?' 

'Soms. Meestal wanneer ik met mijn rug tegen de muur sta en door vijanden ben omsingeld,' zei Hogun. 

'Ik geloof in de Twee Machten van Groei en Boosaardigheid. Ik geloof dat elk van deze machten een heel enkele keer bezit neemt van een mens en op een verschillende manier de oorzaak van zijn ondergang wordt.' 

'En deze machten hebben jou weten te verstrikken, Boogman?' vroeg Hogun zacht. 

'Misschien. Denk maar eens terug aan de afgelopen jaren - dan zullen je wel wat voorbeelden te binnen schieten.' 

'Dat hoef ik niet te doen. Ik weet waar dit verhaal heengaat,' zei Hogun. 

'Wat weet je dan?' vroeg de boogschutter terwijl hij de officier in zijn zwarte mantel aankeek. 

Hogun glimlachte vriendelijk, hoewel hij zag dat Boogmans vingers zich rond het gevest van zijn dolk gesloten hadden. 'Ik weet dat je een man bent wiens leven verstoord is door een tragisch geheim: een vrouw die gestorven, een vader die vermoord is ... iets. Misschien zelfs een misdaad die je gepleegd hebt en die je niet kunt vergeten. Maar zelfs als dat het geval was, het feit alleen al dat je er steeds met zoveel pijn aan terugdenkt, geeft aan dat je gehandeld hebt omdat je niet anders kon. Zet het van je af, kerel! Wie is er onder ons die het verleden kan veranderen?' 

'Ik wou dat ik het je kon vertellen,' zei Boogman. 'Maar ik kan het niet. Het spijt me, ik ben vanavond geen erg plezierig gezelschap. Loop jij maar verder, ik blijf hier nog een tijdje staan.' 

Hogun wilde de ander een klap op zijn schouder geven en iets grappigs zeggen om hem in een betere stemming te brengen, zoals Boogman bij hem zo vaak had gedaan, maar hij kon het niet. Er waren momenten wanneer men behoefte had aan een grimmige krijger, wanneer die zelfs werd verwelkomd, maar dit was niet zo'n keer, en zachtjes in zichzelf vloekend liep hij weg. 

Meer dan een uur lang stond Boogman op de kantelen en staarde uit over de vallei terwijl hij naar de liederen van de Nadirvrouwen luisterde, die zwakjes vanuit het kamp daar ver beneden hem aan kwamen drijven. 

'In een sombere stemming?' vroeg een stem. 

Boogman draaide zich met een ruk om en keek Roek aan. De jonge graaf was gekleed in de kleren waarin hij was gearriveerd - hertenleren laarzen tot op zijn dijen, een tuniek met een hoge boord vol goudborduursel en een wambuis van binnenstebuiten gekeerde schapenvacht. Hij droeg zijn slagzwaard aan zijn zijde. 

'Ik ben alleen maar moe,' zei Boogman. 

'Ik ook. Trekt mijn litteken al weg?' 

Boogman keek aandachtig naar de grillige rode lijn van het voorhoofd naar de kin. 'Je mag van geluk spreken dat je geen oog verloren hebt,' merkte hij op. 

'Dat rotte staal van de Nadir,' zei Roek. 'Ik pareerde keurig, maar dat verdomde zwaard van hem brak en sloeg in mijn gezicht. Grote goden, man, heb je enig idee hoe lang ik mijn gezicht heb beschermd?' 

'Het is te laat om je daar nu druk over te gaan maken,' zei Boogman grinnikend. 

'Sommige mensen worden lelijk geboren. Het is hun schuld niet, en ik persoonlijk heb het een man nooit kwalijk genomen wanneer hij lelijk was. Maar anderen - en daar tel ik mezelf bij - worden met een knap gezicht geboren. Dat is een gave die men zich niet lichtvaardig mag laten afnemen.' 

'Ik neem aan dat je het de snoodaard betaald hebt gezet wat hij je heeft aangedaan?' 

'Natuurlijk! En weet je, ik geloof dat hij zelfs glimlachte toen ik hem doodde. Maar ja, hij was dan ook lelijk. Ik bedoel écht lelijk. Het is niet eerlijk.' 

'Het leven kan zo onrechtvaardig zijn,' stemde Boogman in. 'Maar je moet het van de zonnige kant bekijken, heer graaf. Weet je, je bent nooit zo verbijsterend knap geweest als ik bijvoorbeeld. Je zag er gewoon aardig uit. De wenkbrauwen waren te dik en de mond een beetje te breed. En je wordt ook al wat kaler. Was je gezegend geweest met zo'n wonderbaarlijk knap uiterlijk als ik, dan zou je echt iets gehad hebben om over te treuren.' 

'Er zit wel iets waars in wat je zegt,' zei Roek. Je bent inderdaad een geluksvogel wat je uiterlijk betreft. Op die manier probeerde de natuur kennelijk te compenseren dat je nogal klein bent.' 

'Klein? Ik ben bijna net zo lang als jij.' 

'Tja, maar bijna is zo'n groot woord. Kan een man bijna levend zijn? Bijna gelijk hebben? Waar het lengte betreft, mijn vriend, houden we ons niet bezig met subtiele grijstinten. Ik ben langer, jij bent kleiner. Maar ik zal onmiddellijk toegeven dat er geen knappere kleine man in de vesting te vinden is.' 

'Vrouwen hebben anders altijd gevonden dat ik een volmaakte lengte had,' zei Boogman. 'Wanneer ik met hen dans, kan ik tenminste lieve woordjes in hun oor fluisteren. Met die lange stelten van jou komt hun hoofd ergens in de buurt van je oksel.' 

'Hadden jullie veel gelegenheid om te dansen, daar in het woud?' vroeg Roek fijntjes. 

'Ik heb niet altijd in het woud geleefd. Mijn familie ... ' Boogman zweeg abrupt. 

'Ik ken je familie achtergrond,' zei Roek. 'Maar het wordt tijd dat je er eens over praat - je hebt het te lang opgezouten.' 

'Hoe kun jij dat weten?' 

'Serbitar heeft het me verteld. Zoals je weet is hij binnen in je geest geweest... wanneer je zijn boodschappen naar Druss bracht.' 

'Ik neem aan dat intussen de hele verdomde vesting op de hoogte is?' zei Boogman. 'Ik vertrek bij het krieken van de dag.' 

'Alleen Serbitar en ik kennen je verhaal - en de waarheid. Maar vertrek gerust als je wilt.' 

'De waarheid is dat ik mijn vader en mijn broer heb gedood.' Boogmans gezicht was bleek en gespannen. 

'Twee ongelukken, en dat weet je donders goed!' zei Roek. 'Waarom moet je jezelf zo kwellen?' 

'Waarom? Omdat ik me afvraag hoeveel ongelukken in het dagelijkse leven veroorzaakt worden door onze eigen diepste wensen. Er was ooit een hardloper - de beste die ik ooit heb gezien. Hij bereidde zich voor op de Grote Spelen, om voor de eerste keer van zijn leven tegen de snelste mannen van vele landen te lopen. Op de dag voor de wedstrijd viel hij en verzwikte zijn enkel. Was het werkelijk een ongeluk, of was hij bang voor de grote test?' 

'Dat weet hij alleen,' zei Roek. 'Maar daarin ligt het geheim. Hij weet het en jij zou het ook moeten weten. Serbitar heeft me verteld dat je met je vader en je broer op jacht was. Je vader liep links van je, je broer rechts, toen jij een hert door het struikgewas achtervolgde. Een struik voor je ritselde, je richtte en liet de pijl wegvliegen. Maar het was je vader die daar aankwam zonder je te waarschuwen. Hoe had jij moeten weten dat hij iets dergelijks zou doen?' 

'Het punt is dat hij ons had geleerd dat we nooit moesten schieten voor we het doelwit zagen.' 

'Goed, je hebt een vergissing begaan. In dat opzicht ben je ook niet de eerste in de wereldgeschiedenis.' 

'En mijn broer?' 

'Hij zag wat je gedaan had, begreep het verkeerd en stormde woedend op je af. Jij duwde hem weg en hij viel, waarbij hij met zijn hoofd tegen een rots terechtkwam. Niemand die wenst om zo'n last te dragen. Maar jij hebt hem gekoesterd en het wordt nu tijd dat je hem eens aflegt.' 

'Ik heb nooit van mijn vader of mijn broer gehouden,' zei Boogman. 'Mijn vader heeft mijn moeder gedood. Hij liet haar maanden aan een stuk alleen en had talloze maîtresses. Toen mijn moeder een minnaar nam, heeft hij hem de ogen uit laten steken en haar laten doden. Afschuwelijk.' 

'Ik weet het. Maar blijf daar verder niet meer aan denken.' 

'En mijn broer had een aartje naar zijn vaartje.' 

'Dat weet ik ook.' 

'En weet je wat ik voelde toen ze allebei dood aan mijn voeten lagen?' 

'Ja. Je voelde je opgetogen.' 

'En is dat niet verschrikkelijk?' 

'Ik weet niet of je hier al eens eerder aan gedacht hebt, Boogman, anders moet je het eens doen: je verwijt de goden dat je door hun vloek bent getroffen - maar in werkelijkheid trof die de twee mannen die het verdienden. Ik weet niet of ik helemaal in het noodlot geloof, maar in het leven van een mens gebeuren bepaalde dingen waar hij geen verklaring voor heeft. Het feit dat ik hier ben, bijvoorbeeld. Druss' vaste overtuiging dat hij hier zal sneuvelen, want hij heeft een pact met de dood gesloten. En jij ... ik geloof dat jij alleen maar een werktuig van ... hoe moet ik het zeggen ... de natuurlijke gerechtigdheid bent geweest. Wat je ook van jezelf vindt, denk hier goed aan: Serbitar heeft je hart onderzocht en hij vond daar geen kwaadaardigheid. En hij wéét het.' 

'Misschien,' zei Boogman. Toen moest hij plotseling grinniken. 'Is je dat al opgevallen? Wanneer Serbitar die helm met de paardenharen kam afzet, is hij kleiner dan ik.' 

Het vertrek was Spartaans gemeubileerd: een tapijt, een kussen en een stoel, allemaal samen onder het kleine raam waar de albino stond, naakt en alleen. Het maanlicht bescheen zijn bleke huid en de nachtwind speelde door zijn haren. Hij liet zijn schouders hangen en zijn ogen waren gesloten. Het was een vermoeidheid zoals hij nog nooit in zijn jonge leven had gevoeld. Want zij kwam voort uit de geest en de waarheid. 

De filosofen hadden het vaak over leugens die als gezouten honing onder de tong schuilden. Dit, wist Serbitar, was maar al te waar. Maar vaker was de verborgen waarheid erger. Veel erger. Want die schuilde in de buik en groeide daar tot zij de hele geest verzwolg. 

Beneden waren de kamers waarin Suboden en de driehonderd man uit Dros Segril waren ingekwartierd. Enkele dagen lang had hij zij aan zij met zijn persoonlijke lijfwacht gevochten en opnieuw was hij de prins van Dros Segril, de zoon van graaf Drada. Maar de ervaring was pijnlijk geweest, want zijn eigen mannen hadden het teken van de Beschermende Hoorn gemaakt toen hij naar hen toe ging. Ze zeiden zelden iets tegen hem en wanneer dat het geval was, dan alleen om snel een vraag te beantwoorden. Suboden, die zoals altijd geen blad voor zijn mond nam, had de albino verzocht naar zijn kameraden terug te gaan. 

'Wij zijn hier, prins Serbitar, omdat het onze plicht is. Die zullen wij het beste kunnen vervullen zonder u aan onze zijde.' 

Maar nog pijnlijker was het lange gesprek geweest dat hij met de abt van de Zwaarden had gehad - de man die hij vereerde, van wie hij hield als van een vader, een mentor, een vriend. 

Serbitar sloot zijn ogen en opende zijn geest, schoot uit de gevangenis van zijn lichaam en schoof de gordijnen van de tijd opzij. 

Hij reisde terug, steeds verder terug. Dertien lange, vermoeiende maar ook met vreugde vervulde jaren gleden langs hem heen en opnieuw zag hij de karavaan die hem naar de abt van de Zwaarden had gebracht. Aan het hoofd van een stoet van tien krijgers rijdt Drada met zijn rode baard, de jonge graaf van Segril - gestaald in de strijd, opgewekt, een meedogenloze vijand, maar een ware vriend. Achter hem tien van zijn trouwste krijgers, mannen die zonder ook maar een moment te aarzelen voor hem zouden sterven, want ze hadden hem meer lief dan hun eigen leven. Aan het eind van de stoet een kar waarop de jonge prins ligt, op een strozak bedekt met zijden lakens. Een canvas scherm moet zijn spookachtig witte gelaat tegen de zon beschermen. 

Drada laat zijn zwarte paard om zijn as draaien en galoppeert terug naar de kar. Hij steunt op zijn zadelknop en kijkt neer op de jongen. De jongen kijkt op; hij kan alleen de uitgespreide vleugels van zijn vaders krijgshelm zien, afgetekend tegen de heldere hemel. 

De kar zet zich weer in beweging tot in de schaduw van de rijk versierde zwarte poorten. Ze zwaaien open en er verschijnt een man. 

'Ik heet je welkom, Drada,' zegt hij, zijn stem in strijd met de zilveren wapenrusting die hij draagt, want het is een vriendelijk geluid, de stem van een dichter. 

'Ik breng je mijn zoon,' antwoordt de graaf - met barse stem, zoals bij een soldaat past. 

Vintar loopt naar de kar en kijkt op de jongen neer. Hij legt een hand op het bleke voorhoofd, glimlacht en tikt de jongen op zijn hoofd. 'Kom, loop een eindje met me op, jongen,' zegt hij. 

'Hij kan niet lopen,' zegt Drada. 

'Maar natuurlijk wel,' zegt Vintar. 

De jongen keert zijn rode ogen vragend naar Vintar, en voor de eerste maal in zijn eenzame leven voelt hij de aanraking van een andere geest. Er worden geen woorden gebruikt. Vintars vriendelijke dichtersgezicht dringt bij hem binnen met een belofte van kracht en vriendschap. De broze spieren van Serbitars skeletachtige lichaam beginnen te trillen, als een stroom kracht de versleten cellen laat herleven. 

'Wat is er met die jongen aan de hand?' Drada's stem klinkt verontrust. 

'Niets. Neem afscheid van je zoon.' 

De roodgebaarde krijger wendt het hoofd van zijn paard weer naar het noorden en kijkt op zijn witharige zoon neer. 'Doe wat je gezegd wordt. En braaf zijn.' Hij aarzelt ... doet alsof zijn paard schichtig is. Hij probeert de woorden voor een laatste afscheid te vinden, maar het lukt hem niet. Hij heeft de omgang met dit kind met zijn rode ogen altijd moeilijk gevonden. 'Braaf zijn,' zegt hij nogmaals; vervolgens heft hij een arm op en leidt zijn mannen noordwaarts op de lange weg naar huis. 

Als de stoet wegrijdt, valt er een stralende stroom zonlicht op de strozak en de jongen reageert alsof hij met een speer wordt doorboord. De pijn is op zijn gezicht af te lezen en hij knijpt zijn ogen stijf dicht. Vintar tast voorzichtig naar zijn geest en seint: 'Sta op en volg de beelden die ik op je oogleden laat verschijnen.' 

De pijn wordt onmiddellijk minder en de jongen kan zien, duidelijker dan ooit tevoren. En zijn spieren brengen hem eindelijk overeind - een gevoel, waarvan hij dacht dat hij het vergeten was nadat hij een jaar geleden in de sneeuw op de Delnochbergen in elkaar was gezakt. Vanaf dat ogenblik tot nu had hij verlamd en verstomd neergelegen. 

Nu staat hij op en met stijf dichtgeknepen ogen ziet hij duidelijker dan ooit tevoren. Zonder enig gevoel van schuld beseft hij dat hij zijn vader vergeten is en het stemt hem blij. 

De geest van de oudere Serbitar proeft opnieuw de absolute vreugde die de jongen op die dag doorstroomde toen hij arm in arm met Vintar de Ziel over de binnenplaats liep tot ze eindelijk in een helder verlichte hoek bij een kleine rozenstek tegen een hoge stenen muur kwamen. 

'Dit is jouw roos, Serbitar. Houd ervan. Koester hem en groei samen met hem op. Op een dag zal zich op die kleine plant een bloem ontwikkelen. En haar geur zal voor jou alleen zijn.' 

'Is het een witte roos?' 

'Het is alles wat je wilt.' 

In de jaren die volgden vond Serbitar vrede en vreugde in kameraadschap, maar nooit zo intens als de ervaring van ware tevredenheid op die eerste dag met Vintar de Ziel. 

Vintar had hem het lorassiumkruid aangewezen en geleerd dat hij de bladeren daarvan moest eten. Aanvankelijk maakte hem dat slaperig en werd zijn geest met kleuren gevuld. Maar naarmate de dagen verstreken leerde zijn krachtige jonge geest de visioenen beheersen, en de groene sappen hadden zijn zwakke bloed versterkt. Zelfs zijn ogen waren van kleur veranderd en weerspiegelden de kracht van de plant. 

En hij leerde weer rennen, waarbij hij genoot van de wind in zijn gezicht. 

En te klimmen en te worstelen, te lachen en te leven. 

En hij had geleerd om te praten zonder te praten, te bewegen zonder te bewegen en te zien zonder te zien. 

In al deze heerlijke jaren had Serbitars roos welig getierd en gebloeid. Een witte roos ... 

En nu dit! Een blik in de toekomst had dertien jaar training en geloof tenietgedaan. Een snelle pijl, waargenomen door de mist van de tijd, had zijn lotsbestemming veranderd. 

Serbitar had verstijfd van afgrijzen gekeken naar het tafereel onder hem op de in de strijd verminkte muren van de Dros. Zijn geest was teruggeweken voor het geweld dat hij daar zag en was snel als een komeet naar een uithoek van een ververwijderd universum gevlucht, om zichzelf en zijn verstand tussen de exploderende sterren en de nieuwgeboren zonnen te verliezen. 

En toch had Vintar hem gevonden. 

'Je moet terugkeren.' 

'Ik kan het niet. Ik heb gezien ... ' 

'Net als ik.' 

'Dan weet u dat ik liever zou sterven dan het nogmaals te zien.' 

'Maar je kunt niet anders. Het is je lotsbestemming.' 

'Dan weiger ik mijn lot te aanvaarden.' 

'En je vrienden? Wijs je hen ook af?' 

'Ik kan u geen tweede keer zien sterven, vader abt.' 

'Waarom niet? Ikzelf heb het tafereel al honderden malen gezien. Ik heb er zelfs een gedicht over geschreven.' 

'Zullen we na de dood weer bestaan - zoals we nu zijn? Als vrije zielen?' 

'Ik weet het niet, maar ik zou het graag zo hebben. Keer nu terug en doe je plicht. Ik heb de Dertig opgeroepen. Ze zullen je lichaam zo lang mogelijk in leven houden.' 

'Dat hebben ze altijd al gedaan. Waarom moet ik de laatste zijn die sterft?'
'Omdat we dat zo willen. We houden van je, Serbitar. Dat hebben we altijd gedaan. Je was een verlegen kind dat nooit vriendschap had ondervonden. Je was op je hoede, bij de minste aanraking of omarming - een verlaten ziel die huilde in een kosmische wildernis. Zelfs nu ben je alleen.' 

'Maar ik houd van jullie allemaal.' 

'Omdat je onze liefde nodig hebt.' 

'Maar niet op deze manier, vader abt!' 

'Houd je van Roek en Virae?' 

'Zij maken geen deel uit van de Dertig.' 

'Jij ook niet, tot we je opnamen.' 

En Serbitar was met een beschaamd gevoel naar de vesting teruggekeerd. Maar de schaamte die hij eerder had ervaren was niet te vergelijken met het gevoel dat nu bezit van hem had genomen. 

Was het pas een uur geleden dat hij met Vintar over de vestingmuur had gelopen, over vele dingen had geklaagd en talloze zonden had bekend? 

Je hebt ongelijk, Serbitar. Volkomen ongelijk. Ook ik voel bloeddorst tijdens de strijd. Wie niet? Vraag het Arbedark of Menahem maar. Zolang we nog steeds mensen zijn, hebben we ook gevoelens als andere mensen.' 

'Maar we zijn toch niet voor niets priester?' riep Serbitar uit. 'We hebben jaren van ons leven besteed aan het bestuderen van de krankzinnigheid van de oorlog, de zucht naar macht van de mens, zijn behoefte aan bloedvergieten. We verheffen onszelf boven de gewone mens met krachten die bijna goddelijk zijn. Maar uiteindelijk komen we toch hier uit: bij het moordzuchtige verlangen naar de strijd. Het is allemaal voor niets!' 

'Je hoogmoed is onvoorstelbaar,' zei Vintar met een scherpe klank in zijn stem en een glimp van woede in zijn ogen. 'Je hebt het over "goddelijk" en de "gewone mens". Waar is de nederigheid waarnaar we streven in je woorden terug te vinden? Toen jij naar de Tempel kwam, was je zwak en eenzaam, en verscheidene jaren lang was je de jongste. Maar je leerde des te sneller. En je werd gekozen als de Stem. Heb je alleen de vaardigheden aangeleerd en de filosofie genegeerd?' 

'Het schijnt van wel,' antwoordde Serbitar. 

'Opnieuw heb je het bij het verkeerde eind. Want in wijsheid ligt lijden opgesloten. Jij kent smart; niet omdat je niet gelooft, maar juist omdát je gelooft. Laten we naar ons uitgangspunt terugkeren. Waarom zijn wij naar zo'n verre oorlog gereisd?' 

'Om te sterven.' 

'En waarom hebben we deze wijze gekozen? Waarom zijn we niet eenvoudig tot het bittere eind in hongerstaking gegaan?' 

'In de oorlog is de wil tot leven van de mens het sterkst. Hij zal moedig vechten om in leven te blijven. Hij zal het leven opnieuw leren liefhebben.' 

'En wat zijn we daardoor gedwongen onder ogen te zien?' 

'Onze twijfels,' fluisterde Serbitar. 

'Maar je had nooit gedacht dat jij zulke twijfels zou kennen omdat je zo zeker was van de goddelijke krachten?' 

'Ja, ik was er zo zeker van. Nu ben ik dat niet meer. Is dat zo'n zware zonde?' 

'Je weet dat dat niet zo is. Waarom ben ik nog in leven, mijn jongen? Waarom ben ik twintig jaar geleden niet met Magnars Dertig gestorven?' 

'U was de Ene, die gekozen was om de nieuwe tempel te stichten.' 

'En waarom was ik gekozen?' 

'U was de volmaaktste. Het kon niet anders.' 

'En waarom was ik dan de leider niet?' 

'Ik begrijp u niet.' 

'Hoe wordt de leider gekozen?' 

'Dat weet ik niet. Dat hebt u nooit gezegd.' 

'Wat veronderstel je, Serbitar?' 

'Omdat hij het meest geschikt is. De meest .. .'
'Perfecte?' 

'Dat zou ik gezegd hebben, maar ik begrijp waar u heen wil. Als u de meest perfecte was, waarom was Magnar dan de leider? Nou, waarom dan?' 

'Je hebt de toekomst gezien, je moet dit gesprek gezien en gehoord hebben. Zeg jij het me maar.' 

'U weet dat ik het niet heb gezien,' zei Serbitat. 'Er was geen tijd om de details te onderscheiden.' 

'O, Serbitar, je wilt het nog steeds niet begrijpen! Wat je zag en besloot te onderzoeken, dat wáren de details, de onbetekenende en de onbelangrijke. Wat betekent het voor de geschiedenis van deze planeet dat deze Dros valt? Hoeveel andere vestingen zijn er door de eeuwen heen niet gevallen? Welk kosmisch belang was er met hun val gediend? Hoe belangrijk is onze dood?' 

'Maar zeg me dan, vader abt, hoe de leider gekozen wordt.' 

'Heb je dat dan nog niet geraden, mijn zoon?' 

'Ik geloof het wel.' 

'Vertel het me dan.' 

'Hij is de minst volmaakte van de acolieten,' zei Serbitar zacht terwijl hij aandachtig met zijn groene ogen naar Vintars gezicht keek in de hoop daarrop een trek van ontkenning te zien. 

'Hij is de minst volmaakte,' echode Vintar weemoedig. 

'Maar waarom?' vroeg Serbitar. 

'Opdat zijn taak des te zwaarder, des te veeleisender zal zijn. Om hem de kans te geven te groeien tot hij past bij de post die hij bekleedt.' 

'En heb ik gefaald?' 

'Nog niet, Serbitar. Nog niet.'

24

Elke dag verlieten meer mensen de belegerde stad met hun bezittingen hoog op karren, wagens of de rug van muilezels gestapeld. Ze vormden lange konvooien die kronkelend hun weg het binnenland in zochten naar de betrekkelijke veiligheid van de Skodabergen en de hoofdstad daarachter. 

Met het vertrek van de burgers werden de verdedigers met steeds nieuwe problemen geconfronteerd. Soldaten kregen nu ook andere taken opgedragen, zoals het schoonmaken van latrines, voorraden verdelen en voedsel bereiden. De druk op de verdedigers kwam nu van twee kanten. 

Druss was woedend en stond erop dat de poorten gesloten zouden worden om een eind aan de uittocht te maken. Roek wees hem erop dat ze dan nog meer soldaten aan de gevechten moesten onttrekken om langs de weg naar het zuiden te patrouilleren. 

Toen werden de verdedigers door de eerste echte ramp sinds het begin van het beleg getroffen. 

Op de Hoogtijdag van de Zomer - tien weken na het begin van de strijd - viel Musif en heerste er een complete chaos. De Nadir wisten in het midden door de muur heen te breken en dreven een wig in het open terrein erachter. De mannen die omsingeld dreigden te worden, trokken zich terug en renden naar de vuurgeulen. Overal waren schermutselingen onder de rennende mannen, de discipline was volkomen verdwenen en twee bruggen over de vuurgeul stortten in onder het gewicht van de opdringende krijgers die erover wilden. 

Op Kania, muur drie, wachtte Roek zo lang mogelijk voor hij beval de geulen met pijlen in brand te schieten. Druss, Orrin en Hogun wisten zich vlak voor de vlammen oplaaiden in veiligheid te brengen. Maar aan de andere kant van de geul vochten meer dan achthonderd Drenaikrijgers een hopeloze strijd in kleine cirkelvormige groepen, die met de minuut kleiner werden. Velen op Kania draaiden zich om omdat ze de hopeloze strijd van hun makkers niet langer aan konden zien. Roek stond met machteloos gebalde vuisten wanhopig toe te kijken. De Drenai werden overspoeld door de onvoorstelbare overmacht en duizenden barbaren hieven een strijdlustig overwinningslied aan. Ze stelden zich zingend op voor de vlammen en zwaaiden hun bloederige zwaarden en bijlen in de lucht heen en weer. Slechts weinigen op de muren konden de woorden verstaan, maar dat was ook niet nodig. De boodschap was ook zo overduidelijk. Ze drong met een vernietigende duidelijkheid door merg en been. 

'Wat zingen ze eigenlijk?' vroeg Roek aan Druss terwijl de oude man op adem kwam nadat hij via het lange touw op de vestingmuur was geklommen. 

'Het is hun Overwinningslied,' zei Druss. 

'Wij Nadir, jonggeboren,

Bloedvergieters, bijlvechters, 

Altijd overwinnaars. 

Aan de andere kant drongen de barbaren het veldlazaret binnen, waar ze de mannen in hun bed vermoordden en anderen naar buiten sleepten in het zonlicht, in het zicht van hun kameraden op de muur. Daar werden ze met pijlen doorzeefd of werden een voor een hun ledematen afgehakt. Een man werd zelfs tegen de raamluiken van de kazerne gespijkerd, waar hij twee uur hing te kermen voor zijn buik werd opengereten en hij tenslotte werd onthoofd. 

De dode Drenai werden, beroofd van hun wapenrusting, in de vuurgeulen geslingerd, zodat de stank van het brandende vlees de lucht vervulde en de ogen liet tranen. 

De evacuatie via de zuidelijke poorten werd een vloedgolf en de stad liep langzaam leeg. Soldaten gooiden hun wapens weg en mengden zich tussen de menigte vluchtelingen. Op bevel van Roek werden er geen pogingen gedaan om deze deserteurs tegen te houden. 

In een klein huis, vlakbij de Straat van de Molenaars probeerde Maerie een snikkende kleuter in haar armen te troosten. Hij was bang van het rumoer buiten op straat, waar gezinnen hun bezittingen op karren en wagens pakten die door ossen of melkkoeien getrokken werden. Het was een hels lawaai. 

Maerie knuffelde het jochie, zong een slaapliedje voor hem en kuste de krullen op zijn hoofd. 

'Ik moet terug naar de muur,' zei haar man, een lange jongeman met donker haar en grote vriendelijke blauwe ogen. Wat zag hij er vermoeid uit, hologig en grimmig. 

'Ga er niet heen, Carin,' zei ze toen hij zijn zwaard om zijn middel gordde. 'Niet gaan? Ik moet wel.' 

'Laten we uit Delnoch vertrekken. We hebben vrienden in Purdol en je kunt daar wel werk vinden.' 

Hij bezat weinig intuïtie en de wanhopige klank in haar stem ontging hem. Hij zag ook de groeiende paniek in haar ogen niet. 'Laat je niet bang maken door deze dwazen, Maerie. Druss is nog steeds bij ons en we zullen Kania houden. Ik beloof het je.' 

Het snikkende jochie klemde zich aan de jurk van zijn moeder vast, getroost door de vriendelijke kracht in zijn vaders stem. Ook al was hij nog te jong om de woorden te begrijpen, hij werd getroost door de krachtige toon. Het lawaai buiten verwijderde zich en hij viel in slaap op de schouder van zijn moeder. Maar Maerie was ouder en wijzer dan het kind en voor haar waren de woorden slechts woorden. 

'Luister, Carin. Ik wil vertrekken. Vandaag nog!' 

'Ik heb nu geen tijd om daarover te praten, ik moet terug. We praten hier later nog over. Alles komt goed.' Hij boog zich voorover en kuste haar, waarna hij de chaotische drukte op straat in stapte. 

Ze keek om zich heen. Ze zag de uitzetkist bij de deur, een geschenk van Carins ouders. De stoelen die gemaakt waren door haar oom, Damus; met zorg vervaardigd, zoals al zijn werk. Ze hadden de stoelen en de kist meegebracht toen ze hier twee jaar geleden waren komen wonen. 

Fijne jaren? 

Carin was vriendelijk en zorgzaam, en hij hield van haar. Hij straalde zoveel goedheid uit. 

Nadat ze het kind in zijn bedje had gelegd, liep ze naar de kleine slaapkamer en sloot het raam om het lawaai buiten te houden. De Nadir zouden weldra komen. De deur zou worden ingetrapt en smerige barbaren zouden haar komen zoeken, haar kleren van haar lijf scheuren ... 

Ze sloot haar ogen. 

Druss was er nog steeds, had hij gezegd. Dwaze Carin! Vriendelijke, liefhebbende, zorgzame dwaze Carin! Carin de molenaar. 

Ze was nooit echt gelukkig geweest bij hem, hoewel ze dat zonder deze dwaze oorlog misschien nooit zou hebben ingezien. Ze was zo tevreden geweest. Toen had hij zich bij de verdedigers aangesloten en hij was zo trots geweest toen hij thuiskwam met dat belachelijke borstkuras en die veel te grote helm. 

Dwaze Carin. Lieve Carin. 

De deur ging open en toen ze zich omdraaide zag ze haar vriendin Delis met een sjaal over haar blonde haar en een zware reismantel om haar schouders. 

'Kom je mee?' vroeg ze. 

'Ja.' 

'Komt Carin ook met je mee?' 

'Nee.' 

Snel pakte ze haar spullen en propte die in een canvas tas die Carin had gekregen. Delis droeg de tas naar de wagen voor de deur terwijl Maerie haar zoon uit zijn bedje tilde en een deken om hem heen sloeg. Ze bukte zich over de uitzetkist, opende het deksel, duwde het linnen opzij en pakte de kleine beurs met zilvergeld die Carin daar had verborgen. 

Ze nam niet de moeite de deur achter zich dicht te trekken. 

In de donjon stond Druss woedend tegen Roek uit te varen en zwoer dat hij elke deserteur zou doden die hij in zijn vingers kreeg. 

'Daar is het al te laat voor,' zei Roek. 

'Verdomme, jongen!' mompelde Druss. 'We hebben nog geen drieduizend man meer over. Hoe lang denk je dat we nog zullen kunnen standhouden als we niet tegen die deserties optreden?' 

'En hoe lang als we dat wel doen?' snauwde Roek. 'Het is toch met ons gedaan! Serbitar zegt dat we Kania misschien twee dagen kunnen houden, Sumitos misschien drie, Valteri ook en Geddon nog minder. Tien dagen in totaal. Tien armzalige dagen!' De jonge graaf leunde over de leuning van het balkon boven de poorten en keek naar de konvooien in zuidelijke richting. 'Kijk nou eens, Druss! Boeren, bakkers, ambachtslieden. Welk recht hebben we om hen te vragen hun leven te geven? Wat zijn de gevolgen voor hen als wij verliezen? De Nadir zullen echt niet elke bakker in Drenan vermoorden - ze krijgen gewoon andere heersers.' 

'Je geeft het te gemakkelijk op,' snauwde Druss. 

'Ik ben een realist. En bespaar me dat verhaal over de Skelnpas. Ik ben niet van plan ergens heen te gaan.' 

'Dat zou je anders net zo goed kunnen doen,' zei Druss terwijl hij zich in een leren stoel liet neervallen. 'Je hebt alle hoop al verloren.' 

Roek kwam met fonkelende ogen van het raam vandaan. 'Wat hebben jullie krijgers toch allemaal? Het is begrijpelijk dat jullie in clichés praten, maar dat jullie er ook in denken is onvergeeflijk. Alle hoop verloren! Het mocht wat! Ik heb nooit een sprankje hoop gehád. Deze onderneming was van het begin af aan tot mislukken gedoemd, maar we doen wat we kunnen en moeten. Dan gaat een jonge boer met een vrouwen kinderen maar naar huis. Goed zo! Hij laat zien dat hij gezond verstand heeft, iets wat mannen zoals jij en ik nooit zullen begrijpen. Ze zullen later liederen over ons zingen, maar hij zorgt ervoor dat er mensen zijn die ze kunnen zingen. Hij zaait. Wij vernietigen. In ieder geval heeft hij zijn steentje bijgedragen en als een man gevochten. Het is misdadig als hij het gevoel zou krijgen dat hij met schande overladen is als hij vlucht.' 

'Waarom geef je hun dan niet allemaal de kans om naar huis te gaan?' vroeg Druss. 'Dan kunnen jij en ik op de muur gaan staan en de Nadir uitnodigen een voor een naar ons toe te komen om het sportief te houden.' 

Plotseling glimlachte Roek en de spanning en woede vloeiden uit hem weg. 'Ik ga er verder niet meer met je over debatteren, Druss,' zei hij zacht. 'Jij bent iemand die ik meer dan wie ook bewonder. Maar in dit geval denk ik dat je ongelijk hebt. Schenk jezelf maar een roemer wijn in - ik ben zo terug.' 

Nog geen uur later werd de boodschap van de graaf bij alle onderdelen voorgelezen. 

Bregan bracht het nieuws naar Gilad, die zat te eten in de schaduw van het veldlazaret aan de voet van de torenhoge rotswand bij West-Kania. 

'We mogen naar huis,' zei Bregan met een opgewonden gezicht. 'We kunnen met de Oogstmaaltijd thuis zijn!' 

'Ik begrijp er niets van,' zei Gilad. 'Hebben we ons dan overgegeven?' 

'Nee. De graaf zegt dat iedereen die dat wenst mag vertrekken. Hij zegt dat we met trots geheven hoofd weg kunnen gaan omdat we als mannen hebben gevochten - en als mannen moeten we ook het recht krijgen om naar huis te gaan.' 

'Gaan we ons dan overgeven?' vroeg Gilad verbaasd. 'Ik geloof het niet,' zei Bregan. 

'Dan ga ik niet.' 

'Maar de graaf zegt dat het goed is!' 

'Het kan me niet schelen wat hij zegt.' 

'Ik begrijp het niet, Gil. Een heleboel anderen gaan wel weg. En het is waar dat we onze rol gespeeld hebben. Dat is toch zo? Ik bedoel, we hebben ons best gedaan.' 

'Ik neem aan van wel.' Gilad wreef over zijn vermoeide ogen en draaide zich om naar de rook die nog altijd traag uit de vuurgeul naar de hemel steeg. 'Zij hebben hun best ook gedaan,' fluisterde hij. 

'Wie?' 

'Degenen die gesneuveld zijn. Degenen die nog gaan sneuvelen.' 

'Maar de graaf zegt dat het goed is. Hij zegt dat we met opgeheven hoofd kunnen vertrekken. Trots.' 

'Zegt hij dat?' 

'Ja.' 

'Nou, dat is dan fijn voor hen.' 

'Ik begrijp je niet. Echt niet. Je hebt van het begin af aan gezegd dat we hier niet zouden kunnen standhouden. Nu krijgen we de kans om te vertrekken. Waarom grijp je die kans niet gewoon en ga je met ons mee?' 

'Omdat ik gek ben. Doe iedereen daarginds de groeten van me.' 

'Je weet dat ik niet zal gaan als jij niet mee komt.' 

'Ga jij nou niet ook gek worden, Breg! Jij hebt zoveel om voor te leven. Stel je eens voor, kleine Legan die naar je toe waggelt, en alle verhalen die je kunt vertellen. Vooruit. Ga nu maar gauw! Gá!' 

'Nee. Ik weet niet waarom je blijft, maar dan blijf ik ook.' 

'Dat moet je niet doen,' zei Gilad zacht. 'Ik wil dat jij teruggaat, echt. Als je dat niet doet, is er tenslotte niemand meer die hun kan vertellen wat voor een held ik ben. Heus, Breg, ik zou me een stuk beter voelen als ik wist dat jij ver van dit alles vandaan bent. De graaf heeft gelijk. Mannen zoals jij hebben hun steentje bijgedragen. Op een geweldige manier. En wat mij betreft ... nou, ik wil gewoon hier blijven. Ik heb zoveel over mezelf en andere mannen geleerd. Ik ben nergens anders nodig dan hier. Ik ben daar niet nodig. Ik zal nooit een goede boer worden, en ik heb het geld niet om zakenman te worden, noch de opvoeding voor een prins. Ik ben een buitenbeentje. Hier hoor ik thuis ... bij alle andere buitenbeentjes. Alsjeblieft, Bregan. Ga nu, alsjeblieft!' 

Bregan voelde de tranen in zijn ogen toen de beide mannen elkaar omhelsden. Toen stond de jonge boer met het krulhaar op. 'Ik hoop dat het je goed gaat, Gil. Ik zal iedereen over jou vertellen - ik beloof het je. Veel geluk!' 

'Insgelijks, boer. Neem die bijl van je mee. Die kunnen ze mooi in het dorpshuis hangen.' 

Gil keek hem na toen hij naar de poort in de vestingmuur en de donjon daarachter liep. Bregan draaide zich nog een keer om en zwaaide. Toen was hij weg. 

In totaal besloten zeshonderdvijftig man te vertrekken. Tweeduizendveertig bleven. Hieronder bevonden zich Boogman, Caessa en vijftig boogschutters. De andere vogelvrijen, die zolang waren gebleven als ze beloofd hadden, keerden terug naar Skultik. 

'We zijn nu met wel erg weinig mensen over,' mompelde Druss nadat de vergadering voorbij was. 

'Ik heb me tussen veel mensen toch nooit zo op mijn gemak gevoeld,' zei Boogman luchtig. 

Hogun, Orrin, Roek en Serbitar bleven zitten toen Druss en Boogman de nacht in wandelden. 

'Niet zo wanhopen, ouwe jongen,' zei Boogman terwijl hij Druss een klap op zijn rug gaf. 'Het had allemaal veel erger kunnen zijn, weet je dat?' 

'0 ja? Hoezo?' 

'Nou, stel je voor dat de wijn op was.' 

'De wijn is op.' 

'0 ja? Dat is een ramp. Als ik dat geweten had, was ik nooit gebleven. Gelukkig heb ik toevallig een vaatje rode lentria in mijn nieuwe verblijf liggen. Dus vanavond kunnen we het er in ieder geval van nemen. Misschien kunnen we ook nog wel iets voor morgen bewaren.' 

'Dat is een goed idee,' zei Druss. 'Misschien kunnen we hem bottelen en de flessen een paar maanden bewaren om ze te laten rijpen. Rode lentria, nonsens! Dat bocht van jullie stoken jullie in Skultik uit zeep, aardappelen en rattendarmen. De inhoud van een pispot van de Nadir smaakt nog beter.' 

'Tja, daar kan ik niet over oordelen, ouwe jongen, ik heb de inhoud van zo'n pispot nooit gedronken. Maar mijn brouwseltje kan er aardig mee door.' 

'Ik denk dat ik liever aan de oksel van een Nadir ga sabbelen,' mompelde Druss. 

'Goed hoor! Dan drink ik het allemaal zelf wel op,' zei Boogman kortaf. 

'Nou, nou, er is geen reden om ineens zo prikkelbaar te doen, jochie. Ik doe met je mee. Ik heb altijd gevonden dat vrienden samen horen te lijden.' 

De slagader kronkelde als een slang onder Viraes vingers, waardoor het bloed in de buikholte stroomde. 

'Harder!' beval Calvar Syn, zijn eigen handen diep in de wond stekend terwijl hij blauwe, slijmerige ingewanden opzij duwde en koortsachtig proobeerde de inwendige bloeding te stelpen. Het had geen zin, hij wist dat het geen zin had, maar hij was het aan de man onder zijn handen verplicht om zich tot zijn laatste greintje kundigheid in te spannen. Ondanks al zijn moeite kon hij het leven tussen zijn vingers voelen wegvloeien. Weer een hechting, weer een kleine Pyrrusoverwinning. 

De man stierf toen Calvar Syn met een elfde hechting de buikwand had gedicht. 

'Is hij dood?' vroeg Virae. Calvar knikte en rechtte zijn rug. 

'Maar het bloed stroomt nog steeds,' zei ze. 

'Dat blijft het nog wel enkele ogenblikken doen.' 

'Ik had echt gedacht dat hij zou blijven leven,' fluisterde ze. 

Calvar veegde zijn bebloede handen aan een linnen doek af en liep om haar heen. Hij legde zijn handen op haar schouders en draaide haar naar zich toe. 'Hij had een kans van een op de duizend, zelfs als ik het bloeden had kunnen stoppen. De lans had zijn milt doorboord en hij zou bijna zeker gangreen hebben gekregen.' 

Haar ogen waren rood en haar gezicht was grauw: Ze knipperde met haar ogen en haar lichaam beefde, maar ze huilde niet toen ze naar het dode gezicht keek. 

'Ik dacht dat hij een baard had,' zei ze verbaasd. 

'Dat was de vorige patiënt.' 

'O ja. Hij stierf ook.' 

'Je moet wat gaan rusten.' Hij legde een arm om haar schouders en leidde haar het vertrek uit, door de ziekenzaal, langs de rijen stapelbedden. Verplegers liepen snel tussen de rijen door. Overal was de geur van de dood en de zoete, misselijkmakende stank van verrotting vermengd met de antiseptische bitterheid van lorassiumsap en heet water dat op smaak was gebracht met citroenmunt. 

Misschien kwam het door de onwelkome geur, maar tot haar verrassing merkte ze dat de bron nog niet droog was en dat haar tranen nog steeds konden vloeien. 

Hij leidde haar naar een achterkamer, goot een bak vol met warm water en waste het bloed van haar handen en haar gezicht, waarbij hij het zacht depte, alsof ze een kind was. 

'Hij zei tegen me dat ik van de oorlog hield,' zei ze. 'Maar dat is niet waar. Misschien vroeger wel. Ik weet het niet meer.' 

'Alleen een dwaas houdt van oorlog,' zei Calvar, 'of een man die er nooit een heeft meegemaakt. De ellende is dat de overlevenden de verschrikkingen vergeten en alleen de strijdlust onthouden. Die herinnering geven ze door en andere mannen hongeren ernaar. Doe je mantel om en ga een luchtje scheppen. Dan voel je je zo wat beter.' 

'Ik denk niet dat ik morgen terug kan komen, Calvar. Ik blijf bij Roek op de muur.' 

'Ik begrijp het.' 

'Ik voel me zo machteloos als ik die mannen hierbinnen zie sterven.' Ze glimlachte. 'Ik heb er een hekel aan om me machteloos te voelen. Dat ben ik niet gewend.' 

Vanuit de deuropening keek hij haar na, haar lange gestalte in een witte mantel gehuld terwijl de nachtwind met haar haar speelde. 'Ik voel me ook machteloos,' zei hij zacht. 

De laatste dode had meer indruk op hem gemaakt dan gewoonlijk, want hij had de man persoonlijk gekend terwijl anderen slechts naamloze vreemdelingen waren. 

Carin, de vroegere molenaar. Calvar herinnerde zich dat de man een vrouwen kind in Delnoch had. 

'Nou, in ieder geval zal iemand om je treuren, Carin,' fluisterde hij tegen de sterren.

25

Roek keek naar de sterren die hoog boven de toren van de donjon schenen. Af en toe gleed er een wolk voorbij, zwart tegen de maanverlichte achtergrond. De wolken waren als bergen in de lucht, getand en dreigend, meedogenloos en bewust. Roek wendde zich van het raam af en wreef in zijn ogen. Hij was wel eens eerder vermoeid geweest, maar nooit zo afgestompt uitgeput en zo diep terneergeslagen. Het was donker in het vertrek. Hij had vergeten de kaarsen aan te steken, zo aandachtig had hij naar de donker wordende hemel zitten turen. Hij keek om zich heen. Zo aangenaam en gezellig als het vertrek bij daglicht was, zo spookachtig en levenloos was het nu het in de schaduw lag. Hij was een indringer. Hij trok zijn mantel om zich heen. 

Hij miste Virae, maar zij werkte bij een uitgeputte Calvar Syn in het veldlazaret. Zijn verlangen naar haar was echter zo sterk dat hij opstond om naar haar toe te gaan. Toen hij eenmaal stond, verzette hij echter geen voet. Vloekend stak hij de kaarsen aan. In de haard lagen houtblokken klaar, dus stak hij die ook aan - ook al was het helemaal niet koud - en hij zat in de stevige leren stoel te kijken hoe de kleinere vlammetjes het aanmaakhout verteerden en de dikkere blokken daarboven in vlam zetten. De wind wakkerde de vlammen aan, waardoor de schaduwen begonnen te dansen, en Roek begon zich te ontspannen. 

'Dwaas die je bent,' zei hij tegen zichzelf toen de vlammen steeds hoger knetterden en hij begon te transpireren. Hij trok zijn mantel en laarzen uit en trok de stoel een eind bij het vuur weg. 

Een zachte klop op de deur wekte Roek uit zijn gedachten. Hij riep en Serbitar kwam het vertrek binnen. Een ogenblik lang herkende Roek hem niet; hij had zijn wapenrusting afgelegd en droeg nu een groene tuniek. Zijn lange witte haar was in zijn nek samengebonden. 

'Stoor ik je, Roek?' vroeg hij. 

'Helemaal niet. Kom even bij me zitten.' 

'Graag. Heb je het koud?' 

'Nee. Ik kijk graag in een brandend vuur.' 

'Ik ook. Het helpt me nadenken. Een oerherinnering aan een warme spelonk misschien, veilig beschermd tegen roofdieren?' opperde Serbitar. 

'Toen was ik er nog niet - ondanks mijn verwilderde uiterlijk.' 

'Maar dat was je wel. De atomen waaruit je lichaam is opgebouwd, zijn zo oud als het universum.' 

'Ik heb geen flauw idee waar je het nu over hebt, hoewel ik er niet aan twijfel dat het allemaal waar is,' zei Roek. 

Er viel een stilte die langzaam onbehaaglijk begon te worden. Toen begonnen beide mannen tegelijk te praten en Roek lachte. 

Serbitar glimlachte en haalde zijn schouders op. 'Ik ben niet zo goed in het gewoon converseren. Onervaren.' 

'Dat zijn de meeste mensen wanneer het erop aankomt. Het is een kunst,' zei Roek. 'Wat je moet doen is je ontspannen en genieten van de stiltes. Dat is de belangrijkste eigenschap van je beste vrienden - dat zijn mensen met wie je kunt zwijgen.' 

'Echt waar?' 

'Op mijn grafelijke woord van eer.' 

'Ik ben blij dat je je gevoel voor humor hebt weten te bewaren. Ik zou gedacht hebben dat het onder deze omstandigheden onmogelijk was.' 

'Een kwestie van aanpassingsvermogen, mijn beste Serbitar. Je wilt op een bepaald moment niet langer aan de dood denken - dan wordt het vervelend. Ik heb ontdekt dat mijn angst om te sterven gek genoeg kleiner bleek dan mijn angst om te vervelen.' 

'Je bent anders zelden vervelend, mijn vriend.' 

'Zelden? "Nooit" is het woord dat ik eigenlijk had willen horen.' 

'Neem me niet kwalijk. Nooit was natuurlijk het woord waarnaar ik zocht.' 

'Wat zal de morgen brengen?' 

'Ik zou het niet kunnen zeggen,' zei Serbitar snel. 'Waar is vrouwe Virae?' 

'Bij Calvar Syn. De helft van de burger-verpleeghulpen zijn naar het zuiden gevlucht.' 

'Dat kun je hen niet kwalijk nemen,' zei Serbitar. Hij ging staan en liep naar het raam. 'De sterren zijn helder vanavond,' zei hij. 'Hoewel het waarschijnlijk juister is om te zeggen dat de zichtbaarheid vergroot wordt door de hoek waarin de aarde staat.' 

'Ik denk dat ik de voorkeur geef aan "de sterren zijn helder vanavond",' zei Roek, die naast Serbitar bij het raam was komen staan. 

Onder hen kwam Virae langzaam aanlopen, een witte mantel rond haar schouders en haar lange haar wapperend in de nachtwind. 

'Ik denk dat ik maar naar haar toe ga,' zei Roek. 'Zou je me willen excuseren?' 

Serbitar glimlachte. 'Natuurlijk. Ik blijf een tijdje bij het vuur zitten nadenken, als je het goed vindt.' 

'Doe alsof je thuis bent,' zei Roek terwijl hij zijn laarzen aantrok. Enkele ogenblikken nadat Roek vertrokken was, kwam Vintar binnen. 

Ook hij had zijn wapenrusting verruild voor een eenvoudige tuniek met een kap van dikke witte wol. 

'Dat was pijnlijk voor je, Serbitar. Je had mij moeten laten komen,' zei hij terwijl hij de jongere man op zijn schouder klopte. 

'Ik kon hem de waarheid niet vertellen.' 

'Maar je hebt niet gelogen,' fluisterde Vintar. 

'Wanneer wordt het omzeilen van de waarheid een leugen?' 

'Ik weet het niet. Maar je hebt hen samengebracht, en dat was je doel. Ze hebben deze nacht.' 

'Had ik het hem moeten vertellen?' 

'Nee. Hij zou geprobeerd hebben om te veranderen wat niet veranderd kan worden.' 

'Niet kan of niet moet?' vroeg Serbitar. 

'Niet kan. Hij zou haar kunnen bevelen morgen niet te gaan vechten en zij zou weigeren. Hij kan haar niet opsluiten - ze is de dochter van een graaf.' 

'En als we het haar vertelden?' 

'Ze zou het niet willen geloven, of anders het noodlot tarten.' 

'Dan is ze dus gedoemd.' 

'Nee. Ze zal alleen maar sterven.' 

'Ik zal alles doen wat in mijn macht ligt om haar te beschermen, vader abt. Dat weet u.' 

'Net als ik. Maar we zullen falen. Morgenavond moet je de graaf Egels geheim tonen.' 

'Hij zal er niet voor in de stemming zijn.' 

Roek legde zijn arm om Viraes schouders, boog zich voorover en kuste haar wang. 

'Ik hou van je,' fluisterde hij. 

Ze glimlachte en leunde zonder iets te zeggen tegen hem aan. 'Ik kan het gewoon niet zeggen,' zei ze terwijl ze hem met haar grote ogen aankeek. 'Dat hindert niet. Voel je het?' 

'Dat weet je wel. Ik vind het alleen moeilijk om te zeggen. Romantische woorden klinken ... gek. .. onhandig wanneer ik ze gebruik. Het lijkt wel of mijn keel niet gemaakt was om de klanken te vormen. Ik voel me dwaas. Begrijp je wat ik bedoel?' Hij knikte en kuste haar opnieuw. 'En trouwens, ik heb jouw ervaring niet.' 

'Dat is waar.' 

'Wat wil je daarmee zeggen?' vroeg ze kortaf. 'Ik was het gewoon met je eens.' 

'Nou, doe dat liever niet. Ik ben niet in de stemming voor grapjes. Voor jou is dat gemakkelijk. Jij bent een prater, een verhalenverteller. Jij praat gewoon aan één stuk door. Ik wil alle dingen zeggen die ik voel, maar ik kan het niet. En als jij ze dan het eerst zegt, lijkt mijn keel gewoon dichtgeknepen te worden en ik weet dat ik iets zou moeten zeggen, maar ik kan het nog steeds niet.' 

'Luister, mooie dame, het hindert niet! Zoals je zegt, het zijn gewoon maar woorden. Ik heb de gave van het woord, jij van de daad. Ik weet dat je van me houdt; telkens als ik zeg wat ik voor je voel, verwacht ik niet dat jij voor echoput speelt. Eerder vanavond moest ik denken aan iets wat Horeb me jaren geleden vertelde. Hij zei dat er voor elke man een vrouw is, en dat ik de mijne zou herkennen wanneer ik haar zag. En dat was juist.' 

'Toen ik je zag,' zei ze terwijl ze zich naar hem toedraaide en haar arm stevig om zijn middel legde, 'dacht ik dat je een verwaande kwast was.' Ze lachte. Je had je gezicht eens moeten zien toen die bandiet op je af stormde!' 'Ik moest me concentreren. Ik heb je al eerder gezegd dat ik nou niet bepaald een scherpschutter ben.' 

'Je was gewoon verstijfd van schrik.' 

'Dat is waar.' 

'En toch redde je me?' 

'Dat is ook waar. Ik ben gewoon een geboren held.' 

'Nee, dat ben je niet - en daarom houd ik van je. Je bent gewoon een man die zijn best doet en probeert rechtvaardig te zijn. Dat is een zeldzaamheid.' Je zult het misschien niet geloven, maar ondanks mijn eigendunk word ik gewoon verlegen als ik complimentjes krijg.' 

'Maar ik wil zeggen wat ik voel, dat is belangrijk voor me. Jij bent de eerste man bij wie ik me als vrouw echt op mijn gemak voel. Je hebt me tot leven gebracht. Misschien dat ik tijdens dit beleg sneuvel, maar ik wil je nu zeggen dat het allemaal de moeite waard is geweest.' 

'Laten we het niet over de dood hebben. Kijk naar de sterren. Voel de nacht. Hij is schitterend, nietwaar?' 

'Ja, dat is zo. Waarom neem je me niet mee terug naar de donjon, waar ik je met daden kan tonen dat ik van je houd?' 

'Ja, waarom doe ik dat niet gewoon?' 

Ze beminden elkaar zonder heftigheid, maar rustig en liefdevol, en vielen in slaap terwijl ze door het slaapkamerraam naar de sterren keken. 

De kapitein van de Nadir, Ogasi, dreef zijn mannen voort terwijl hij het krijgslied van Ulrics Wolfskopstam schreeuwde en zijn bijl in het gezicht van een lange verdediger sloeg. De man greep met zijn handen naar de wond toen hij achterover viel. Het afschuwelijke krijgsgezang dreef hen voort, ze sloegen een bres in de linies en kregen vaste voet op het gras achter de muur. Maar zoals altijd wisten de Doodsbode en de witte tempeliers de rijen van de verdedigers weer te sluiten. 

Ogasi's woede gaf hem kracht terwijl hij links en rechts om zich heen maaide om zich een weg naar de oude man te banen. Een zwaard bracht hem een snede in zijn voorhoofd toe en hij wankelde een ogenblik, herstelde zich en trof de zwaardvechter in zijn buik. Links werd de linie teruggedrongen, maar rechts zwaaide hij in een halve cirkel als de hoorn van een stier. 

De machtige Nadir wilde een overwinningskreet naar de hemel schreeuwen. Eindelijk hadden ze de vijand op de knieën! 

Maar opnieuw sloten de rijen van de Drenai zich aaneen. Terwijl hij zich terugtrok in de groep krijgers om het bloed uit zijn ogen te vegen, zag Ogasi hoe de lange Drenai en zijn krijgsvrouw de hoorn in zijn zwaai stuitten. Aan het hoofd van ongeveer twintig krijgers leek de man in het zilveren borstharnas en de blauwe mantel wel krankzinnig geworden. Zijn gelach klonk boven het krijgsgezang van de Nadir uit en de mannen weken voor hem terug. 

Zijn berserker woede bracht hem midden tussen de barbaren en hij gebruikte geen enkele verdediging. Zijn druipende rode zwaard sneed, sloeg en hakte in op hun rijen. Naast hem dook de vrouw omlaag en pareerde om zijn linkerzijde te beschermen. Haar eigen slanke rapier bleek net zo dodelijk. 

Langzaam werd de hoorn in elkaar gedrukt en Ogasi merkte dat hij teruggedrongen werd naar de vestingmuur. Hij struikelde over het lijk van een Drenaiboogschutter die zijn wapen nog steeds vastklemde. Ogasi knielde, trok de boog uit de dode hand en haalde een zwarte pijl uit de koker. Nadat hij met een sprong op de vestingmuur terecht was gekomen, tuurde hij in het rond of hij de Doodsbode ook zag, maar de oude man bevond zich ergens in het midden en werd aan het oog onttrokken door Nadirkrijgers. Maar de lange berserker niet - de mannen vlogen voor hem uiteen. Ogasi zette de pijl op de pees, trok, richtte en met een gefluisterde vloek liet hij los. 

De pijl schampte langs Roeks onderarm - en vloog door. 

Virae draaide zich om, keek naar Roek, en de schacht drong door haar maliënkolder onder haar rechterborst in haar lichaam. Ze gromde van de klap, wankelde en viel half. Een Nadirkrijger schoot naar voren in haar richting. Met opeengeklemde tanden richtte ze zich rechtop, pareerde zijn wilde aanval en opende zijn halsslagader met een houw. 

'Roek!' riep ze terwijl ze de paniek in zich voelde opwellen toen haar longen begonnen te borrelen van het slagaderlijke bloed dat erin stroomde. Maar hij hoorde haar niet. Plotseling was daar de pijn en ze viel terwijl ze haar lichaam wegdraaide om de pijl niet nog dieper in zich te drukken. 

Serbitar rende naar haar toe en tilde haar hoofd op. 

'Vervloekt!' zei ze. 'Ik sterf!' 

Hij raakte haar hand aan en onmiddellijk was de pijn verdwenen. 

'Dank je, vriend! Waar is Roek?' 

'Hij is berserker, Virae. Ik kan hem nu niet bereiken.' 

'O, goden! Luister, zorg dat hij een tijdje niet alleen is nadat ... Je weet wel. Hij is een enorme romantische dwaas en ik denk dat hij misschien iets onverstandigs zou kunnen doen. Begrijp je me?' 

'Ik begrijp het. Ik zal bij hem blijven.' 

'Nee, jij niet. Stuur Druss - die is ouder en Roek vereert hem gewoon.' Ze richtte haar ogen naar de hemel. Daar dreef een enkele onweerswolk, eenzaam en dreigend. 'Hij had me gewaarschuwd dat ik een borstkuras moest dragen, maar dat is zo verdomd zwaar.' De wolk leek nu groter - ze probeerde het tegen Serbitar te zeggen, maar de wolk daalde neer en ze werd door duisternis omhuld. 

Roek stond op het balkon en klemde zijn handen om de reling terwijl de tranen uit zijn ogen stroomden en de snikken zich onbeheerst tussen zijn opeengeklemde tanden door naar buiten persten. Achter hem lag Virae, stil, koud en vredig. Haar gezicht was wit, haar borst rood van de pijl die een long had doorboord. Het bloeden was opgehouden. 

Roek haalde sidderend adem terwijl hij zijn verdriet de baas probeerde te worden. Het bloed droop uit een vergeten wond in zijn onderarm. Hij wreef in zijn ogen en liep terug naar het bed; terwijl hij naast haar ging zitten, tilde hij haar arm op en zocht naar een polsslag, maar die was er niet. 

'Virae!' zei hij zacht. 'Kom terug. Kom terug. Luister. Ik hou van je! Jij bent de ene ware.' Hij boog zich over haar heen en keek naar haar gezicht. Er verscheen een traan, en toen een tweede ... maar die waren van hemzelf. Hij tilde haar hoofd op en wiegde het in zijn armen. 'Wacht op me,' fluisterde hij. 'Ik kom naar je toe.' Hij tastte naar zijn gordel, trok de Lentriaanse dolk uit de schede en zette die tegen zijn pols. 

'Leg neer, jongen,' zei Druss vanuit de deuropening. 'Dat zou zinloos zijn.' 

'Ga weg!' schreeuwde Roek. 'Laat me met rust.' 

'Ze is weg, jongen. Bedek haar.' 

'Haar bedekken? Mijn Virae bedekken! Nee! Nee, dat kan ik niet. O, goden in Missael, ik kan haar gezicht gewoon niet bedekken.' 

'Ik heb het ook een keer moeten doen,' zei de oude man toen Roek zich voorover liet vallen; de tranen prikten in zijn ogen en de snikken lieten zijn lichaam schokken. 'Mijn vrouw is dood. Jij bent niet de enige die een geliefde verliest.' 

Druss stond lange tijd zwijgend in de deuropening en voelde een steek in zijn hart. Toen duwde hij hem dicht en liep de kamer in. 

'Laat haar daar een poosje liggen en praat met me, jongen,' zei hij terwijl hij Roek bij zijn arm pakte. 'Hier bij het raam. Vertel me nog eens hoe jullie elkaar leerden kennen.' 

En Roek vertelde hem over de aanval in het woud, de dood van Reinard, de rit naar de Tempel en de reis naar Delnoch. 

'Druss!' 

'Ja?' 

'Ik ben bang dat ik niet verder meer kan leven.' 

'Ik heb mannen gekend die dat niet konden. Maar daarvoor hoef je je polsen niet door te snijden. Buiten staat een hele horde barbaren die je graag naar de andere wereld zullen helpen.' 

'Die lui kunnen me gewoon niets meer schelen - ze mogen die vervloekte stad hier hebben. Ik wou dat ik nooit hierheen was gekomen.' 

'Ik weet het,' zei Druss kalm. 'Ik heb gisteren in het ziekenhuis nog met Virae gepraat. Ze vertelde me dat ze van je hield. Ze zei -' 

'Ik wil het niet horen.' 

'Dat wil je wel, want het is een herinnering die je kunt onthouden. En daardoor blijft zij in je gedachten voortleven. Als ze zou sterven, zei ze, zou ze tevreden gaan omdat ze jou had leren kennen. Ze zag enorm tegen je op, Roek. Ze vertelde me over de dag dat jij zij aan zij met haar tegenover Reinard en al zijn mannen stond. Ze was zo trots op je. Ik ook toen ik het hoorde. Je had iets, jongen, wat weinig mannen ooit bezitten.' 

'En nu heb ik het verloren.' 

'Maar je hebt het gehád! Dat kan nooit meer van je afgenomen worden. Het enige waarvan ze spijt had, was dat ze je nooit goed kon vertellen wat ze voor je voelde.' 

'0, dat heeft ze me wel verteld - daar waren geen woorden voor nodig. Wat voelde jij toen je vrouw stierf? Wat maakte je door?' 

'Ik geloof niet dat ik je dat hoef te vertellen. Je weet hoe ik me voelde. En geloof maar niet dat het na dertig jaar lichter wordt. Het wordt eerder zwaarder. En nu zit Serbitar in de grote zaal op je te wachten. Hij zegt dat het belangrijk is.' 

'Niets is verder nog belangrijk voor me. Druss, wil jij haar gezicht bedekken? Ik kán het gewoon niet.' 

'Ja. En daarna moet jij met die albino gaan praten. Hij heeft iets voor je.' 

Serbitar stond onder aan de trap te wachten toen Roek langzaam naar de grote zaal afdaalde. De albino droeg zijn volledige wapenrusting, ook zijn helm met de pluim van wit paardenhaar. Het vizier was neergeslagen om zijn ogen te beschermen. Hij leek net een zilveren standbeeld, dacht Roek. Alleen zijn handen waren bloot en die waren wit als gepolijst ivoor. 

'Je wilde me spreken?' zei Roek. 

'Kom met me mee,' zei Serbitar. Nadat hij zich op zijn hakken had omgedraaid, liep hij weg uit de zaal naar de wenteltrap die naar de kerkers onder in de donjon leidde. Roek had elk verzoek willen afwijzen, maar nu was hij gedwongen achter Serbitar aan te lopen en zijn woede werd steeds groter. De albino bleef boven aan de trap staan en pakte een brandende toorts uit een koperen muurhaak. 

'Waar gaan we heen?' vroeg Roek. 

'Kom met me mee,' herhaalde Serbitar. 

Langzaam en voorzichtig daalden de twee mannen de uitgesleten en gebarsten treden af tot ze uiteindelijk de eerste verdieping van de kerkers bereikten. In de gang, waar allang niemand meer geweest was, glinsterden waterige spinnenwebben en bogen die met nat mos begroeid waren. Serbitar liep door tot ze bij een eikenhouten deur kwamen, die met een roestige grendel was afgesloten. Het kostte hem enkele ogenblikken om de grendel terug te schuiven. Toen moesten beide mannen uit alle macht aan de deur trekken, voor die krakend open ging. Voor hen gaapte een tweede wenteltrap in het duister. 

Serbitar ging verder naar beneden. De trap eindigde bij een lange gang, waarin het water tot aan hun enkels stond. Ze liepen erdoor tot aan de laatste deur, in de vorm van een eikenblad waarop een gouden plaat met een inscriptie in de taal van de Ouden bevestigd was. 

'Wat staat er?' vroeg Roek. 

'Er staat: "Aan degenen die waardig zijn - welkom. Hierbinnen ligt Egels geheim en de ziel van de Bronzen Graaf.'" 

'Wat wil dat zeggen?' 

Serbitar probeerde de klink, maar de deur was afgesloten, kennelijk aan de andere zijde, omdat er geen grendel, ketting of sleutelgat te zien was. 

'Breken we hem open?' vroeg Roek. 

'Nee. Jij moet hem open maken.' 

'Hij zit op slot. Is dit een spelletje?' 

'Probeer het nou maar.' 

Roek draaide voorzichtig aan de klink en de deur zwaaide zonder enig geluid open. In het vertrek begonnen schemerige lichten te branden, gloeiende bollen van glas in nissen in de muren. In de kamer was het droog, hoewel nu het water van de gang binnenstroomde en zich over de dikke tapijten op de vloer verspreidde. 

In het midden van het vertrek, op een houten piëdestal, stond een harnas zoals Roek nooit eerder had gezien. Het was schitterend gesmeed uit brons en de overlappende metalen schubben glinsterden in het licht. Op de borstplaat bevond zich een bronzen adelaar, waarvan de vleugels zich over de borst tot aan de schouders uitspreidden. Daarboven bevond zich een helm, met vleugels en een adelaarskop bovenop. Er waren kaphandschoenen met scharnieren en bronzen schubben, en scheenplaten. Op de tafel voor het harnas lag een maliënkolder van bronzen ringen, gevoerd met het zachtste leer, en maliën leggings met scharnierende bronzen kniestukken. Maar boven alles werd Roeks aandacht getrokken door een zwaard dat zich in een blok van kristal bevond. Het zwaard was van goud en meer dan twee voet lang; het gevest kon je met twee handen vastpakken, de pareerstangen bestonden uit een paar uitgespreide vleugels. 

'Het is het harnas van Egel, de eerste Bronzen Graaf,' zei Serbitar. 

'Waarom heeft men dat hier laten liggen?' 

'Niemand kon de deur openen,' antwoordde de albino. 

'Hij zat niet op slot,' zei Roek. 

'Voor jou niet.' 

'Wat wil dat zeggen?' 

'Dat lijkt me wel duidelijk: jij en niemand anders was voorbestemd om die deur te openen.' 

'Dat kan ik niet geloven.' 

'Zal ik het zwaard voor je pakken?' vroeg Serbitar. 

'Als je zo vriendelijk wilt zijn.' 

Serbitar liep naar de kristallen kubus, trok zijn eigen zwaard en hamerde tegen het blok. 

Er gebeurde niets. Zijn zwaard ketste galmend weer omhoog, zonder dat er op het kristal ook maar een krasje te zien was. 

'Probeer jij het eens,' zei Serbitar. 

'Mag ik jouw zwaard even lenen?' 

'Steek je hand maar uit naar het gevest.' 

Roek liep naar voren en liet zijn hand naar het kristal zakken in de verwachting dat hij koud glas zou raken, maar dat gebeurde niet. Zijn hand zonk weg in het blok, zijn vingers sloten zich rond het gevest van het erin opgesloten zwaard. Zonder enige inspanning trok hij het wapen eruit. 

'Is het een of ander kunstje?' vroeg hij. 

'Waarschijnlijk. Maar ik ken het niet. Kijk!' De albino legde zijn handen op het nu lege kristal en hees zichzelf erop. 'Zwaai nu met je handen onder me door.' 

Roek gehoorzaamde - voor hem bestond het kristal niet. 

'Wat heeft dat te betekenen?' 

'Ik weet het niet, mijn vriend. Echt niet.' 

'Maar hoe wist je dan dat het hier was?' 

'Dat is nog moeilijker uit te leggen. Herinner je je die dag in het bos toen ik niet wakker gemaakt kon worden?' 

'Ja.' 

'Nou, ik reisde toen ver over de planeet, en zelfs daarbuiten, maar op mijn reizen dreef ik voort op de stroom van de tijd en ik bezocht Delnoch. Het was nacht en ik zag hoe ik jou door de gang naar deze kamer bracht. Ik zag hoe je het zwaard pakte en ik hoorde je de vraag stellen die je me net stelde. En toen hoorde ik mijn antwoord.' 

'Dus op dit moment zweef je boven ons en luistert?' 

'Ja.' 

'Ik ken je goed genoeg om je te geloven, maar vertel me dan het volgende eens: dat verklaart misschien waarom jij nu hier bij mij bent, maar hoe wist de eerste Serbitar dat het harnas hier lag?' 

'Dat kan ik je echt niet uitleggen, Roek. Het is als wanneer je naar jezelf in een weerspiegeling van een spiegel kijkt en ziet hoe dat beeld dan tot in het oneindige herhaald wordt. Maar tijdens mijn studies heb ik wel gemerkt dat er meer in dit leven is dan waar wij rekening mee houden.' 

'Wat bedoel je?' 

'Je hebt de kracht van de Bron.' 

'Ik ben niet in de stemming voor religie.' 

'Laten we dan in plaats daarvan zeggen dat Egel vele eeuwen geleden in de toekomst keek en deze invasie zag, zodat hij zijn harnas hier liet, bewaakt door magische middelen die alleen jij - als de graaf - kon doorbreken.' 

'Kijkt je geest nog steeds naar ons?' 

'Ja.' 

'Weet die van mijn verlies?' 

'Ja.' 

'Dus je wist dat ze zou sterven?' 

'Ja.' 

'Waarom heb je het me niet verteld?' 

'Het zou zonde van de vreugde zijn geweest.' 

'Wat bedoel je daarmee?' vroeg Roek, die voelde hoe de woede in hem groeide en het verdriet verdrong. 

'Als je een boer was geweest die een lang leven verwachtte, dan had ik je misschien gewaarschuwd - om je voor te bereiden. Maar dat ben je niet: jij strijdt tegen een wilde horde en je riskeert elke dag je leven. Net als Virae deed. Je wist dat ze kon sterven. Had ik je verteld dat dit zeker was, dan zou je daar niet alleen niets mee opgeschoten zijn, maar ik had jullie ook beroofd van de vreugde die jullie de afgelopen nacht nog hebben gesmaakt.' 

'Ik had haar kunnen redden.' 

'Nee, dat was onmogelijk.' 

'Dat geloof ik niet.' 

'Waarom zou ik erom liegen? Waarom zou ik haar dood wensen?' 

Roek antwoordde niet. Het woord 'dood' drong zijn hart binnen en verpletterde zijn ziel. Tranen welden weer in hem op en hij verdrong ze door strak naar de wapenrusting te kijken. 

'Die zal ik morgen dragen,' zei hij tussen zijn opeengeklemde tanden door. 'Ik zal haar dragen en sterven.' 

'Misschien,' antwoordde de albino.

26

De ochtend was helder en de lucht fris toen tweeduizend Drenaikrijgers zich voorbereidden om Kania tegen een aanval te verdedigen. Onder hen bewoog de sjamaan van de Nadir zich door de rangen van de barbaren en sprenkelde het bloed van kippen en schapen op de naakte zwaarden die de krijgers hem voorhielden. 

Toen stelden de Nadir zich op en een luid krijgsgezang zwol aan uit duizenden kelen terwijl de horde met ladders, touwen en enterhaken opmarcheerde. Roek keek vanuit het centrum van de linie toe. Hij tilde de bronzen helm op en zette die op zijn hoofd, waarna hij de kinriem vastgespte. Links van hem stond Serbitar, rechts Menahem. Andere leden van de Dertig stonden overal langs de muur verspreid. 

En toen begon de slachting. 

Drie aanvallen werden afgeslagen voor de Nadir vaste voet op de vestingmuur wisten te krijgen. En dit was maar van korte duur. Ongeveer veertig barbaren wisten door de verdedigingslinie heen te breken, om daarop tegenover een bronzen krankzinnige en twee zilveren geesten te komen te staan, die tussen hen door liepen en dood en verderf zaaiden. Tegen deze mannen was geen verdediging mogelijk en het zwaard van die bronzen duivel sneed door elk schild en harnas; mannen stierven kermend onder dat verschrikkelijke zwaard, alsof hun zielen in brand stonden. Die avond brachten de kapiteins van de Nadir verslag uit in de tent van Ulric en er werd uitsluitend gesproken over de nieuwe helden op de vestingmuur. Zelfs de Legendarische Druss leek menselijker - omdat hij in het zicht van de zwaarden van de Nadir lachte - dan deze gouden vernietigingsmachine. 

'We hadden het gevoel dat we honden waren die met een stok uit de weg werden gemept,' mompelde een man. 'Of ongewapende kinderen die door een volwassene opzij werden gedrukt.' 

Ulric was bezorgd, en hoewel hij hen moed in probeerde te spreken door keer op keer te herhalen dat het gewoon een man in een bronzen wapenrusting was, liet hij toch meteen de oude sjamaan Nosta Khan in zijn tent ontbieden nadat de kapiteins vertrokken waren. In kleermakerszit voor een fel brandend kolenkomfoor luisterde de oude man naar zijn krijgsheer terwijl hij voortdurend knikte. Tenslotte boog hij zich voorover en sloot zijn ogen. 

Roek sliep, uitgeput van zijn verdriet en de strijd. De nachtmerrie kwam langzaam en omhulde hem als zwarte rook. Hij opende zijn droomogen en voor zich zag hij de toegang tot een spelonk, donker en angstaanjagend. De ruimte straalde vrees uit als een tastbare kracht. Achter hem bevond zich een put, die zich tot in de vurige ingewanden van de aarde uitstrekte. Daaruit stegen vreemde geluiden op: gekerm en geschreeuw: Hij had geen zwaard in zijn hand, geen harnas om zijn lichaam. Uit de put klonk een glibberend geluid op, en toen Roek zich omdraaide zag hij hoe er zich een reusachtige worm uit verhief die met verrotting en slijm was bedekt. Hij week terug voor de stank. De bek van de worm was reusachtig en kon een man gemakkelijk in één keer verslinden. Rondom aan de rand bevonden zich drie rijen puntige tanden en op een ervan zat de bloederige gebroken arm van een man vastgepind. Roek week terug naar de ingang van de spelonk, maar een sissend geluid maakte dat hij zich omkeerde. Uit de duisternis van de spelonk kwam een spin. Er droop gif uit de reusachtige muil. Binnen in haar mond was een gezicht, groen en trillend, en uit de mond van het gezicht rolden woorden van macht. Bij elk woord dat klonk werd Roek zwakker, tot hij nauwelijks nog kon staan. 

'Blijf je daar de hele dag staan?' zei een stem. 

Roek draaide zich om en zag Virae aan zijn zijde, gekleed in een lange witte jurk. Ze glimlachte tegen hem. 

'Je bent er weer!' zei hij terwijl hij zijn handen naar haar uitstak. 

'Daar hebben we geen tijd voor, dwaas! Hier! Pak je zwaard!' Ze strekte haar armen naar hem uit en het zwaard van Egel verscheen in haar handen. Een schaduw viel over hen heen toen Roek het zwaard greep en zich omdraaide naar de worm die boven hem uittorende. Het zwaard hieuw een snee van drie voet in de nek van het schepsel en groen bloed spoot uit de wond. Roek sloeg keer op keer toe, tot het schepsel zich, bijna in tweeën gehakt, achterwaarts in de put liet vallen. 

'De spin!' riep Virae en Roek draaide zich nog een keer om. Het beest viel hem aan en de enorme muil was nu slechts een paar passen van hem af. Roek slingerde zijn zwaard in de gapende bek, en als een voortschietende pijl spleet het het groene gezicht binnenin als een meloen in tweeën. De spin sprong in de lucht en viel achterover. Er stak een wind op, en het monster veranderde in zwarte rook die omhoog steeg en verdween. 

'Ik geloof dat je daar gewoon zou zijn blijven staan als ik niet gekomen was,' zei Virae. 

'Ik denk het wel,' antwoordde Roek. 

'Dwaas die je bent,' zei ze glimlachend. 

Hij stapte met uitgestrekte armen voorzichtig naar voren. 'Mag ik je aanraken?' 

'Wat een vreemde vraag voor een echtgenoot.' 

'Maar verdwijn je dan niet?' 

Haar glimlach verflauwde. 'Nog niet, mijn lief.' 

Hij drukte haar stevig tegen zich aan terwijl de tranen uit zijn ogen drupten. 'Ik dacht dat je voorgoed verdwenen was. Ik dacht dat ik je nooit zou terugzien.' 

Een tijdlang zeiden ze helemaal niets tegen elkaar, maar hielden ze elkaar alleen maar stevig vast. 

Tenslotte duwde ze hem voorzichtig van zich af. 'Jij moet teruggaan,' zei ze.

'Terug?' 

'Naar Delnoch. Daar ben je nodig.' 

'Ik heb jou harder nodig dan Delnoch. Kunnen we hier niet blijven? Samen?' 

'Nee. Er is geen "hier". Dit bestaat niet. Alleen jij en ik zijn echt. Nu moet je terug.' 

'Ik zal je toch nog eens terugzien, hè?' 

'Ik houd van je, Roek. Ik zal altijd van je houden.' 

Hij werd met een schok wakker en richtte zijn ogen op de sterren buiten het raam. Hij kon haar gezicht nog steeds zien; het vervaagde langzaam tegen de achtergrond van de nachtelijke hemel. 

'Virae!' schreeuwde hij. 'Virae!' 

De deur ging open en Serbitar rende naar zijn bed. 'Roek, je droomt. Word wakker!' 

'Ik ben wakker. Ik heb haar gezien. Ze verscheen me in een droom en heeft me gered.' 

'Goed, maar nu is ze weer weg. Kijk me aan.' 

Roek keek in Serbitars groene ogen. Hij las er bezorgdheid in, maar die verdween al spoedig en de albino glimlachte. 

'Alles is in orde met je,' constateerde de albino. 'Vertel me eens over je droom.' 

Serbitar ondervroeg hem over het gezicht. Hij wilde elk detail horen dat Roek zich kon herinneren. Tenslotte glimlachte hij. 'Ik denk dat je het slachtoffer van Nosta Khan bent geweest. Maar je hebt hem terug weten te drijven - een uitzonderlijke prestatie, Roek.' 

'Virae kwam naar me toe. Was het geen droom?' 

'Ik denk het niet. De Bron heeft haar korte tijd vrijgelaten.' 

'Dat zou ik graag willen geloven. Echt waar.' 

'Ik denk dat je dat zou moeten doen. Heb je naar je zwaard gekeken?' Roek sprong uit bed en stapte naar de tafel waar zijn wapenrusting lag. 

Het zwaard was verdwenen. 

'Hoe kan dat?' fluisterde Roek. 

Serbitar haalde zijn schouders op. 'Het komt wel terug. Heb geen angst!' Hij stak de kaarsen aan en porde het vuur in de haard op. Toen hij daarmee klaar was, werd er bescheiden op de deur geklopt. 

'Binnen,' riep Roek. 

Een jonge officier trad binnen, het zwaard van Egel in zijn handen. 'Neem me niet kwalijk dat ik u stoor, meneer, maar ik zag nog licht. Een van de wachtposten vond uw zwaard bij de kantelen van Kania, dus heb ik het maar hier gebracht. Ik heb er eerst het bloed afgeveegd.' 

'Bloed?' 

Ja, meneer. Het zat onder het bloed. Merkwaardig hoe nat het nog steeds was.' 

'Nogmaals bedankt.' Roek wendde zich weer tot Serbitar. 'Ik begrijp er niets van.' 

In de tent van Ulric flakkerden kandelaars. De krijgsheer zat verstijfd naar het onthoofde lichaam voor hem op de grond te staren. Het tafereel zou hem de rest van zijn levensdagen blijven achtervolgen. Het ene ogenblik had de sjamaan in trance voor het komfoor gezeten, het volgende moment was er een rode lijn dwars over zijn hals verschenen en was zijn hoofd in het vuur getuimeld. 

Uiteindelijk riep Ulric zijn wachtposten om het lijk te laten weghalen nadat hij zijn eigen zwaard eerst langs de bloederige hals had gestreken. 'Hij heeft mijn woede opgewekt,' zei hij tegen zijn lijfwachten. 

Het stamhoofd van de Nadir verliet zijn tent en wandelde onder de sterrenhemel. Eerst die legendarische bijlvechter, dan de krijgers in het zilver. En nu die bronzen duivel wiens magie machtiger was dan van Nosta Khan. 

Waarom voelde hij die kilte in zijn ziel? Dros was gewoon een vesting als zo vele. Had hij er daarvan al niet honderd veroverd? Eenmaal de poorten van Delnoch voorbij, lag het wereldrijk van de Drenai aan zijn voeten. Hoe zouden ze zich nog langer tegen hem kunnen verzetten? Het antwoord was eenvoudig. Dat konden ze niet! Een man - of duivel - in brons kon de stammen van de Nadir niet stuiten. 

Maar welke andere verrassingen borg deze Dros nog in zich? 

Hij keek omhoog naar de torenhoge muren van Kania. 'Je zult vallen!' schreeuwde hij. Zijn stem echode door de vallei. 'Ik zal je op de knieën krijgen!' 

In het spookachtige licht van de ochtendschemering liep Gilad met een kom hete soep en een homp knapperig bruinbrood weg uit de kantine. Langzaam zocht hij zijn weg tussen de rijen krijgers door die de muur bemanden, tot hij bij zijn eigen post boven de geblokkeerde ingangstunnel kwam. Togi stond er al. Hij zat voorover, ineengedoken met zijn rug tegen de muur. Hij knikte toen Gilad naast hem hurkte, spuugde vervolgens op de slijpsteen in zijn vereelte hand en ging verder met het wetten van zijn lange cavalerie sabel. 

'Er zit regen in de lucht,' zei Gilad. 

'Ja. Dan kunnen ze niet zo snel klimmen.' 

Togi begon nooit uit zichzelf een gesprek, maar wist altijd wel iets op te merken wat een ander over het hoofd had gezien. Ze vormden een vreemd vriendenkoppel: Togi, een zwijgzame Zwarte Ruiter met vijftien dienstjaren, en Gilad, de boer van de Sentranvlakte die zich als vrijwilliger had gemeld. Gilad kon zich niet meer herinneren hoe ze elkaar hadden leren kennen, want Togi had een gezicht dat je ook meteen weer vergat. Hij was zich op een bepaald moment gewoon bewust geworden van de man. De soldaten van het Legioen waren nu over de muur verdeeld en aan de verschillende groepen toegevoegd. Niemand had gezegd waarom, maar voor Gilad was het duidelijk: dit waren de keurtroepen en ze gaven de verdediging een stalen ruggengraat, waar ze ook werden geplaatst. Togi was een felle krijger, die in stilte vocht. Geen geschreeuw of strijdkreten, alleen meedogenloze, nauwkeurig afgemeten bewegingen van een zeldzame bekwaamheid die de Nadirkrijgers dood of verminkt achterlieten. 

Togi wist niet hoe oud hij precies was, alleen dat hij in zijn jeugd als stalknecht bij de Ruiters in dienst was gekomen. In de oorlog tegen de Sathuli had hij zijn zwarte mantel verdiend. Jaren geleden was hij getrouwd geweest, maar zijn vrouw had hem verlaten en hun zoon meegenomen. Hij had er geen idee van waar ze heen waren gegaan en deed of het hem ook niet zoveel kon schelen. Als hij al vrienden had, dan praatte hij niet over hen en hij moest weinig hebben van gezag. Gilad had hem eens gevraagd wat hij van de officieren van het Legioen vond. 

'Ze vechten net zo goed als de rest van ons,' zei hij. 'Maar dat is ook het enige wat we ooit samen zullen doen.' 

'Wat bedoel je?' vroeg Gilad. 

'De adel. Je mag voor ze vechten en sterven, maar je zult nooit een van hen worden. Voor hen bestaan we niet als mensen.' 

'Druss is anders wel door hen geaccepteerd,' merkte Gilad op. 

'Ja. Door mij ook,' antwoordde Togi met een felle schittering in zijn donkere ogen. 'Dat is nog eens een man! Maar het verandert niets aan de zaak. Kijk eens naar de zilveren mannen die onder de albino vechten - niet één van hen komt uit een boerendorp. En ze worden aangevoerd door de zoon van een graaf; edellieden, stuk voor stuk.' 

'Maar waarom vecht je dan voor hen, als je zo'n hekel aan ze hebt?' 'Een hekel aan ze hebben? Ik heb helemaal geen hekel aan ze. Het is gewoon de manier waarop het leven in elkaar zit. Ik heb aan niemand een hekel en zij niet aan mij. We begrijpen elkaar, dat is alles. Voor mij verschillen de officieren niet van de Nadir; ze zijn allebei van een ander ras. En ik vecht omdat dat mijn handwerk is - ik ben een soldaat.' 

'Heb je dan altijd al soldaat willen worden?' 'Wat had ik anders kunnen worden?' 

Gilad spreidde zijn armen. 'Alles wat je maar wilt.' 

'Ik zou graag koning hebben willen zijn.' 

'Wat voor koning?' 

'Een bloeddorstige tiran!' antwoordde Togi. Hij knipoogde, maar glimlachte niet. Hij glimlachte zelden en wanneer hij het deed was het niet meer dan een kleine spierbeweging bij zijn ooghoeken. 

De vorige dag, toen de Bronzen Graaf in vol ornaat op de muur was verschenen, had Gilad Togi een por gegeven en gewezen. 

'Een nieuwe wapenrusting - het staat hem goed,' zei de Ruiter. 'Het ziet er oud uit,' zei Gilad. 

Togi haalde alleen zijn schouders op. 'Zo lang je er goed in kunt vechten .. .' Die dag was Togi's sabel zes duim boven het gevest afgebroken. Hij had zichzelf op de voorste Nadir geworpen en het gebroken lemmet in diens nek gedreven, waarna hij het korte zwaard van de man had gegrepen en er als een duivel mee om zich heen had geslagen. De snelheid waarmee hij dacht en handelde, en zijn kwikzilverachtige bewegingen, verbaasden Gilad. Naderhand, tijdens een gevechtspauze, had Togi een andere sabel van een dode soldaat gepakt. 

'Je vecht goed,' had Gilad gezegd. 

'Ik ben nog steeds in leven,' antwoordde Togi. 

'Is dat hetzelfde?' 

'Op deze muren wel, hoewel er goede mannen zijn gesneuveld. Maar dat is een kwestie van pech. De slechten en de onhandigen hebben geen pech nodig om te sneuvelen, en zelfs als ze geluk hebben houden ze het niet lang uit.' 

Togi stopte nu de wetsteen in zijn buidel en veegde het kromme lemmet met een geoliede doek af. Het staal glansde blauw-wit in het steeds sterker wordende licht. 

Verderop langs de muur maakte Druss een praatje met de krijgers en sprak hen met grapjes moed in. Hij kwam hun kant uit lopen en Gilad kwam overeind, maar Togi bleef gewoon op zijn plaats zitten. Druss bleef staan en praatte even met Gilad terwijl de wind door zijn witte baard speelde. 

'Ik ben blij dat je gebleven bent,' zei hij. 

'Ik kon toch nergens anders heen,' antwoordde Gilad. 

'Nee, inderdaad. Er zijn niet veel mannen die dat in de gaten hebben,' zei de oude krijger. Hij keek omlaag naar de zittende Ruiter. 'En jij bent er ook, Togi, jij jonge hond. Je leeft dus nog altijd?' 

'Tot nog toe wel,' zei hij terwijl hij opkeek. 

'Zorg dat het zo blijft,' zei Druss en hij liep verder langs de muur. 

'Daar gaat een groot man,' zei Togi. 'Een man om voor te sterven.' 

'Kende jij hem al van vroeger?' 

'Ja.' Togi zweeg verder en Gilad stond op het punt om te vragen of hij wat meer wilde vertellen toen het bloedstollende krijgsgezang van de Nadir het aanbreken van een volgende bloedrode dag aankondigde. 

Onder aan de muur stond een reus tussen de Nadir die Nogusha heette. Hij was nu al tien jaar Ulrics kampioen en hij was met een eerste aanvalsgolf naar voren gestuurd. Hij had twintig stamleden van de Wolfskopstam als lijfwachten bij zich. Hun taak was het hem te beschermen, tot hij de Doodsboode kon aanvallen en doden. Op zijn rug zat een zwaard van drie voet lang met een lemmet van zes duim breed gegespt; aan weerszijden hingen twee dolken in identieke schedes aan zijn gordel. Nogusha was zes voet en een duim lang, de langste krijger bij de Nadir en ook de dodelijkste: een veteraan die bij driehonderd gevechten van man tegen man de overwinnaar was geweest. 

De horde kwam bij de muur. Touwen slingerden kronkelend over de kantelen, ladders werden kletterend tegen het grijze steen gezet. Nogusha blafte bevelen naar de mannen om hem heen en drie stamleden klommen voor hem uit terwijl de anderen naast hem omhoog klommen. De lichamen van de eerste twee voor hem stortten op de rotsen beneden, maar de derde wist wat ruimte voor Nogusha te maken voor hij door een zwaardslag werd gedood. Nadat Nogusha de kantelen met een reusachtige hand had vastgegrepen, flitste zijn zwaard door de lucht terwijl zijn lijfwachten de gelederen aan weerszijden van hem sloten. Het enorme zwaard hakte een weg toen de groep een wigformatie vormde en in de richting van Druss opdrong, die zo'n twintig pas van hen af stond. Hoewel de Drenai de rij een achter Nogusha's groep weer aaneensloten, kon niemand dicht in de buurt van de reusachtige barbaar komen. Mannen sneuvelden onder zijn flitsende slagzwaard. Zijn lijfwachten aan weerszijden van hem verging het minder voorspoedig; een voor een vielen ze, totdat Nogusha als laatste overeind stond. Inmiddels was hij nog maar een paar passen van Druss verwijderd. Hij vocht nog als enige en het zou weldra met hem gedaan zijn. Hun ogen ontmoetten elkaar en ze begrepen elkaar onmiddellijk. Dit was een man die Druss uit duizenden herkend zou hebben: Nogusha de Zwaardvechter, Ulrics beul, een man wiens daden onder de Nadir legendarisch waren - een levende, jongere evenknie van Druss zelf. 

De oude man sprong soepel van de vestingmuur op het gras daarachter, waar hij wachtte. Hij deed niets om de aanvallen op de Nadirkrijger te laten ophouden. Nogusha zag dat Druss op hem wachtte, baande zich een pad en sprong weg uit het strijdgewoel. Verscheidene Drenaikrijgers wilden hem achterna gaan, maar Druss maakte een gebaar dat ze zich terug moesten trekken. 

'Daar ben je dan, Nogusha,' zei de oude man. 

'Daar ben ik dan, Doodsbode.' 

'Je zult niet lang genoeg meer leven om Ulrics beloning in ontvangst te kunnen nemen,' zei Druss. 'Er is geen weg terug meer.' 

'Eens moeten we allemaal sterven. En dit moment ligt voor mij zo dicht bij het paradijs als ik me maar kan wensen. Mijn hele leven heb je boven mij gestaan en stonden mijn daden in de schaduw van de jouwe.' 

Druss knikte plechtig. 'Ik heb ook aan jou gedacht.' 

Nogusha viel met een verbijsterende snelheid aan. Druss sloeg zijn zwaard opzij, deed een stap naar voren en gaf zijn tegenstander een verschrikkelijke slag met zijn linkervuist. Nogusha wankelde, maar herstelde zich snel en pareerde de neerwaartse slag van Druss' bijl. Het gevecht dat volgde was kort maar heftig. Hoe groot ieders bekwaamheid ook was, een strijd tussen een zwaard- en een bijlvechter kon nooit lang duren. Nogusha maakte een schijnbeweging naar links en sloeg toen met zijn zwaard onder Druss' dekking door. Sneller dan een gedachte wierp Druss zichzelf onder het maaiende zwaard door en plantte zijn schouder in Nogusha's middenrif. Toen de barbaar achteruit werd geworpen, sneed zijn zwaard de rug van Druss' wambuis open en verwondde hem boven in zijn rug. De oude man negeerde de plotselinge pijn en wierp zichzelf op het lichaam van de gevallen zwaardvechter. Met zijn linkerhand omklemde hij de rechterpols van zijn tegenstander en Nogusha deed hetzelfde. 

Er volgde een titanenstrijd, waarin beide mannen zich aan de greep van de ander probeerden te ontworstelen. Ze waren nagenoeg even sterk en hoewel Druss het voordeel had dat hij boven op de gevallen krijger lag en hem dus met zijn gewicht kon neerdrukken, was Nogusha jonger en Druss had een diepe wond. Het bloed stroomde over zijn rug en verzamelde zich boven de brede leren gordel rond zijn wambuis. 

'Je ... kunt het niet ... tegen me volhouden,' siste Nogusha tussen opeengeklemde tanden door. 

Druss' gezicht was rood van inspanning en hij antwoordde niet. De man had gelijk - hij kon zijn krachten voelen wegebben. Nogusha hief zijn rechterarm op en zijn zwaard glinsterde in de ochtendzon. Druss' linkerarm begon te trillen van de inspanning en het was een kwestie van seconden voor hij zou moeten meegeven. Plotseling tilde de oude man zijn hoofd op en ramde zijn voorhoofd in het hulpeloze gezicht van Nogusha. De neus van de barbaar werd verbrijzeld toen de zilveren rand van de helm van zijn tegenstander er tegenaan sloeg. Druss gaf de Nadir nog drie keer een kopstoot en Nogusha voelde de paniek in zich opkomen. Zijn neus en een jukbeen waren al verbrijzeld. Hij kronkelde, liet Druss' arm los en gaf hem een harde stomp tegen zijn kin, maar Druss negeerde de klap en sloeg Snaga in de nek van de man. Het bloed spoot uit de wond en Nogusha worstelde niet langer. Hij keek in de ogen van de oude man, maar geen van beiden spraken ze een woord. Druss was buiten adem en Nogusha had geen stembanden meer. De barbaar sloeg zijn ogen op naar de hemel en stierf. Druss kwam langzaam overeind, pakte Nogusha bij zijn voeten en sleepte hem het trapje naar de kantelen op. Ondertussen hadden de Nadir zich teruggetrokkken om zich klaar te maken voor een nieuwe aanval. Druss riep twee mannen en beval hen Nogusha's lijk op te tillen. Toen klom hij tussen de kantelen. 

'Houd mijn benen vast, maar zorg dat je je niet laat zien,' fluisterde Druss tegen de soldaten. In het zicht van de Nadir die zich onder de muur verzameld hadden, trok hij het lichaam van Nogusha omhoog in een stevige omhelzing, pakte het bij nek en kruis en hief het lijk van de reus met een laatste inspanning boven zijn hoofd. Met een schreeuw slingerde hij het lijk naar beneden, en als de soldaten hem niet vastgehouden hadden, zou hij er zelf achteraan gevallen zijn. Ze hielpen hem met een bezorgd gezicht omlaag. 

'Breng me snel naar het lazaret voor ik doodbloed,' fluisterde hij.

27

Caessa zat zwijgend en waakzaam naast het bed en wendde haar ogen geen moment van de slapende Druss af. Met dertig hechtingen was de wond in de brede rug van de bijlvechter dichtgenaaid. De snee liep in een bocht over het schouderblad tot in de schouder zelf, waar hij het diepst was. De oude man sliep, verdoofd met papaverwijn. Druss had onvoorstelbaar veel bloed verloren en op weg naar het ziekenhuis was hij in elkaar gezakt. Caessa hielp Calvar Syn toen deze de wond hechtte. Ze had geen woord gezegd. En nu zat ze onbeweeglijk bij zijn bed. Ze kon maar niet begrijpen waarom de krijger haar zo boeide. Ze verlangde absoluut niet naar hem - mannen hadden nooit enig verlangen in haar kunnen wekken. Liefde? Was het liefde? Ze zou het niet kunnen zeggen, ze had geen ervaring waaraan ze haar gevoelens zou kunnen afmeten. Haar ouders waren op een afschuwelijke manier aan hun eind gekomen toen ze zeven was. Haar vader, een vreedzame rustige boer, had proberen te verhinderen dat rovers zijn schuur leegplunderden en ze hadden hem zonder een ogenblik te aarzelen neergemaaid. Caessa's moeder had haar bij de hand genomen en was naar de bossen boven op de kliffen gerend. Maar ze waren gezien en de vlucht was snel ten einde. De vrouw kon het kind niet dragen, want ze was zwanger. En ze wilde het niet in de steek laten. Ze had gevochten als een wilde kat, maar ze was overweldigd, misbruikt en gedood. Al die tijd zat het kind onder een eikenboom, verstijfd van angst en zelfs niet in staat om te gillen. Een baardige man met stinkende adem was uiteindelijk op haar afgekomen, had haar ruw aan haar haar overeind getrokken, naar de rand van het klif gedragen en in zee geslingerd. 

Ze was gelukkig niet op de rotsen terechtgekomen, hoewel ze een snee in haar hoofd opliep en haar rechterbeen had gebroken toen ze was neergekomen. Een visser zag haar neerstorten en trok haar uit het water. Vanaf die dag was ze veranderd. 

Het lachende kind lachte niet meer en ook het zingen en dansen was afgelopen. Ze was stuurs en ze werd gemeen. Andere kinderen wilden niet met haar spelen en naarmate ze ouder werd was ze steeds vaker alleen. Op haar vijftiende doodde ze haar eerste man, een reiziger die een praatje met haar had gemaakt aan de oever van de rivier om haar de weg te vragen. Ze sloop zijn kamp binnen en sneed hem in zijn slaap de keel door terwijl ze naast hem bleef zitten om te kijken hoe hij stierf. 

Hij was de eerste van velen. 

Ze moest huilen om de dood van mannen. Door haar tranen kwam ze tot leven. Leven was voor Caessa het belangrijkste doel in haar leven. En dus moesten er mannen voor sterven. 

In latere jaren, na haar twintigste verjaardag, had Caessa een nieuwe methode ontwikkeld om haar slachtoffers te kiezen: degenen die zich tot haar aangetrokken voelden. Ze mochten het bed met haar delen, maar later, als ze lagen te dromen - misschien wel van de genoegens die ze hadden gesmaakt - trok ze langzaam een scherp geslepen zwaard over hun keel. Ze had niemand meer gedood sinds ze zich zes maanden geleden bij Boogman had aangesloten, want Skultik was haar laatste toevluchtsoord geworden. 

En nu zat ze naast het bed van een gewonde en wenste vurig dat hij zou blijven leven. Waarom? 

Ze trok haar dolk en stelde zich voor dat ze de oude man met het lemmet zijn keel afsneed. Gewoonlijk vervulde deze doods fantasie haar met een warm verlangen, maar nu veroorzaakte die eerder een gevoel van paniek. Voor haar geestesoog zag ze Druss naast zich in een verduisterde kamer zitten terwijl in de haard een houtvuur brandde. Hij had zijn arm om haar schouders geslagen en zij had zich tegen zijn borst genesteld. Ze had zich dit tafereel al vele malen voor de geest gehaald, maar nu zag ze het opnieuw, want Druss was zo groot - een reus in haar fantasie. En ze wist waarom. 

Ze zag hem door de ogen van een zevenjarige. 

Orrin kwam stilletjes de kamer binnen. Hij was een stuk magerder, afgetobd en verwilderd, maar toch sterker. Zijn gezicht had een ondefinieerbare trek gekregen. De rimpels van vermoeidheid hadden hem ouder gemaakt, maar de verandering was subtieler - zij straalde uit vanuit de ogen. Hij was soldaat, had altijd het verlangen gehad om een krijger te zijn; nu was hij een krijger die verlangde om iets anders te zijn. Hij was getuige geweest van strijd en wreedheden, dood en verderf. Hij had kraaien met hun scherpe bek de ogen van de doden zien uitpikken, en wormen die in de etterende kassen groeiden. Hij had zichzelf gevonden, en verwonderde zich niet langer. 

'Hoe is het met hem?' vroeg hij aan Caessa. 

'Hij komt er wel weer bovenop. Maar hij zal een paar weken lang niet kunnen vechten.' 

'Dan zal hij helemaal niet meer vechten, want we kunnen het nog slechts een paar dagen uithouden. Maak hem klaar om hem te vervoeren.' 

'Hij kan niet vervoerd worden,' zei ze terwijl ze zich omdraaide en hem aankeek. 

'Het moet. We ontruimen de muur en we trekken ons vannacht terug. We hebben vandaag meer dan vierhonderd man verloren. Muur vier is slechts een paar honderd el lang - die kunnen we nog dagenlang houden. Maak hem gereed.' 

Ze knikte en stond op. 

'U bent ook moe, generaal,' zei ze. 'U zou wat moeten gaan rusten.' 

'Dat zal ik al gauw doen,' antwoordde hij met een glimlach. De glimlach bezorgde haar een rilling langs haar rug. 'Weldra zullen we allemaal kunnen rusten, denk ik.' 

Brancardiers legden Druss op een brancard, tilden hem voorzichtig op en bedekten hem met witte dekens tegen de nachtelijke kou. Met de andere gewonden vormden ze een konvooi naar muur vier, waar touwen werden neergelaten en de brancards stil werden opgehesen. Er brandden geen toortsen, alleen de sterren verlichtten het tafereel. Orrin klom via het laatste touw over de kantelen. Er werd een helpende hand uitgestoken die hem erover trok - het was Gilad. 'Jij schijnt altijd bij de hand te zijn om me te helpen, Gilad. Al moet je niet denken dat ik daarover loop te klagen, hoor.' 

Gilad glimlachte. 'Met het gewicht dat u hebt verloren, generaal, zou u de wedstrijd nu gemakkelijk gewonnen hebben.' 

'Ach ja, die hardloopwedstrijd! Het lijkt iets uit een heel andere tijd. Wat is er van je vriend geworden? Die met die bijl?' 

'Die is naar huis gegaan.' 

'Een wijze beslissing. Waarom ben jij gebleven?' 

Gilad haalde zijn schouders op. Hij kreeg langzamerhand genoeg van de vraag. 

'Het is een heerlijke nacht, de beste tot nu toe,' zei Orrin. 'Vreemd, vroeger lag ik 's nachts in bed altijd naar de sterren te kijken. Ik kreeg daar altijd slaap van. Nu heb ik geen behoefte aan slaap. Ik heb dan het gevoel dat ik mijn leven verspil. Heb jij dat gevoel ook?' 

'Nee, meneer. Ik slaap als een roos.' 

'Mooi. Nou, welterusten dan, zou ik zeggen.' 

'Welterusten, meneer.' 

Orrin liep langzaam weg en draaide zich toen om. 'We hebben het er niet al te slecht afgebracht, nietwaar?' zei hij. 

'Nee, meneer,' antwoordde Gilad. 'Ik denk dat de Nadir met weinig genoegen aan ons zullen terugdenken.' 

'Inderdaad. Welterusten.' Hij wilde het kleine trapje van de muur aflopen toen Gilad een stap naar voren deed. 

'Meneer!' 

'Ja?' 

'Ik ... ik wilde u nog zeggen ... nou ja, dat ik er trots op ben dat ik onder u gediend heb. Dat was het, meneer.' 

'Dank je, Gilad. Maar ik ben degene die trots zou moeten zijn. Welterusten.' 

Togi zei niets toen Gilad bij de muur terugkwam, maar de jonge officier voelde de ogen van de Ruiter op zich gericht. 

'Nou, zeg het maar,' zei Gilad. 'Dan hebben we het maar gehad.' 

'Wat moet ik zeggen?' 

Gilad keek naar het gezicht van zijn vriend, waarop niets af te lezen viel, en zocht naar een spoor van leedvermaak of minachting. Er was niets. 'Ik dacht dat je zou denken ... Ik weet het niet,' zei hij lamlendig. 

'De man heeft moed en karakter getoond en dat heb je hem gezegd. Daar steekt geen kwaad in, al had je dat niet hóéven doen. In vredestijd zou ik denken dat je voor hem kroop, dat je met die opmerking bij hem in de gunst probeerde te komen. Hier niet. Hier heb je er niets bij te winnen en hij wist dat. Dus je hebt het terecht gezegd.' 

'Dank je,' zei Gilad. 

'Waarvoor?' 

'Voor je begrip. Weet je, ik geloof dat hij een groot man is, groter dan Druss misschien wel. Want hij beschikt noch over Druss' moed, noch over de strategische bekwaamheid van Hogun, en toch is hij hier nog steeds en geeft hij het niet op.' 

'Hij zal het niet lang meer volhouden.' 

'Dat zullen we geen van allen,' zei Gilad. 

'Nee, maar hij zal de laatste dag niet meer meemaken. Hij is te vermoeid - hierboven is hij te vermoeid.' Togi tikte tegen zijn slaap. 

'Ik denk dat je ongelijk hebt.' 

'Nee, dat denk je niet. Daarom maakte je net die opmerking tegen hem. Je voelde het ook.' 

Druss dreef in een zee van pijn, die zijn lichaam liet schroeien en branden. Hij hield zijn mond stijf gesloten en knarste met zijn tanden tegen de niet aflatende kwelling die als een zuur traag door zijn rug kroop. Praten was vrijwel onmogelijk, de woorden werden door opeengeklemde tanden gesist, en de gezichten van de mensen rond zijn bed trilden en vervloeiden tot ze onherkenbaar waren. 

Hij verloor het bewustzijn, maar de pijn volgde hem in de diepten van zijn dromen, waar hij omringd werd door naargeestige landschappen vol spookachtige schaduwen en grillige bergen die zich zwart aftekenden tegen een grijze, sombere hemel. Druss lag op de berg en kon zich niet bewegen van de pijn, zijn ogen op een klein bosje gericht van bomen die door de bliksem getroffen waren, ongeveer twintig passen van hem af. Voor hem stond een man die in het zwart gekleed was. Hij was mager en zijn ogen waren donker. Hij boog zich naar voren en ging op een rots steen zitten terwijl hij naar de bijlvechter keek. 

'Dus hier draait het uiteindelijk op uit,' zei hij. De stem had een holle klank, als de wind die door een spelonk fluit. 

'Ik zal genezen,' siste Druss en hij knipperde met zijn ogen tegen het zweet dat in zijn ogen drupte. 

'Niet hiervan,' zei de man. Je zou eigenlijk al dood moeten zijn.' 

'Ik ben vaker gewond geweest.' 

'Ja, maar het zwaard was vergiftigd - groen sap uit de noordelijke moerassen. Nu wordt je lichaam weggevreten door koudvuur.' 

'Nee! Ik zal met mijn bijl in mijn hand sterven.' 

'Dacht je dat? Ik heb op je gewacht, Druss, al die jaren lang. Ik heb de talloze reizigers gezien die jij met jouw hand de donkere rivier hebt overgestuurd. En ik heb jou in het oog gehouden. Je trots is enorm, je eigendunk overweldigend. Je hebt roem geproefd en je kracht boven al het andere gesteld. Nu ga je sterven. Geen bijl. Geen roem. Nooit zul je de donkere rivier naar de Eeuwige Zalen oversteken. Dat stemt me tot voldoening, begrijp je dat? Kun je dat aanvoelen?' 

'Nee. Waarom haat je me?' 

'Waarom? Omdat jij de angst overwonnen hebt. En omdat je leven een bespotting voor mij is. Het is niet voldoende dat je sterft. Alle mensen sterven, boeren en koningen - allen zijn uiteindelijk voor mij. Maar jij, Druss, jij bent bijzonder. Als jij zou sterven zoals je wenst, dan zou je me nog bespotten. Dus heb ik voor jouw een uitzonderlijke kwelling bedacht. Je had intussen allang aan je verwonding gestorven moeten zijn. Maar ik ben je nog niet komen halen. En nu zal de pijn feller worden. Je zult kronkelen ... Je zult kermen ... Uiteindelijk zal je geest breken en je zult smeken. Sméken of ik je kom halen. En ik zal komen en je bij de hand nemen. En je zult van mij zijn. De laatste herinnering die de mensen aan je zullen hebben is aan een grienend, jankend wrak. Ze zullen je verachten en op je legende zal eindelijk een smet rusten.' 

Druss bracht met moeite zijn machtige armen onder zich en worstelde om overeind te komen. Maar de pijn kreeg hem opnieuw klein en met een gekreun tussen zijn opeengeklemde tanden door viel hij weer plat. 

'Vooruit maar, bijlvechter. Geef het niet op. Doe nog beter je best. Je had op je berg moeten blijven om van je oude dag te genieten. Ijdele man! Je kon de roep van het bloed niet weerstaan. Worstel maar tevergeefs - en breng mij vreugde.' 

In het provisorische lazaret tilde Calvar Syn de hete doeken van Druss' naakte rug en verving ze snel toen de stank zich door de kamer begon te verspreiden. Serbitar stapte naar voren en bestudeerde de wond ook. 

'Het is hopeloos,' zei Calvar Syn terwijl hij met zijn hand over zijn gladde kale schedel wreef. 'Hoe is het mogelijk dat hij nog steeds in leven is?' 

'Ik weet het niet,' zei de albino zacht. 'Caessa, heeft hij nog iets gezegd?' Het meisje keek op vanuit de stoel naast het bed, haar ogen dof van vermoeidheid. Ze schudde haar hoofd. 

De deur ging open en Roek kwam stil binnen. Hij trok vragend zijn wenkbrauwen op naar de dokter, maar Calvar Syn schudde zijn hoofd. 

'Hoe komt dat?' vroeg Roek. 'De wond was niet erger dan zijn eerdere verwondingen.' 

'Gangreen. De wond wil niet dichtgaan en het gif heeft zich door zijn lichaam verspreid. Hij is onmogelijk te redden. Afgaande op de ervaring die ik in veertig jaar heb opgedaan, zou hij nu al dood moeten zijn. Zijn lichaam raakt met een verbijsterende snelheid aangetast.' 

'Hij is een taaie oude man. Hoe lang kan hij het nog volhouden?' 

'Hij haalt de morgen niet,' antwoordde de dokter. 

'Hoe gaat het op de muur?' vroeg Serbitar. 

Roek haalde zijn schouders op. Zijn wapenrusting zat onder het bloed en zijn ogen stonden vermoeid. 'We houden momenteel nog stand, maar ze zitten in een tunnel onder ons en de poort zal het niet houden. Het is verduiveld jammer dat we geen tijd hadden om de poorttunnel vol puin te storten. Ik denk dat ze er voor het vallen van de avond door zullen zijn. Ze hadden al een poor~e opengebroken, maar Hogun en een paar anderen verdedigen de wenteltrap. Daarom ben ik hier gekomen, dokter. Ik ben bang dat je je op een volgende evacuatie moet gaan voorbereiden. Van nu af aan is het lazaret in de donjon. Hoe snel kun je vertrekken?' 

'Hoe zou ik dat kunnen zeggen? Er worden voortdurend nieuwe gewonden binnengebracht.' 

'Begin in ieder geval met de voorbereidingen. Degenen die te zwaar gewond zijn om vervoerd te worden, moeten uit hun lijden worden verlost.' 

'Wat?' schreeuwde de dokter. 'Vermoorden, bedoel je?' 

'Precies. Vervoer degenen die vervoerd kunnen worden. De anderen ... Wat denk je dat de Nadir met hen zullen doen?' 

'Ik zal iedereen vervoeren, hoe dan ook. Als ze tijdens de evacuatie sterven, is dat beter dan hen in bed de keel af te snijden.' 

'Dan beginnen we nu meteen. We verspillen tijd,' zei Roek. 

Op de muur voegden Gilad en Togi zich bij Hogun boven aan de wenteltrap. De traptreden lagen vol lijken, maar steeds nieuwe Nadir kwamen door de bocht van de wenteltrap en klauterden over de lijken. Hogun deed een stap naar voren, pareerde een slag en stak de voorste man in zijn buik. Hij viel en liet de krijger achter hem struikelen. Togi had zijn zwaard met twee handen vast en sloeg de man zijn hoofd af terwijl hij viel. Twee volgende krijgers klommen naar voren terwijl ze hun ronde schilden van ossenhuid voor zich hielden. Daarachter drongen anderen op. 

'Het is dweilen met de kraan open!' schreeuwde Togi. 

Boven hen kregen de Nadir vaste voet op de kantelen en dreven een wig in de linie van de Drenai. Orrin zag het gevaar en rende naar voren met vijftig man van de nieuwe groep Karnak. Rechts onder hen sloeg een stormram donderend tegen de enorme poorten van brons en eikenhout. Tot dusver hielden de poorten het, maar onder de middelste kruisbalken waren onheilspellende scheuren verschenen en het hout kreunde onder het geweld van de slagen. 

Orrin vocht zich een weg naar de wig van de Nadir, waarbij hij zijn zwaard met twee handen vasthield. Hij hakte en houwde zonder enige poging te doen om zich te dekken. Achter hem stortte een Drenaikrijger neer, zijn keel doorgesneden. Orrin gaf een backhandhouw naar het gezicht van de aanvaller en blokkeerde toen een slag van links. 

Het was drie uur voor het vallen van de avond. 

Boogman knielde op het gras achter de muur, drie kokers met pijlen voor hem op de grond. Kalm zette hij een keep op de pees, trok die naar achteren en liet de pijl wegschieten. Een man links van Orrin viel; de pijl had zijn slaap doorboord. Toen viel een tweede Nadir door Orrins zwaard, voor een volgende pijl een derde in het gras liet bijten. De wig begon uiteen te vallen terwijl de Drenai met hun zwaarden houwend opdrongen. 

Bij het trappenhuis verbond Togi een lange snee in zijn onderarm terwijl een nieuwe eenheid Legionairs de wenteltrap verdedigden. Gilad leunde tegen een steen terwijl hij het zweet van zijn voorhoofd veegde. 

'Een lange dag,' zei hij. 

'En hij is nog lang niet voorbij,' mompelde Togi. 'Ze voelen dat ze de muur nu bijna veroverd hebben.' 

'Ja. Hoe staat het met je arm?' 

'Goed,' antwoordde Togi. 'Waar moeten we nu naartoe?' 

'Hogun zei dat we moesten kijken waar we het hardste nodig waren.' 

'Dat kan overal zijn. Ik zou zeggen de poort - kom je mee?' 

'Waarom niet?' antwoordde Gilad glimlachend. 

Roek en Serbitar zuiverden een deel van de muur en renden dan verder om zich bij Orrin en zijn groep te voegen. Overal langs de muur week de verdedigingslinie terug. Maar zij hield stand. 

'Als we het vol kunnen houden tot zij zich hergroeperen voor een volgende aanval, hebben we misschien toch nog tijd om iedereen achter Valteri te krijgen,' schreeuwde Orrin toen Roek zich een weg naar hem toe had gevochten. 

De gevechten woedden nog een uur lang. Toen brak de reusachtige bronzen kop van de stormram door het hout van de poort. De grote balk in het midden zakte door en met een scheurend gekreun gleed hij uit zijn holten. De ram werd langzaam achteruitgetrokken om de weg voor de krijgers daarachter vrij te maken. 

Gilad stuurde een ijlbode naar de mannen op de muur om Roek of een van de andere gans te waarschuwen. Daarna trok hij zijn zwaard en wachtte met vijftig anderen om de ingang te verdedigen. Terwijl hij zijn hoofd heen en weer wiegde om de pijnlijke spieren van zijn schouders te ontspannen, keek hij naar Togi. De man glimlachte. 

'Wat is er zo grappig?' 

'Mijn eigen stomme schuld,' antwoordde Togi. 'Ik stelde voor om naar de poort te gaan om een beetje rust te krijgen. Nu wordt het mijn dood.' 

Gilad zei niets. Dood! Zijn vriend had gelijk - de mannen bij de poort zouden niet naar muur vijf kunnen ontsnappen. Hij voelde de neiging in zich opkomen zich om te draaien en weg te rennen, maar onderdrukte die. 

Wat deed het er trouwens toe? Hij had genoeg van de dood gezien de laatste Jaar weken. En als hij het overleefde, wat zou hij dan doen, waar zou hij heengaan? Terug naar zijn boerderij en een saaie vrouw? Om ergens oud te worden, tandeloos en seniel terwijl hij onophoudelijk vervelende verhalen over zijn jeugd en zijn moed vertelde? 

'Grote goden!' zei Togi plotseling. 'Moet je daar eens kijken!' 

Gilad draaide zich om. Over het gras kwam Druss langzaam naar hen toelopen, ondersteund door de vrouwelijke vogelvrije Caessa. Hij wankelde en viel bijna, maar ze hield hem overeind. Toen ze dichterbij kwamen, slikte Gilad het afgrijzen weg dat hij voelde. Het gezicht van de oude man was ingevallen; het was bleek met hier en daar blauwe plekken, als een lijk dat al wee dagen boven de aarde stond. De mannen stapten opzij terwijl Caessa Druss naar het centrum van de linie voerde. Toen trok ze een kort zwaard en stelde zich naast hem op. 

De poorten openden zich en de Nadir stroomden erdoor. Met veel moeite trok Druss Snaga. Door de mist van pijn heen kon hij nauwelijks iets zien en iedere stap was een nieuwe marteling voor hem geweest toen het meisje hem naar voren had geleid. Ze had hem voorzichtig aangekleed terwijl ze aan een stuk door had gehuild. Toen had ze hem overeind geholpen. Hijzelf was ook gaan huilen, want de pijn was ondraaglijk geweest. 

'Ik red het niet,' had hij gejammerd. 

'Je kunt het,' zei ze tegen hem. 'Het móét.' 

'De pijn .. .' 

'Je hebt wel eerder pijn geleden. Vecht ertegen.' 

'Ik kan het niet. Het is afgelopen met me.' 

'Luister naar me, verdomme! Jij bent de Legendarische Druss en daarbuiten sneuvelen mensen. Een laatste maal, Druss. Alsjebliéft. Je mag het niet opgeven als een gewoon mens. Jij bent Druss! Je kunt het. Houd hen tegen. Je moet hen tegenhouden. Mijn moeder is daarbuiten!' 

Zijn blik werd een moment helder en hij zag haar krankzinnigheid. Hij begreep er niets van, want hij wist niets van haar leven, maar hij voelde haar innerlijke drang. Met een inspanning die hem een martelende kreet ontlokte, zette hij zijn benen stevig uit elkaar terwijl hij met een reusachtige hand een uitsteeksel in de muur greep om zichzelf overeind te houden. De pijn werd steeds erger, maar nu was hij woedend en hij gebruikte de pijn om zichzelf op te zwepen. Druss haalde een keer diep adem. 'Kom, kleine Caessa, laten we je moeder gaan zoeken,' zei hij. 'Maar je zult me moeten helpen, want ik sta een beetje onvast op mijn benen.' 

De Nadir stortten zich door de poort op de wachtende zwaarden van de Drenai. Boven hen had Roek bericht van de ramp gekregen. Gedurende een ogenblik nam de aanval op de muur af toen de mannen massaal door de poorttunnel drongen. 'Terug!' schreeuwde hij. 'Terug naar muur vijf.' Mannen begonnen over het gras te rennen, door de verlaten straten van de buitenwijken van Delnoch, straten waar Druss zoveel dagen geleden de mensen uit had laten evacueren. Er was nu geen schootsveld meer tussen de muren, want de gebouwen stonden nog steeds overeind, spookachtig leeg. 

Krijgers renden naar de betrekkelijke veiligheid van muur vijf, zonder nog te denken aan de achterhoede bij de ingebeukte poort. Gilad nam het hen niet kwalijk, maar vreemd genoeg voelde hij ook niet de behoefte om zich bij hen aan te sluiten. 

Alleen Orrin zag de achterhoede toen hij wegliep. Hij draaide zich om en wilde zich bij hen aansluiten, maar Serbitar naast hem greep zijn arm. 'Nee,' zei hij. 'Dat zou zinloos zijn.' 

Ze renden verder. Achter hen klommen de Nadir over de muur en zetten de achtervolging in. 

In de gang bij de poort ging de slachting verder. Druss, die vocht als een automaat, hakte en sloeg naar de opdringende krijgers. Togi stierf toen een korte lans in zijn borst werd gestoten; Gilad zag hem niet vallen. Caessa zag een heel ander tafereel voor zich: er waren tien rovers en Druss vocht tegen hen allen tegelijk. Iedere keer dat hij een man doodde, glimlachte ze. Acht... Negen ... 

De laatste rover, een man die ze nooit zou kunnen vergeten omdat hij haar moeder had gedood, kwam naar voren. Hij had een gouden oorring in en een litteken dat van zijn wenkbrauw naar zijn kin liep. Terwijl ze haar zwaard optilde, stortte ze zich naar voren en stootte het wapen in zijn buik. De gedrongen Nadir sloeg achterover en trok haar met zich mee. Een mes trof haar tussen haar schouderbladen, maar zij voelde het niet. De rovers waren allen dood en voor de eerste keer sinds haar kindertijd voelde ze zich veilig. Haar moeder zou nu tussen de bomen vandaan komen en haar mee naar huis nemen. Druss zou een enorme maaltijd voorgezet krijgen en ze zouden met elkaar lachen. En ze zou voor hem zingen. Ze zou ... 

Slechts zeven mannen stonden nog rond Druss, en de Nadir omsingelden hen. Een onverwachte lanstoot verbrijzelde Druss' ribben en doorboorde een long. Snaga kwam met een moorddadig antwoord door de arm met de lans van de barbarenschouder te hakken. Toen de man viel, sneed Gilad zijn keel door. Daarna werd Gilad zelf geveld, met een doorboorde rug, en Druss stond nog als enige. De Nadir weken terug toen een van hun kapiteins naar voren trad. 'Ken je me nog, Doodsbode?' zei hij. 

Druss rukte de lans uit zijn zijde en slingerde die van zich af. 'Ik ken je nog, reuzelpens. De heraut!' 

'Jij zei dat je mijn ziel zou krijgen, maar ik sta hier nog en jij bent stervende. Wat vind je daarvan?' 

Plotseling hief Druss zijn arm op en wierp Snaga naar voren. De bijl spleet het hoofd van de heraut als een pompoen. 

'Je kletstte veel,' zei Druss. Hij zonk op zijn knieën en zag het levensbloed uit zichzelf wegvloeien. Naast hem lag Gilad op sterven, maar zijn ogen waren open. 'Het was heerlijk om te leven, nietwaar jongen?' 

Om hem heen stonden de Nadir, maar niemand hief een hand tegen hem op. 

Druss keek op en wees naar een krijger. 'Jij, jongen,' zei hij in een keeldialect, 'haal mijn bijl.' Een ogenblik lang bleef de krijger onbeweeglijk staan. Toen haalde hij zijn schouders op en trok Snaga uit het hoofd van de heraut. 'Breng hem hier,' beval Druss. Toen de jonge soldaat dichterbij kwam, kon Druss zien dat hij van plan was hem met zijn eigen wapen te doden, maar een stem blafte een bevel en de krijger verstijfde. Hij overhandigde Druss de bijl en stapte weer achteruit. 

Er kwam nu een waas voor Druss' ogen en hij kon niet zien wie er voor hem opdoemde. 

'Je hebt goed gevochten, Doodsbode,' zei DIric. 'Nu kun je rusten.' 

'Had ik nog maar een vleugje kracht, dan zou ik je neerslaan,' mompelde Druss terwijl hij met zijn bijl worstelde. Maar het gewicht was te groot. 

'Ik weet het. Ik wist niet dat Nogusha vergif op zijn zwaard had gesmeerd. Geloof je me?' 

Druss boog zijn hoofd en hij viel voorover. De Legendarische Druss was dood.

28

Zeshonderd Drenaikrijgers keken zwijgend toe toen de Nadir zich rond het lichaam van Druss opstelden en hem langzaam optilden. Ze droegen hem door de poort die hij uit alle macht had verdedigd. Ulric was de laatste man die door de poort verdween. In de schaduw van de gebroken balken draaide hij zich om en zijn ogen gleden over de mannen op de muur, tot ze uiteindelijk op een gestalte in brons bleven rusten. Ulric hief zijn hand op als in een groet en wees toen langzaam op Roek. De boodschap was overduidelijk. Eerst de levende legende, daarna de graaf. 

Roek reageerde niet, maar keek alleen hoe de krijgsheer van de Nadir in de schaduwen van de poort uit het zicht verdween. 

'Hij is dapper gestorven,' zei Hogun toen Roek zich omdraaide en tussen de kantelen ging zitten, waarna hij het vizier van zijn helm omhoog schoof. 

'Wat had je dan verwacht?' vroeg Roek terwijl hij met zijn uitgeputte vingers in zijn vermoeide ogen wreef. 'Hij heeft ook dapper geleefd.' 

'We zullen hem weldra achterna gaan,' zei Hogun. 'De mannen die we over hebben, houden het geen dag langer meer vol. De stad is verlaten; zelfs onze legerbakker is vertrokken.' 

'En hoe zit het met de Raad?' vroeg Roek. 

'Vertrokken, stuk voor stuk. Bricklyn moet over een paar dagen terugkomen met bericht van Abalayn. Ik denk dat hij zijn boodschap direct aan Ulric kan brengen - die zal zijn intrek dan wel in de donjon genomen hebben.' 

Roek gaf geen antwoord - dat was ook niet nodig. Het was waar. De strijd was gestreden. Nu restte alleen nog de slachting. 

Serbitar, Vintar en Menahem kwamen zwijgend naderbij. Hun witte mantels waren gescheurd en zaten vol bloedvlekken, maar op hun lichaam was geen wond te zien. Serbitar boog. 

'Het einde is gekomen,' zei hij. 'Wat zijn uw bevelen?' 

Roek haalde zijn schouders op. 'Wat zou ik nog kunnen zeggen?' 

'We zouden ons in de donjon kunnen terugtrekken,' stelde Serbitar voor, 'maar we hebben niet genoeg mannen om zelfs daarin te kunnen standhouden.' 

'Dan zullen we daar sterven,' zei Roek. 'De ene plaats is net zo goed als de andere.' 

'Dat is waar,' zei Vintar kalm, 'maar ik denk dat we daarmee weer een paar uur uitstel gewonnen hebben.' 

'Waarom?' vroeg Hogun terwijl hij de bronzen gesp op zijn schouder losmaakte en zijn mantel afdeed. 

'Ik denk dat de Nadir vandaag niet meer zullen aanvallen. Vandaag hebben ze een machtig man verslagen, iemand die zelfs bij hen als een levende legende gold. Ze zullen feesten om het te vieren. En morgen, wanneer wij gesneuveld zijn, zullen zij opnieuw feesten.' 

Roek zette zijn helm af en verwelkomde de koele wind op zijn bezwete gezicht. Boven hem was de hemel strakblauw, met een gouden zon. Hij zoog de heldere berglucht diep in zijn longen en voelde de kracht in zijn vermoeide ledematen terugvloeien. Zijn gedachten gingen terug naar de vreugdevolle dagen met Horeb in de herberg in Drenan - dagen uit een grijs verleden die nooit meer zouden terugkeren. Hij vloekte luid en lachte toen. 'Als zij niet aanvallen, zouden wij ons eigen feest moeten organiseren,' zei hij. 'Bij alle goden, een mens kan maar één keer in zijn leven sterven! Zoiets moet toch wel gevierd worden?' 

Hogun grinnikte en schudde zijn hoofd, maar Boogman, die ongemerkt naderbij was gekomen, sloeg Roek op zijn schouder. 'Dat is taal naar mijn hart,' zei hij, 'maar waarom doen we het dan niet meteen goed en gaan we tot het uiterste?' 

'Tot het uiterste?' vroeg Roek. 

'We zouden samen met de Nadir kunnen feesten,' zei Boogman. 'In dat geval betalen zij voor de drank.' 

'Er zit iets waars in, Bronzen Graaf,' zei Serbitar. 'Zullen we ons bij hen aansluiten?' 

'Zijn jullie gek geworden?' zei Roek terwijl hij van de een naar de ander keek. 

'Zoals je al zei, Roek, we kunnen maar één keer sterven,' merkte Boogman op. 'We hebben niets te verliezen. Trouwens, we worden beschermd door de wetten van de gastvrijheid van de Nadir.' 

'Dit is krankzinnig!' zei Roek. 'Dit kun je niet menen.' 

'Zeker wel,' zei Boogman. 'Ik vind dat ik Druss de laatste eer moet bewijzen. En de barden van de Nadir hebben de komende jaren een geweldig einde om over te dichten. De troubadours van de Drenai zullen de liederen bijna zeker overnemen. Het idee staat me wel aan - het heeft een zekere poëtische schoonheid. Souperen in het hol van de draak.' 

'Verdorie, dan sluit ik me bij jullie aan,' zei Roek, 'hoewel ik ervan overtuigd ben dat er in mijn hoofd een steekje los moet zitten. Wanneer vertrekken we?' 

Ulrics ebbenhouten troon was voor zijn tent gezet en de krijgsheer van de Nadir zat erop, gekleed in oosterse gewaden van met gouddraad geborduurde zijde. Op zijn hoofd stond de met geitenvel afgezette kroon van de Wolfskopstam en zijn zwarte haar was net zo gevlochten als de Ventriaanse koningen altijd deden. Om hem heen, in een kring van ettelijke duizenden mensen, zaten zijn kapiteins; daarachter bevonden zich talloze andere kringen mensen. In het midden van elke kring dansten de vrouwen van de Nadir met opzwepende bewegingen op het dreunende ritme van honderden trommels. In de kring van de kapiteins dansten de vrouwen rond een brandstapel van tien voet hoog waarop de Legendarische Druss met gekruiste armen lag, zijn bijl op zijn borst. 

Buiten de kringen laaiden talloze vuren op en de geur van gebraden vlees vulde de lucht. Overal liepen vrouwen met jukken, waaraan emmers met lyrdd hingen, een sterke drank die uit geitenmelk was gebrouwen. Ulric zelf dronk rode lentria, ter ere van Druss. Het smaakte hem niet; het was te slap en te waterig voor iemand die was opgevoed met de sterkere dranken die op de noordelijke steppen werden gestookt. Maar toch dronk hij de wijn. Het zou van slechte manieren hebben getuigd als hij het niet had gedaan, want de geest van Druss was in hun midden genodigd: een tweede roemer naast die van Ulric was tot de rand toe volgeschonken en rechts van de krijgsheer van de Nadir was een tweede troon geplaatst. 

Ulric staarde somber over de rand van zijn roemer terwijl hij zijn blik op het lijk boven op de brandstapel richtte. 'Het was een goed moment om te sterven, oude man,' zei hij zacht. 'Jij zult voortleven in onze liederen en generaties lang zullen onze mannen rond het kampvuur nog over je praten.' 

De maan stond helder aan een wolkeloze hemel en de sterren glinsterden als verre kaars vlammetjes. Ulric leunde achterover en staarde in een eeuwigheid. Vanwaar deze sombere stemming? Onder welk gewicht ging zijn ziel gebukt? Hij had zich zelden eerder zo gevoeld, en zeker nooit aan de vooravond van zo'n overwinning. 

Waarom? 

Zijn blik richtte zich weer op het lijk van de bijlvechter. 'Dit is allemaal jouw schuld, Doodsbode. Want jouw heldendaden hebben van mij een donkere schaduw gemaakt.' 

In alle sagen, wist Ulric, kwamen stralende helden voor, en donker, gitzwart kwaad. Het was het grondthema van elk verhaal. 

'Ik ben het kwaad niet,' zei hij. 'Ik ben een krijger, met een volk dat ik moet beschermen en een rijk dat ik moet stichten.' Hij slikte een mondvol lentria door en schonk zijn roemer opnieuw vol. 

'Heer, is er iets niet in orde?' vroeg zijn ruiterkapitein Ogasi, de gezette

steppenruiter die Virae had gedood. 

'Hij beschuldigt me,' zei Ulric terwijl hij naar het lijk wees. 'Moeten we de brandstapel aansteken?' 

Ulric schudde zijn hoofd. 'Niet voor middernacht. De Poorten moeten openstaan wanneer hij aankomt.' 

'U bewijst hem een grote eer, heer. Waarvan beschuldigt hij u dan?' 

'Van zijn dood. Nogusha had zijn zwaard met gif bestreken. Ik hoorde het verhaal van zijn tentdienaar.' 

'Dat was niet op uw bevel, heer. Ik was erbij.' 

'Doet dat er iets toe? Ben ik niet langer verantwoordelijk voor degenen die me dienen? Ik heb mijn reputatie bezoedeld om een einde aan de zijne te maken. Een duistere, gitzwarte daad, Ulric Wolfskop.' 

'Hij zou anders morgen beslist gedood zijn,' zei Ogasi. 'Hij mist dus maar een dag.' 

'Vraag jezelf eens af, Ogasi, wat zo'n dag te betekenen heeft. Een man als de Doodsbode leeft misschien eens in de twintig generaties. Ze zijn zeldzaam. Dus wat is die dag voor gewone mensen waard? Een jaar? Tien jaar? Een heel leven? Heb je gezien hoe hij gesneuveld is?' 

'Dat heb ik, heer.' 

'En zul je dat vergeten?' 

'Nee, heer.' 

'En waarom niet? Je hebt wel eerder dappere mannen zien sterven.' 

'Hij was bijzonder,' zei Ogasi. 'Zelfs toen hij op het eind viel, dacht ik dat hij nog overeind zou komen. Zelfs nu werpen sommige mannen angstige blikken op zijn brandstapel in de verwachting dat ze hem zullen zien verrijzen.' 

'Hoe heeft hij het nog tegen ons op kunnen nemen?' vroeg Ulric. 'Zijn gezicht was blauw van de gangreen. Zijn hart had al uren daarvoor moeten ophouden met kloppen. En die pijn ... ' 

Ogasi haalde zijn schouders op. 'Zolang mannen met elkaar in oorlogen strijden, zullen er krijgers zijn. En zolang er krijgers zijn, zullen er prinsen onder die krijgers zijn. Onder de prinsen zullen koningen zijn en onder de koningen een keizer. U hebt het net zelf gezegd, heer, iemand zoals hij komt maar een keer in de twintig generaties voor. Had u dan verwacht dat hij in zijn bed zou zijn gestorven?' 

'Nee. Het was mijn bedoeling om zijn naam te laten sterven. Weldra zal ik over het machtigste rijk heersen dat de mensheid ooit heeft gekend. De geschiedenis zal zijn zoals ik haar dicteer. Ik zou hem uit de herinnering van de mensheid kunnen wissen, of nog erger, ik zou zijn naam kunnen bezoedelen tot zijn legende stinkt. Maar dat alles zal ik niet doen. Ik zal een boek laten schrijven over zijn leven en de mensheid zal weten hoe hij mij heeft gedwarsboomd.' 

'Van Ulric zou ik niets minder verwachten,' zei Ogasi terwijl zijn donkere ogen in het licht van het vuur glinsterden. 

'O, maar dan ken je mij pas goed, mijn vriend. Onder de Drenai zullen er zijn die verwachten dat ik het machtige hart van Druss zal eten. Verslinder van baby's, de Wandelende Pest, de Barbaar van Gulgothir.' 

'Namen die u zelf bedacht hebt, heer, lijkt mij.' 

'Dat is waar. Maar in een oorlog moet een leider alle wapens kennen. En er zijn er vele waaraan geen lans of zwaard, boog of blijde te pas komt. Met het woord steel je de zielen van de mensen, terwijl het zwaard alleen hun lichaam doodt. De mensen zien me en voelen angst - het is een machtig wapen.' 

'Sommige wapens keren zich tegen degenen die ze gebruiken, heer. Ik heb ... ' De man begon plotseling te stamelen en zweeg. 

'Spreek, Ogasi! Wat is er met je aan de hand?' 

'De Drenai, heer! Ze zijn in het kamp!' zei Ogasi met ogen die groot waren van ongeloof. 

Ulric draaide zich om op zijn troon. Overal werden de kringen verbroken toen de mannen gingen staan om te kijken hoe de Bronzen Graaf naar de heer van de Nadir toe schreed. Achter hem liepen twee aan twee zestien mannen in zilveren harnassen, en daarachter kwam weer een gan van het Legioen, samen met een blonde krijger die een handboog droeg. 

De trommen vielen de een na de ander stil en aller ogen werden van de groep Drenai op de krijgsheer gericht. Ulric kneep zijn ogen tot spleetjes toen hij zag dat de mannen gewapend waren. Paniek welde op in zijn borst, maar hij bedwong die terwijl zijn gedachten koortsachtig werkten. Zouden ze gewoon op hem toe komen lopen en hem doden? Hij hoorde het gesuis waarmee Ogasi's zwaard uit de schede werd getrokken en hief een hand op. 

'Nee, vriend, laat ze naderen.' 

'Het is dwaasheid, heer,' fluisterde Ogasi toen de Drenai dichterbij kwamen. 

'Schenk wijn in voor onze gasten. Na het feest komt de tijd om hen te doden. Houd je gereed.' 

Ulric keek van zijn verheven troon neer in de grijsblauwe ogen van de Bronzen Graaf. De man droeg geen helm, maar verder was hij volledig gewapend. Het grote zwaard van Egel hing aan zijn zijde. Zijn metgezellen bleven een eindje achter hem staan, wachtend op wat er zou komen. Er was nauwelijks een teken van spanning te bespeuren toen de generaal van het Legioen, van wie Ulric wist dat hij Hogun heette, zijn hand losjes op het gevest van zijn zwaard liet rusten en Ogasi scherp in de gaten hield. 

Wat brengt jullie hier?' vroeg Ulric. 'In mijn kamp zijn jullie niet welkom.'
De graaf keek langzaam om zich heen en richtte zijn ogen toen weer op de krijgsheer van de Nadir.
'Het is vreemd,' zei hij, 'hoe een oorlog het gezichtspunt van een mens kan wijzigen. Op de eerste plaats sta ik niet in jouw kamp, ik sta op het gebied van Delnoch dat mij rechtens toebehoort – jullie zijn op mijn land. Maar hoe het ook zij, voor vannacht zijn jullie welkom. En waarom ik hier ben? Mijn vrienden en ik zijn hier gekomen om afscheid te nemen van de Legendarische Druss - de Doodsbode. Is de gastvrijheid van de Nadir zo armzalig dat wij niet eens een verfrissing krijgen aangeboden?' 

Ogasi's hand gleed opnieuw naar zijn zwaard. 

De Bronzen Graaf bewoog zich niet. 'Als dat zwaard wordt getrokken,' zei hij zacht, 'hak ik hem zijn hoofd af.' 

Ulric vermaande Ogasi met een handgebaar. 'Verwachten jullie hier levend weer te kunnen vertrekken?' vroeg hij aan Roek.

'Als ik dat wens - ja,' antwoordde de graaf. 

'En heb ik daarin niets te zeggen?' 

'Nee.' 

'O ja? Nu maak je me nieuwsgierig. Jullie zijn volkomen omsingeld door boogschutters van de Nadir. Op een teken van mij wordt je glinsterende pantser volkomen met zwarte pijlen doorzeefd. En jij zegt dat ik dat niet kan?' 

'Geef het bevel dan, als je het kunt,' eiste de graaf. 

Ulric richtte zijn ogen op de boogschutters. De pijlen stonden op de pees en vele bogen waren reeds gespannen. De ijzeren pijlpunten glinsterden in het licht van het vuur. 

'Waarom kan ik het niet bevelen?' vroeg Ulric. 

'Waarom heb je het nog niet gedaan?' antwoordde de graaf. 

'Uit nieuwsgierigheid. Wat is het werkelijke doel van jullie bezoek? Zijn jullie gekomen om me te doden?' 

'Nee. Als ik dat gewenst had, had ik je kunnen doden, zoals ik je sjamaan heb gedood: stil en onzichtbaar. Dan zouden de wormen inmiddels al krioelen in je schedel. Wij hebben geen verraderlijke bedoelingen. Ik ben hier gekomen om mijn vriend te eren. Bied je mij je gastvrijheid aan, of zal ik terugkeren naar mijn vesting?' 

'Ogasi!' riep Ulric. 

'Heer?' 

'Haal verfrissingen voor de graaf en zijn gevolg. Laat de boogschutters terugkeren naar hun vuren en laat het feest voortgang vinden.' 

'Ja, heer,' zei Ogasi weifelend. 

Ulric gebaarde de graaf dat hij op de troon naast hem moest komen zitten. Roek knikte en wendde zich tot Hogun: 'Kom mij over een uur weer halen. Vermaken jullie je ondertussen zoals je goeddunkt.' 

Hogun salueerde, en Roek keek hoe zijn kleine groep zich door het kamp verspreidde. Hij glimlachte toen Boogman zich over een zittende Nadir boog en een roemer lyrdd optilde. De man zag stomverbaasd hoe zijn drank verdween en lachte vervolgens toen Boogman de roemer zonder een druppel te morsen leegdronk. 

'Verduiveld goed, hè?' zei de krijger. 'Beter dan die rode azijn uit het zuiden.' 

Boogman knikte en trok een fles uit een heupzak die hij aan de man aanbood. Uit de aarzelende manier waarop de Nadir de fles aannam sprak duidelijke achterdocht, maar zijn vrienden keken toe. 

Langzaam haalde hij de dop eraf, nam een aarzelende slok en vervolgens een flinke teug. 

'Dit is ook verduiveld goed spul,' zei de man. 'Wat is het?' 

'Het heet Lentria vuurwater. Eén keer geproefd, nooit meer vergeten!' De man knikte en schoof toen op om voor Boogman plaats te maken. 

'Kom bij ons zitten, boogschutter. Geen oorlog meer, vanavond. We praten, ja?' 

'Aardig van je, ouwe jongen. Ik denk dat ik dat maar doe.' 

Op de troon hief Roek Druss' roemer met rode lentria op naar de brandstapel. Ulric hief de zijne en beide mannen dronken zwijgend op de gesneuvelde bijlvechter. 

'Hij was een groot man,' zei Ulric. 'Mijn vader vertelde me altijd verhalen over hem en zijn vrouw, Rowena, is het niet?' 

'Ja, hij hield heel veel van haar.' 

'Het is goed,' zei Ulric, 'dat een man zoals hij een grote liefde heeft gekend. Het spijt me dat hij gesneuveld is. Het zou prachtig zijn als de oorlog gespeeld kon worden als een spel waarbij geen levens verloren gaan. Na afloop van de slag zouden de strijders elkaar kunnen ontmoeten - zoals wij nu - en drinken en praten.' 

'Druss zou dat nooit gewild hebben,' zei de graaf. 'Als dit een spel was waarin het op de krachtsverhoudingen aankwam, dan zou Dros Delnoch al in jouw handen zijn gevallen. Maar Druss was een man die de krachtsverhoudingen op hun kop kon zetten en de logica aan zijn laars lapte.' 

'Tot een bepaalde grens - want hij is dood. Maar hoe zit het met jullie? Wat voor een soort man ben jij, graaf Roegnak?' 

'Gewoon een man, heer Ulric - net zoals jij.' 

Ulric boog zich dichter naar hem toe en liet zijn kin op zijn hand rusten. 'Maar ik ben geen gewoon mens. Ik heb nog nooit een strijd verloren.' 

'Ik tot dusver ook niet.' 

'Je maakt me nieuwsgierig. Je duikt op uit het niets, zonder verleden, je trouwt met de dochter van de stervende graaf. Niemand die ooit van je heeft gehoord en geen mens kan me iets over je daden vertellen. En toch sterven er mannen voor je, zoals ze dat voor een geliefde koning zouden doen. Wie ben je?' 

'Ik ben de Bronzen Graaf.' 

'Nee. Dat kan ik niet geloven.' 

'Maar wat zou ik je dan moeten zeggen?' 

'Goed dan, jij bent de Bronzen Graaf. Het doet er niet toe. Morgen kun je naar je graf terugkeren - jij en allen die je volgen. Je bent met tienduizend man aan deze strijd begonnen; er zijn er nu misschien nog zevenhonderd over. Jij hebt je hoop op Magnus Wondwever gevestigd, maar die zal niet op tijd hier zijn - en zelfs als hij dat wel was, zou het je niet helpen. Kijk om je heen. Dit leger leeft van de overwinning. En het groeit. Ik heb vier van deze legers - kan iemand mij tegenhouden?' 

'Jou tegenhouden is niet belangrijk,' zei de graaf. 'Dat is het nooit geweest.' 

'Maar wat zijn jullie dan aan het doen?' 

'Wij probéren je tegen te houden.' 

'Is dit een raadsel dat ik zou moeten begrijpen?' 

'Jouw begrip is niet belangrijk. Misschien is het je lotsbestemming dat je in je opzet slaagt. Misschien dat een rijk van de Nadir een weldaad voor deze wereld zal blijken te zijn. Maar vraag jezelf dit eens af: als hier geen leger had gestaan toen je aankwam, maar Druss alleen, zou hij dan de poorten voor je hebben geopend?' 

'Nee. Hij zou gevochten hebben en gesneuveld zijn,' zei Ulric. 

'Maar hij zou geweten hebben dat hij niet kon winnen. Dus waarom zou hij het dan gedaan hebben?' 

'Nu begrijp ik je raadsel, graaf. Maar het stemt me triest dat er zoveel mensen moeten sterven terwijl tegenstand zinloos is. Maar ik respecteer je. Ik zal ervoor zorgen dat jouw brandstapel even hoog is als die van Druss.' 

'Dank je, maar nee. Als je me doodt, leg mijn lichaam dan in de tuin achter de donjon. Er is al een graf daar, omringd door bloemen, waarin mijn vrouw rust. Leg mijn lichaam daarnaast.' 

Ulric zweeg enkele ogenblikken terwijl hij op zijn gemak de roemers weer volschonk. 

'Het zal geschieden zoals je wenst, Bronzen Graaf,' zei hij tenslotte. 'Kom nu met me mee naar mijn tent. We zullen wat vlees eten, een beetje wijn drinken en vrienden zijn. Ik zal je over mijn leven en mijn dromen vertellen, en jij kunt praten over het verleden en je vreugden.' 

'Waarom alleen het verleden, heer Ulric?' 

'Dat is alles wat je nog over hebt, mijn vriend.'

29

Om middernacht, toen de vlammen van de brandstapel hoog oplaaiden tegen de nachtelijke hemel, trokken de Nadirkrijgers hun wapens en hieven die omhoog in een zwijgend eerbetoon aan een krijger wiens ziel, zo geloofden ze, voor de poorten van het paradijs stond. 

Roek en zijn gezelschap volgden hun voorbeeld. Toen draaide hij zich om en boog naar Ulric. Ulric beantwoordde de buiging en de groep vertrok naar het torenpoortje in muur vijf. De terugweg werd stilzwijgend afgelegd. Elke man hield zich bezig met zijn eigen gedachten. 

Boogman dacht aan Caessa en aan haar dood aan de zijde van Druss. Hij had haar op zijn manier liefgehad, hoewel hij er nooit over had gesproken. Haar liefhebben betekende je dood. 

Door Hoguns hoofd spookte het verschrikkelijke beeld van het Nadirleger dat hij nu van dichtbij had gezien: machtig en zonder tal. Niet te stuiten! 

Serbitar dacht aan de reis die hij bij het vallen van de avond van de komende dag met de resten van de Dertig zou maken. Alleen Arbedark zou ontbreken, want ze waren de avond tevoren bij elkaar gekomen en hadden hem tot de nieuwe Abt gekozen. Nu zou hij alleen vanuit Delnoch vertrekken om een nieuwe tempel in Ventria te stichten. 

Roek vocht tegen de wanhoop. Ulrics laatste woorden echoden steeds weer door zijn hoofd. 'Morgen zul je de Nadir zien zoals nooit tevoren. we hebben jullie moed geëerd door alleen bij daglicht aan te vallen, zodat jullie s nachts zouden kunnen rusten. Nu moet ik je donjon innemen en jullie zullen geen rust meer kennen tot die gevallen is. Dag en nacht zullen we jullie aanvallen, tot niemand meer in leven is om nog tegenstand te bieden.' 

Zwijgend klom de groep de trap achter het poortje op en begaf zich naar de mess. Roek wist dat hij vannacht niet zou kunnen slapen. Het was zijn laatste nacht op aarde en zijn vermoeide lichaam putte uit zijn laatste reserves zodat hij het leven nog kon smaken en weten hoe heerlijk het was om adem te halen. 

De groep zat rond een schraagtafel en Roek schonk de wijn uit. Van de Dertig bleven alleen Serbitar en Vintar achter. Vele minuten lang zeiden de vijf mannen nauwelijks iets, tot Hogun uiteindelijk de onbehaaglijke stilte doorbrak. 

'We wisten dat het uiteindelijk zo zou aflopen, nietwaar? We zouden met geen mogelijkheid voor altijd kunnen standhouden.' 

'Dat is waar, ouwe jongen,' zei Boogman. 'Maar toch blijft het een beetje teleurstellend, vind je ook niet? Ik moet zeggen dat ik altijd de hoop ben blijven koesteren dat we zouden slagen. Nu die verdwenen is, voel ik een vleugje paniek.' Hij glimlachte vredig en dronk zijn roemer in een teug leeg. 

'Je bent niet verplicht om tot het bittere einde te blijven,' zei Hogun. 

'Dat is waar. Misschien zal ik morgenochtend vertrekken.' 

'Ik denk het niet - hoewel ik niet zou kunnen zeggen waarom,' zei Hogun. 

'Nou, als je de waarheid wil weten, ik heb die Nadirkrijger, die Kaska, beloofd dat ik nog een roemer met hem zou drinken wanneer ze de donjon hadden veroverd. Aardige vent - alleen wat sentimenteel als hij veel gedronken heeft. Hij heeft zes vrouwen en drieëntwintig kinderen. Het is gewoon een wonder dat hij nog tijd heeft om ten strijde te trekken.' 

'Of de kracht!' voegde Hogun er grinnikend aan toe. 'En jij, Roek? Waarom blijf jij?' 

'Uit domheid,' antwoordde Roek. 

'Dat is niet genoeg,' zei Boogman. 'Komaan, Roek - de waarheid alsjeblieft.' 

Roek keek snel de kring rond, zag de vermoeidheid op hun gezichten en besefte voor het eerst dat hij hen allen erg graag mocht. Zijn ogen ontmoetten die van Vintar en onmiddellijk was er wederzijds begrip. De oudere man glimlachte. 

'Ik denk,' zei Roek, 'dat alleen de Abt van de Zwaarden die vraag kan beantwoorden - voor ons allemaal.' 

Vintar knikte en sloot enkele ogenblikken zijn ogen. Elke man wist dat hij in hun geest en in hun hart keek, en toch was er geen angst, geen onbehagen, geen verlangen nog langer alleen te zijn. 

'Alles wat leeft moet ooit sterven,' zei Vintar. 'Alleen de mens, schijnt het, is zich heel zijn leven bewust van de dood. En toch is er in het leven meer dan alleen maar wachten op de dood. Wil een leven zin hebben, dan moet er een doel zijn. Een mens moet iets doorgeven - anders is zijn leven zinloos. Voor de meeste mensen is dat doel trouwen en kinderen krijgen, die hun zaad verder zullen uitzaaien. Voor anderen is het een ideaal- een droom als je wilt. Elk van ons hier gelooft in eer: dat het de plicht van een mens is om datgene te doen wat goed en rechtvaardig is; dat macht alleen niet voldoende is. We zijn allemaal wel eens ooit over de schreef gegaan. We hebben gelogen, bedrogen, gestolen - en zelfs gedood - om er zelf beter van te worden. Maar uiteindelijk keren we toch tot onze overtuiging terug. We laten de Nadir niet ongehinderd passeren, omdat dat voor ons onmogelijk is. Wij oordelen harder over onszelf dan anderen over ons zouden kunnen oordelen. We weten dat de dood te verkiezen is boven verraad van wat ons dierbaar is. 

Hogun, jij bent soldaat en je gelooft in de zaak van de Drenai. Jij hebt opdracht gekregen om stand te houden en je zult dat zonder tegenwerpingen doen. Het zou niet in je opkomen dat er een andere mogelijkheid was dan te gehoorzamen. En toch heb je er begrip voor wanneer anderen daar anders over denken. Je bent een zeldzaam mens. 

Boogman, jij bent een romanticus - en cynisch. Jij spot met de adeldom van de mens, want je hebt die adeldom te vaak zien plaatsmaken voor lagere driften. Toch heb je in je binnenste voor jezelf een maatstaf gesteld die andere mensen nooit zullen kunnen begrijpen. Jij wil, meer dan alle anderen, blijven leven. De drang om weg te rennen is sterk in jou. Maar dat zul je niet doen - niet zolang er nog een enkele andere man is om de muren te verdedigen. Je moed is groot. 

Roek, jouw beweegredenen zijn het moeilijkst te verklaren. Net als Boogman ben jij een romanticus, maar er is een diepte in jou die ik niet geprobeerd heb te peilen. Je bent intelligent en intuïtief, en je laat je leiden door je instinct. Je weet dat het juist is dat je blijft - en ook dat dit zinloos is. Je verstand zegt je dat dit een hopeloze zaak is, maar je intuïtie dwingt je om je verstandelijke oordeel af te wijzen. Je bent een zeldzaam wezen, een geboren leider. En je kunt niet weggaan. 

Jullie liggen allemaal vast met ketens die vele keren sterker zijn dan staal. 

En tenslotte is er een - die nu komt - voor wie alles wat ik zeg waar is. Hij is de mindere van ieder hier, en toch is hij groter, want zijn angsten zijn groter dan die van jullie, en toch zal ook hij standhouden en met jullie sneuvelen.' 

De deur ging open en Orrin kwam binnen, zijn harnas glanzend gepoetst en geolied. Zwijgend ging hij tussen hen in zitten en pakte een roemer wijn aan. 

'Ik neem aan dat Ulric in goede gezondheid verkeerde,' zei hij. 

'Gezonder dan ooit, ouwe jongen,' antwoordde Boogman. 

'Dan zullen we hem morgen eens een bloedneus slaan,' zei de generaal en zijn donkere ogen glinsterden. 

De ochtendlucht was stralend helder toen de Drenaikrijgers een koud ontbijt van kaas en brood gebruikten, weggespoeld met honingwater. Iedere man die nog kon staan, bevond zich met getrokken zwaard op de muur. Toen de Nadir zich klaarmaakten om op te rukken, sprong Roek op de kantelen en ging met zijn gezicht naar de verdedigers staan. 

'Geen lange toespraken vandaag,' riep hij. 'We weten allemaal hoe hachelijk onze positie is. Maar ik wil jullie zeggen dat ik trots ben - trotser dan ik ooit voor mogelijk had gehouden. Ik wou dat ik de woorden kon vinden ... ' Hij zweeg, trok toen zijn zwaard uit de schede en hield het omhoog. 'Bij alle goden die ooit hebben geleefd, zweer ik dat jullie de edelste mannen zijn die ik ooit heb gekend. En als ik het einde van dit verhaal had kunnen kiezen, en het had kunnen bevolken met helden uit het verleden, dan zou ik er niets aan veranderen. Want niemand zou meer hebben kunnen geven dan jullie hebben gedaan. Daar dank ik jullie voor. Maar als iemand nu zou willen vertrekken, mag hij gaan. Velen van jullie hebben vrouwen, kinderen of anderen die van jullie afhankelijk zijn. Als dat het geval is, kun je nu met mijn zegen vertrekken, want wat wij hier vandaag doen, zal de afloop van de oorlog niet wezenlijk beïnvloeden.' Hij spong soepel van de kantelen om zich bij Orrin en Hogun te voegen. 

Verderop in de linie riep een jonge cul: 'En u, Bronzen Graaf, blijft u wel?' Roek stapte nogmaals op de muur. 'Ik moet blijven, maar ik geef jullie verlof om te gaan.' 

Geen mens bewoog, hoewel velen er even over nadachten. De oorlogskreet van de Nadir klonk op en de strijd begon. 

Die hele dag lang slaagden de Nadir er niet in vaste voet op de muur te krijgen en de slachting was verschrikkelijk. Het geweldige zwaard van Egel hakte en doodde, kliefde door pantsers, vlees en botten, en de Drenai vochten als duivels. Ze hieuwen en doodden meedogenloos. Want dit waren, zoals Serbitar vele weken geleden had voorspeld, de dappersten onder de soldaten, en de dood of de angst voor de dood kende geen plaats in hun hart. Steeds weer opnieuw deinsden de Nadir bebloed en verbijsterd terug. 

Maar toen de avond naderde werden de aanvallen op de poort heftiger en de grote barrière van brons en eikenhout begon te bezwijken. Serbitar hield met de laatste van de Dertig stand, zoals Druss in de schaduw van de andere poort had gedaan. Roek snelde toe om zich bij hen aan te sluiten, maar een felle gedachteflits van Serbitar beval hem om naar de muur terug te gaan. Hij stond op het punt om het bevel in de wind te slaan toen de Nadirkrijgers over de kantelen achter hem klommen. Egels zwaard flitste, onthoofdde de eerste en eens te meer bevond Roek zich in het heetst van de strijd. 

Bij de poort kreeg Serbitar gezelschap van Suboden, de kapitein van zijn lijfwacht uit Vagria. Nog maar zo'n zestig man van de groep die oorspronkelijk was aangekomen, waren nog in leven. 

'Ga terug naar de muur,' zei Serbitar. 

De blonde Vagriaan schudde zijn hoofd. 'Dat kan ik niet. Wij vormen uw lijfwacht en wij zullen samen met u sterven.' 

'Je hebt anders heel duidelijk gemaakt, Suboden, wat je gevoelens voor mij waren,' 

'Mijn gevoelens hebben niets met mijn plicht te maken, heer Serbitar. Desondanks hoop ik dat u me wilt vergeven. Ik dacht dat uw krachten van de duivel afkomstig waren, maar geen enkele bezetene zou standhouden zoals u nu doet.' 

'Er valt niets te vergeven, maar je hebt mijn zegen,' zei Serbitar tegen de blonde lijfwachtkapitein. 

De poorten versplinterden plotseling en met een triomfantelijk gebrul stormden de Nadir erdoorheen, waarna ze zich op de verdedigers wierpen die door de witharige tempelier werden aangevoerd. 

Nadat hij een smalle Ventriaanse dolk had getrokken, vocht Serbitar met twee handen - blokkeerde, stootte, pareerde en hakte. Mannen vielen voor hem, maar steeds nieuwe sprongen in de bressen die hij sloeg. Naast hem sloeg de slanke lijfwachtkapitein op de aanstormende barbaren in. Een bijl versplinterde zijn schild, maar nadat hij de resten opzij gegooid had, pakte hij zijn zwaard met beide handen vast, schreeuwde uitdagend en sprong naar voren. Een bijl verbrijzelde zijn ribben en een lans stootte in zijn dij. Hij viel in de kolkende massa terwijl hij links en rechts om zich heen stootte. Hij kreeg een trap, viel met uitgespreide armen op zijn rug en drie speren werden in zijn borst geplant. Zwakjes probeerde hij zijn zwaard nog een laatste maal op te heffen, maar een met ijzer beslagen laars trapte op zijn hand terwijl een klap van een houten knots een eind aan zijn leven maakte. 

Vintar vocht koelbloedig terwijl hij niet van de zijde van de albino week en op de pijl wachtte waarvan hij wist dat die hem elk moment kon treffen. Terwijl hij onder een maaiende zwaardslag door dook, stak hij zijn tegenstander in zijn buik en draaide zich om. 

In de schaduw van de versplinterde poort trok een boogschutter de pees achteruit tot zijn vingers tegen zijn wang rustten. De pijl schoot van de boog, trof Vintar in zijn rechteroog en hij viel in de richting van de speren van de Nadir. 

De overblijvende verdedigers vochten door in een steeds kleiner wordende cirkel terwijl de schemering overging in het nachtelijk duister. De oorlogskreten van de Nadir waren nu verstomd. De strijd werd in een verbeten stilte voortgezet, die alleen werd doorbroken door het geluid van staal op staal of staal op vlees. 

Menahem werd van de grond getild door de kracht van een speerstoot die zijn longen verscheurde. Zijn zwaard vloog suizend naar de nek van de knielende lansier - en stopte. Lichtjes raakte het lemmet de schouder van de man aan. De krijger, die zijn geluk gewoon niet kon geloven, trok de speer los en begroef die voor de tweede maal in de borst van de priester. 

Nu stond Serbitar alleen. 

Een ogenblik lang weken de Nadir terug en keken naar de met bloed bevlekte albino. Veel van het bloed was van hemzelf. Zijn mantel hing aan flarden, zijn harnas was bekrast en gedeukt en zijn helm was al een hele tijd geleden van zijn hoofd geslagen. 

Hij haalde drie keer huiverend adem, peilde zijn binnenste en zag dat hij stervende was. Hij reikte met zijn geest en zocht Vintar en de anderen. 

Stilte. 

Een verschrikkelijke stilte. 

Het was dus allemaal voor niets geweest, dacht hij toen de Nadir opdrongen voor de genadeslag. Hij grinnikte wrang. 

Er was geen Bron. 

Er was geen centrum van het universum. 

In de laatste ogenblikken die hem nog restten, vroeg hij zich af of zijn leven verspild was geweest. 

Hij wist dat dat niet het geval was. Want als er geen Bron was, dan zou er een hebben moeten zijn. Want de Bron was schitterend. 

Een Nadirkrijger sprong naar voren. Serbitar sloeg zijn wapen opzij en begroef zijn dolk in de borst van de man, maar de troep overspoelde hem en tientallen scherpe zwaarden troffen zijn tengere gestalte. Het bloed stroomde uit zijn mond en hij viel. 

Vanuit de verte klonk een stem: 'Pak mijn hand, broeder. Wij Reizen.' Het was Vintar! 

De Nadir stormden naar voren en verspreidden zich door de straten en de huizen van Delnoch die naar Geddon en de donjon daarachter leidden. In de voorste linie hief Ogasi zijn zwaard op terwijl hij het overwinningslied van de Nadir begon te zingen. Hij begon te rennen en hield toen plotseling in. 

Voor hem op het open terrein voor de gebouwen stond een lange man met een driepuntige baard, gekleed in de witte mantel van de Sathuli. Hij had twee dodelijke kromme sabels vast. Ogasi kwam langzaam naar voren, verward. 

Een Sathuli in de vesting van de Drenai? 

'Wat doe jij hier?' riep Ogasi. 

'Een vriend te hulp komen,' antwoordde de man. 'Ga terug! Ik laat je niet door.' 

Ogasi grinnikte. Die kerel moest gek zijn. Terwijl hij zijn zwaard ophief beval hij zijn stamgenoten op te rukken. 

De gestalte in de witte mantel kwam in hun richting. 'Sathuli!' schreeuwde hij. 

Uit de huizen klonk een machtig gebrul op als antwoord, waarna drieduizend Sathulikrijgers, die er in de invallende duisternis met hun witte mantels uitzagen als spoken, tot de aanval overgingen. 

De Nadir waren verbijsterd en Ogasi kon zijn ogen niet geloven. De Sathuli en de Drenai waren erfvijanden! Hij zag het voor zijn ogen gebeuren, maar zijn hersenen wilden het niet aanvaarden. De frontlinie van de Sathuli botste op de Nadir als een witte golf op een donker strand. 

Joachim zocht Ogasi, maar de gedrongen krijger was verloren in de chaos. 

De wrede wending der gebeurtenissen, van zekere overwinning naar zekere dood, vervulde de barbaren met wanhoop. Ze werden bevangen door paniek en de langzame terugtocht werd een overhaaste vlucht. De Nadir vertrapten hun kameraden terwijl ze voort renden met het witte leger op hun hielden, en de Sathuli joegen hen voort met zulke bestiale kreten als er zelden op de steppen werden gehoord. 

Boven op de muur bloedde Roek uit een wond in zijn bovenarm en Hogun had een snee van een zwaard in zijn hoofdhuid opgelopen. Het bloed stroomde uit de wond en de huid wapperde als hij uithaalde naar zijn aanvallers. 

Nu verschenen de Sathulikrijgers boven op de muur en opnieuw vluchtten de Nadir voor de verschrikkelijke kromzwaarden. Ze stonden met hun rug tegen de kantelen en probeerden langs de touwen naar beneden te vluchten. Binnen enkele minuten was alles voorbij. Beneden op het open terrein werden kleine groepjes Nadirkrijgers omsingeld en geliquideerd. 

Joachim Sathuli, zijn witte mantel vol bloedvlekken, klom langzaam de trap naar de muur op, gevolgd door zeven van zijn luitenants. Hij liep naar Roek toe en boog. Nadat hij zich had omgedraaid, overhandigde hij zijn bloederige kromzwaarden aan een krijger met een zwarte baard. Een andere man gaf hem een geparfumeerde handdoek. Langzaam en zorgvuldig veegde hij eerst zijn gezicht af en toen zijn handen. 'Een warm welkom,' zei hij tenslotte met een uitgestreken gezicht, maar met ogen vol vrolijkheid. 

'Zeg dat wel,' zei Roek. 'Gelukkig dat de andere gasten moesten vertrekken, anders zou er geen plaats voor jullie zijn geweest.' 

'Ben je zo verrast om me te zien?' 

'Nee, niet verrast. Verbijsterd is een beter woord.' 

Joachim lachte. 'Heb je dan zo'n slecht geheugen, Delnoch? Je zei dat we als vrienden uit elkaar moesten gaan en ik heb daarmee ingestemd. Waar zou ik anders moeten zijn dan hier als mijn vriend in moeilijkheden zit?' 

'Het moet je duivels veel moeite hebben gekost om je krijgers ervan te overtuigen dat ze je moesten volgen.' 

'Helemaal niet,' antwoordde Joachim met een ondeugende glinstering in zijn ogen. 'De meesten van hen hebben er al jaren naar verlangd om binnen deze muren te vechten.' 

De lange Sathulikrijger stond op de hoge muur van Geddon en keek naar het Nadirkamp achter de verlaten Valterimuur. Roek sliep inmiddels en de gebaarde prins liep alleen over de muur. Om hem heen stonden schildwachten en soldaten van beide rassen, maar Joachim bleef alleen. 

Wekenlang hadden verkenners van de Sathuli vanaf de Delnochbergen de gevechten die beneden woedden gadegeslagen. Dikwijls was Joachim zelf naar de toppen omhoog geklommen om de gevechten te bekijken. Toen had een groep Nadir een Sathulidorp overvallen en geplunderd en Joachim had zijn mannen weten over te halen om hem naar Delnoch te volgen. Bovendien kende hij ook de verrader die de Nadir van informatie voorzag, want hij was getuige geweest van een ontmoeting tussen de verrader en kapitein Ogasi van de Nadir in een smalle, diepe kloof. 

Twee dagen later hadden de Nadir geprobeerd een legermacht over de bergen te sturen en de Sathuli hadden die teruggedreven. 

Joachim was triest gestemd geweest toen hij het nieuws van Roeks verlies hoorde. Ook al was hij zelf fatalistisch, hij kon zich nog altijd verplaatsen in de gevoelens van een man wiens vrouw was gesneuveld. Die van hem was twee jaar eerder in het kraambed overleden en de wond was nog steeds niet geheeld. 

Joachim schudde zijn hoofd. Oorlog was een wrede minnares, maar desondanks een machtige vrouw. Ze kon meer vernielingen in de ziel van een man aanrichten dan de tijd kon helen. 

De Sathuli waren net op tijd gekomen en hadden daar een hoge prijs voor betaald. Vierhonderd van zijn mannen waren gesneuveld - een verlies dat een bergvolk van dertigduizend zielen, van wie velen kinderen en ouden van dagen, nauwelijks kon dragen. 

Maar een ereschuld was een ereschuld. 

De man die Hogun heette, haatte hem, wist Joachim. Maar dat was begrijpelijk, want Hogun was van het Legioen en de Sathuli hadden al jaren bloed van het Legioen vergoten. Ze bewaarden hun meest verfijnde martelingen voor gevangen Ruiters. Dit was een eer, maar Joachim wist dat de Drenai dat nooit zouden begrijpen. Wanneer een man stierf, werd hij op de proef gesteld - hoe zwaarder zijn dood, hoe groter de beloning in het Paradijs. Martelingen louterden de ziel van een mens en de Sathuli konden een gevangen vijand geen grotere beloning geven. 

Hij ging tussen de kantelen zitten en keek achterom naar de donjon. 

Hoeveel jaar had hij er al niet naar verlangd om deze vesting in te nemen? In hoeveel van zijn dromen had hij de donjon al niet in vlammen op zien gaan? En nu verdedigde hij die met de levens van zijn volgelingen. 

Hij haalde zijn schouders op. Een man die zijn ogen naar de hemel richt, ziet de schorpioen onder zijn voet niet. Een man met zijn ogen naar de grond, ziet de draak in de lucht niet. 

Hij liep langs de kantelen en kwam bij de laatste poorttoren en de stenen inscriptie die daar was uitgehakt: GEDDON 

De Muur van de Dood. 

De lucht was bezwangerd met de geur van de dood en morgenochtend zouden talloze kraaien aan komen vliegen om zich te goed te doen. Hij had Roek in het bos moeten doden. Een belofte aan een ongelovige was niets waard, dus waarom had hij dan zijn woord gehouden? Hij lachte plotseling toen het antwoord hem duidelijk werd: omdat het de man niets had kunnen schelen. 

En Joachim had hem graag gemogen. 

Hij passeerde een Drenaischildwacht die salueerde en naar hem glimlachte. Joachim knikte en de onzekerheid van de glimlach viel hem op. 

Hij had tegen de Bronzen Graaf gezegd dat hij en zijn mannen nog een dag zouden blijven om vervolgens naar de bergen terug te keren. Hij had een smeekbede verwacht om te blijven - voorstellen, beloften, verdragen. Maar Roek had alleen geglimlacht. 'Het is meer dan waar ik om zou hebben gevraagd,' zei hij. 

Joachim was verbijsterd, maar hij kon geen woord uitbrengen. Hij vertelde Roek van de verrader en van de poging van de Nadir om de bergen door te trekken. 

'Zullen jullie die weg blijven blokkeren?' 

'Natuurlijk. Dat is land van de Sathuli.' 

'Mooi! Wil je wat met me eten?' 

'Nee, maar ik dank je voor het aanbod.' Geen enkele Sathuli kon het brood breken met een ongelovige. 

Roek knikte. 'Ik denk dat ik nu even ga rusten. Ik zie je bij het aanbreken van de dag.' 

In zijn kamer hoog boven in de donjon sliep Roek terwijl hij van Virae droomde, steeds weer van Virae. Uren voor het aanbreken van de dag werd hij wakker en tastte naar haar. Maar de lakens naast hem waren koud en zoals altijd voelde hij het verlies opnieuw schrijnen. Deze nacht huilde hij, lang en geluidloos. Tenslotte stond hij op, kleedde zich aan en daalde de trap af naar de kleine zaal. De lijfdienaar, Arshin, bracht hem een ontbijt van koude ham en kaas, met een fles koud water, op smaak gebracht met honingmede. Hij at automatisch, tot een jonge officier verscheen met het nieuws dat Bricklyn met depêches uit Drenan was teruggekomen. 

De poorter trad de zaal binnen, boog kort en liep naar de tafel, waar hij verscheidene pakjes en een verzegelde rol perkament voor Roek neerlegde. Hij ging tegenover Roek zitten en vroeg of hij voor zichzelf iets te drinken mocht inschenken. Roek knikte terwijl hij het perkament openrolde. Hij las het een keer, glimlachte, legde het toen opzij en keek over tafel naar de poorter. Hij was magerder en misschien zelfs grijzer dan de eerste keer toen Roek hem had gezien. Hij was nog steeds gekleed in zijn rij kleren en de groene mantel zat onder het stof. Bricklyn dronk het water in twee slokken op en vulde zijn beker opnieuw; toen zag hij dat Roeks ogen op hem waren gericht. 

'Hebt u de boodschap van Abalayn gelezen?' vroeg hij. 

'Ja. Bedankt voor het overbrengen. Blijf je nog hier?' 

'Maar natuurlijk. De toebereidselen voor de overgave moeten worden getroffen en Ulric moet in de donjon worden verwelkomd.' 

'Hij heeft anders gezworen dat hij niemand zou sparen,' zei Roek zacht. B

ricklyn zwaaide met zijn hand. 'Nonsens! Dat was krijgszuchtige praat. 

Nu zal hij grootmoedig zijn.' 

'En hoe zit het met Wondwever?' 

'Hij is naar Drenan teruggeroepen en het leger is ontbonden.' 

'Ben je daar verheugd over?' 

'Dat de oorlog voorbij is? Natuurlijk. Hoewel het mij natuurlijk bedroeft dat zovelen hebben moeten sterven. Ik heb gehoord dat Druss bij Sumitos is gevallen. Eeuwig jammer. Hij was een edel mens en een geweldige krijger. Maar ik weet zeker dat dit de wijze is waarop hij wilde sterven. Wanneer wilt u dat ik naar heer Ulric ga?' 

'Zodra je maar wenst.' 

'En bent u mijn begeleider?' 

'Nee.' 

'Wie zal dat dan wel zijn?' vroeg Bricklyn terwijl hij met plezier de berusting constateerde die op Roeks gezicht te lezen stond. 

'Niemand.' 

'Niemand? Maar dat zou politiek niet verantwoord zijn, heer. Er hoort een deputatie te gaan.' 

'Jij gaat alleen.' 

'Uitstekend. En over welke voorwaarden moet ik onderhandelen?' 

'Je hoeft nergens over te onderhandelen. Je gaat gewoon naar Ulric toe en zegt hem dat ik je heb gestuurd.' 

'Ik begrijp het niet, heer. Wat moet ik tegen hem zeggen?' 

'Je zegt hem dat je hebt gefaald.' 

'Gefaald? In welk opzicht? U spreekt in raadsels. Bent u gek geworden?' 

'Nee. Alleen maar heel erg moe. Jij hebt ons verraden, Bricklyn, maar wat valt er van jullie slag ook anders te verwachten. Daarom ben ik niet boos. Of wraakzuchtig. Je hebt Ulrics geld aangenomen en nu mag je naar hem toe gaan. De brief van Abalayn is een vervalsing en Wondwever zal over vijf dagen met vijftigduizend man hier zijn. Buiten zijn drieduizend Sathuli, en we kunnen de muur gemakkelijk houden. Verdwijn nu! Hogun weet dat je een verrader bent en hij heeft me verteld dat hij je zal doden zodra hij je ziet. Ga!' 

Ettelijke minuten lang bleef Bricklyn verbijsterd op zijn stoel zitten. Toen schudde hij zijn hoofd. 'Dit is dwaasheid! U kunt onmogelijk standhouden! De overwinning is voor Ulric, ziet u dat dan niet in? De dagen van de Drenai zijn geteld en Ulrics ster is rijzende. Wat hoopt u nog te kunnen bereiken?' 

Langzaam trok Roek een lange, dunne dolk en legde die voor hem op tafel. 'Ga nu,' herhaalde hij kalm. 

Bricklyn kwam overeind en rende naar de deur. 'Dwaas die je bent!' siste hij. 'Gebruik die dolk maar voor jezelf, want het zal een genoegen zijn om te kijken naar wat de Nadir met je zullen doen wanneer ze je gevangen hebben genomen.' Toen was hij verdwenen. 

Hogun kwam uit een alkoof achter een wandtapijt te voorschijn en liep naar de tafel. Zijn hoofd was verbonden en zijn gezicht was bleek. Hij hield een zwaard in zijn hand. 

'Waarom heb je hem laten gaan, Roek? Waarom?' 

Roek glimlachte. 'Omdat hij de moeite van het doden niet waard was.'

30

De laatste kaars sputterde en doofde toen een lichte herfstwind de gordijnen liet opbollen. Roek lag met zijn hoofd op zijn armen te slapen bij de tafel waar hij nog geen uur geleden Bricklyn naar de Nadir had gestuurd. Zijn slaap was licht maar droomloos. Hij huiverde toen het koeler werd in het vertrek. Met een schok werd hij wakker in het donker. Hij voelde de angst in zich opkomen en reikte naar zijn dolk. Hij huiverde opnieuw: het was koud ... o zo koud. Hij keek naar het vuur. Het laaide hoog op, maar de warmte bereikte hem niet. Hij ging staan en liep er naartoe, hurkte ervoor en strekte zijn handen uit naar de hitte. Niets. Verbaasd ging hij opnieuw staan, draaide zich om naar de tafel en kreeg een schok. Met zijn hoofd op zijn armen lag de gestalte van graaf Roegnak daar nog steeds te slapen. Hij moest zijn uiterste best doen om zijn paniek te bedwingen, keek naar zijn slapende gestalte, zag de vermoeidheid in het ingevallen gezicht, de donkere, holle ogen en de rimpels van vermoeidheid rond zijn mond. 

Toen viel hem de stilte op. Zelfs op dit late uur in het holst van de nacht zouden er toch bepaalde geluiden moeten zijn van schildwachten, dienaren of de paar koks die het ontbijt klaarmaakten. Maar er was niets te horen. Hij liep naar de deur en naar de donkere gang daarachter en toen nog verder in de schaduw van de poort met het valhek. Hij was alleen - achter de poort waren de muren, maar daar liepen geen schildwachten op heen en weer. Hij liep verder de duisternis in, de wolken braken en de maan scheen helder. 

De vesting was verlaten. 

Vanaf de hoge muur van Geddon keek hij naar het noorden. De vlakte was leeg. Nergens waren de tenten van de Nadir te zien. 

Dus hij was werkelijk alleen. De paniek vloeide uit hem weg en een intens vredig gevoel omhulde zijn ziel als een warme deken. Hij ging tussen de kantelen zitten en keek achterom naar de donjon. 

Was dit een voorproefje van de dood? vroeg hij zich af. Of gewoon een droom? Het kon hem niets schelen. Of het nu een voorproefje was van de realiteit van morgen of het gevolg van een opgeroepen fantasie was onbelangrijk. Hij genoot van het ogenblik. 

En toen, met een intens besef van warmte, wist hij dat hij niet alleen was. 

Hij voelde zijn hart zwellen en de tranen kwamen in zijn ogen. Hij draaide zich om en daar stond ze: gekleed zoals hij haar de allereerste keer had gezien, met de dikke wambuis van schapenvacht en strakke wollen broek. Ze spreidde haar armen en liep in de zijne. Hij drukte haar stevig tegen zich aan en drukte zijn gezicht in haar haar. Lange tijd stonden ze zo bij elkaar terwijl zijn lichaam schokte van de snikken. Tenslotte was hij uitgehuild en hij liet haar langzaam los. Ze keek naar hem op en glimlachte. 

'Je hebt je geweldig gehouden, Roek,' zei ze. 'Ik ben zo trots op je.' 

'Zonder jou heeft dit alles geen zin,' zei hij. 

'Ik zou het niet anders gewild hebben, Roek. Als ik te horen kreeg dat ik weer zou mogen leven, maar jou niet zou ontmoeten, zou ik weigeren. Wat doet het ertoe dat we maar een paar maanden samen hebben gehad? Want wat voor geweldige maanden waren dat!' 

'Ik heb nooit zoveel van iemand gehouden als van jou,' zei hij. 

'Dat weet ik.' 

Ze praatten urenlang met elkaar, maar de maan bleef op dezelfde plaats staan en de positie van de sterren bleef ook dezelfde. De nacht was eeuwig. Tenslotte kuste ze hem om hem te laten zwijgen. 

'Er zijn nog een paar anderen die je moet spreken.' 

Hij probeerde haar tegen te spreken, maar ze drukte haar vingers tegen zijn mond. 'We zullen elkaar terugzien, mijn lief. Maar nu moet je met de anderen praten.' 

Er hing nu een dikke, wervelende mistbank rond de muren. Boven hem scheen de maan aan een wolkeloze hemel. Ze liep de mist in en was verdwenen. Hij wachtte en weldra kwam er een gestalte in een zilveren harnas op hem af. Zoals altijd zag hij er wakker en waakzaam uit, zijn wapenrusting weerspiegelde het maanlicht en zijn witte mantel was vlekkeloos. Hij glimlachte. 

'Welkom, Roek,' zei Serbitar. Hun handen grepen in elkaar in de krijgersgroet. 

'De Sathuli zijn gekomen,' zei Roek. jullie hebben de poort net lang genoeg verdedigd.' 

'Ik weet het. Morgen zal zwaar zijn. Ik zal er niet om liegen: bij alle toekomsten die ik heb gezien was er slechts een waarin jij die dag overleeft. Maar hier zijn krachten aan het werk die ik je niet kan verklaren, en zelfs op dit moment roert hun magie zich. Vecht dapper!' 

'Zal Wondwever arriveren?' vroeg Roek. 

Serbitar haalde zijn schouders op. 'Morgen nog niet.' 

'Dan zullen we dus vallen?' 

'Naar alle waarschijnlijkheid. Maar als dat niet zo is, moet je iets voor me doen.' 

'Zeg het maar,' zei Roek. 

'Ga nog een keer naar Egels kamer, waar je een laatste geschenk wacht. De dienaar Arshin zal je alles uitleggen.' 

'Wat is het? Is het een wapen? Dat zou ik morgen goed kunnen gebruiken.' 

'Het is geen wapen. Ga er morgennacht heen.' 

'Serbitar?' 

'Ja, mijn vriend.' 

'Was alles zoals je gedroomd had dat het zou zijn? De Bron, bedoel ik.' 

'Ja! En zoveel meer. Maar daar kan ik nu niet over praten. Wacht nog eventjes langer. Er is nog iemand die met je moet praten.' 

De mist werd dikker en Serbitars witte gestalte trok zich terug tot die helemaal in de omgeving opging en was verdwenen. 

Daar was Druss. Machtig en sterk. Zijn zwarte wambuis glom en zijn bijl hing aan zijn zijde. 

'Hij heeft me een prachtige uitvaart gegeven,' zei Druss. 'Hoe gaat het met je, jongen? Je ziet er vermoeid uit.' 

'Ik ben ook vermoeid, maar dat doet er niet toe, nu ik jou zie.' 

Druss sloeg hem op zijn schouder en lachte. 'Die Nogusha verwondde me met een vergiftigd zwaard. Ik kan je wel vertellen, jochie, dat ik helse pijnen heb geleden. Caessa heeft me aangekleed. Ik weet niet hoe ze me overeind heeft gekregen. Maar ... het is haar gelukt.' 

'Ik heb het gezien,' zei Roek. 

'Ja, een groots einde, nietwaar? Die jonge vent, Gilad, heeft goed gevochten. Ik heb hem nog niet ontmoet, maar ik verwacht dat dat wel zal gebeuren. Jij bent een goeie kerel, Roek. Edel. Het was fijn om je gekend te hebben.' 

'En jij, niet te vergeten, Druss. Ik heb nooit een beter mens ontmoet.' 

'Natuurlijk wel, jongen. Honderden! Maar het is aardig van je dat je het zegt. Maar ik ben hier niet gekomen om naar complimentjes te vissen. Ik weet wat je te wachten staat en ik weet dat morgen moeilijk voor je zal zijn - verdomd moeilijk. Maar wijk geen duimbreed. Trek je niet terug in de donjon. Wat er ook gebeurt, zorg dat je de muur houdt. Daar hangt ontzettend veel van af. Houd Joachim bij je in de buurt; als hij sneuvelt, is het afgelopen voor je. Ik moet gaan. Maar denk erom: zorg dat je de muur houdt! Trek je niet terug in de donjon.' 

'Ik zal er aan denken. Vaarwel, Druss.' 

'Niet vaarwel. Nog niet,' zei Druss. 'Maar weldra.' 

De mist dreef naar voren, omhulde de bijlvechter en overspoelde Roek. 

Toen vervaagde het maanlicht en de duisternis daalde over de Bronzen Graaf neer. 

In de donjon werd Roek wakker. Het vuur brandde nog steeds en hij had weer honger. 

In de keuken was Arshin het ontbijt aan het klaarmaken. De oude man was vermoeid, maar hij kreeg meteen weer goede zin toen Roek binnentrad. Hij mocht de nieuwe graaf graag en hij kon zich nog herinneren dat Viraes vader, Delnar, een jonge man was geweest, trots en sterk. Er leek wel enige gelijkenis tussen die twee te bestaan, maar misschien, dacht Arshin, hadden de jaren zijn herinneringen vervormd. 

Hij overhandigde de graaf wat geroosterd brood en honing, dat deze gretig opat, waarna hij wat aangelengde wijn dronk. 

Terug in zijn vertrekken gespte Roek zijn wapenrusting om en liep naar de muur. Hogun en Orrin waren daar al en hielden toezicht op het opwerpen van een barricade in de poorttunnel. 

'Dit is de zwakke plek,' zei Orrin. 'We zouden moeten terugtrekken naar de donjon. Die poorten zullen het in ieder geval nog enkele uren houden.' 

Roek schudde zijn hoofd. 'We zullen hier op Geddon standhouden. We trekken ons niet terug.' 

'Dan zullen we hier sneuvelen,' zei Hogun, 'want die barricade zal hen nauwelijks tegenhouden.' 

'Misschien,' zei Roek. 'We zullen zien. Goedemorgen, Joachim Sathuli.' 

De baardige krijger knikte en glimlachte. 'Heb je goed geslapen, Bronzen Graaf?' 

'Inderdaad. Ik dank je dat je ons deze dag van je tijd schenkt.' 

'Het stelt niets voor. Vereffening van een kleine schuld.' 

'Je bent me helemaal niets schuldig. Maar dit zal ik je wel vertellen: als we deze dag overleven, zal er verder geen oorlog meer tussen ons zijn. De rechten op de hoge Delnochpassen zijn van mij, hoewel jij de rechten van de Drenai daarop betwist. Daarom zeg ik je die bij deze toe, voor deze getuigen. Er ligt ook een oorkonde met mijn zegel in de donjon. Wanneer je vanavond vertrekt, krijg je die mee. Een kopie daarvan gaat naar Abalayn in Drenan. Ik weet dat het gebaar weinig te betekenen heeft als de Nadir ons vandaag verslaan - maar het is alles wat ik kan doen.' 

Joachim boog. 'Het gebaar alleen is al voldoende.' 

De gesprekken verstomden toen de trommels van de Nadir klonken en de krijgers van Dros Delnoch zich over de muur verspreidden om de aanvallers warm te ontvangen. Roek klapte het vizier van zijn helm omlaag en trok het zwaard van Egel. Beneden, in de gebarricadeerde tunnel, stond Orrin met honderd krijgers. De tunnel was in het midden slechts twintig voet breed en Orrin verwachtte dat hij het grootste deel van de ochtend stand zou kunnen houden. Daarna, als de barricade eenmaal geslecht was, zou de overmacht van de horde Nadir hen terugdringen naar het open terrein achter de vestingmuur. 

En zo brak de laatste bloedige dag van Dros Delnoch aan.

31

De hele ochtend klom de ene golf krijsende barbaren na de andere langs touwen en ladders omhoog, om tot de ontdekking te komen dat hen alleen een kille verschrikkelijke dood onder de houwende zwaarden en sabels van de verdedigers wachtte. Mannen vielen schreeuwend op de rotsen onder de muren, of werden vertrapt onder de voeten van de vechtende mannen op de muur. Schouder aan schouder zaaiden Sathuli en Drenai dood en verderf onder de Nadir. 

Roek hield zijn wapen met twee handen vast en het zwaard van Egel maaide door de rangen van de Nadir als een zeis door het koren. Naast hem vocht Joachim met twee korte zwaarden als een dodelijke wervelwind. 

Beneden werden de mannen van Orrin langzaam teruggedreven naar een breder deel van de tunnel, hoewel de Nadir elke duim grond duur moesten betalen. Nadat Orrin een lansstoot had gepareerd, trof hij de aanvaller met een backhandslag in zijn gezicht. De man verdween in de wervelende massa en een andere aanvaller nam zijn plaats in. 

'We houden het niet!' schreeuwde een jonge officier rechts van Orrin. De generaal had geen tijd om te antwoorden. 

Plotseling uitte de voorste Nadirkrijger een kreet van afschuw en week terug tegen zijn makkers aan. Anderen volgden zijn blik naar de ingang van de tunnel, achter de Drenai. 

Tussen de Drenai en de Nadir ontstond een kloof, die steeds breder werd toen de barbaren zich omdraaiden en wegvluchtten naar het open terrein tussen Valteri en Geddon. 

'Grote goden van Missael!' zei de officier. 'Wat is er aan de hand?' 

Orrin draaide zich om en zag wat de Nadir met afschuw had vervuld. Achter in de schemerige tunnel stonden de Legendarische Druss, Serbitar en de Dertig. Talloze gesneuvelde krijgers volgden hen. Druss' bijl lag in zijn hand en de strijdlust straalde uit zijn ogen. Orrin slikte en likte over zijn lippen. Pas bij de derde keer slaagde hij erin zijn zwaard in de schede te steken. 

'Ik denk dat we de tunnel wel door hem kunnen laten verdedigen,' zei hij. 

De overgebleven mannen drongen dicht achter hem aan toen hij naar Druss liep. 

De spookverdedigers schenen hen niet te zien, hun ogen waren strak op de tunnel gericht. Orrin probeerde iets tegen Druss te zeggen, maar de oude man staarde alleen maar voor zich uit. Toen de generaal een trillende hand uitstak en de bijlvechter probeerde aan te raken, voelde zijn hand niets, alleen intens koude lucht. 

'Laten we naar de muur teruggaan,' zei hij. Hij sloot zijn ogen en liep blindelings door de rijen geesten heen. Tegen de tijd dat hij het begin van de tunnel had bereikt, huiverde hij over zijn hele lichaam. De andere mannen die bij hem waren spraken geen woord. 

Niemand keek achterom. 

Hij voegde zich bij Roek op de muur en de strijd werd voortgezet. Enkele ogenblikken later, tijdens een korte gevechtspauze, schreeuwde Roek: 'Hoe staat het in de tunnel?' 

'Daar is Druss,' antwoordde Orrin. Roek knikte alleen maar en draaide zich weer om toen nieuwe Nadirkrijgers over de kantelen klommen. 

Boogman vocht met een kort zwaard en een schild naast Hogun. Hoewel hij met het zwaard niet zo vaardig was als met zijn boog, was hij bepaald geen slechte strijder. 

Hogun weerde een bijlslag af - en zijn zwaard brak. Het bijlblad verbrijzelde zijn schouder en verdween in zijn borst. Hij stootte het gebroken zwaard in de buik van de bijlvechter en viel samen met hem op de grond. 

Een lans stootte naar voren en doorboorde de rug van de Legioengeneraal toen die weer moeizaam overeind probeerde te komen. Boogmans korte zwaard werd in de buik van de lansier gestoten, maar nog meer Nadir drongen op en Hoguns lichaam verdween in het strijdgewoel. 

Naast de poorttoren raakte Joachim Sathuli gewond, in zijn zijde getroffen door een werpspies. Roek steunde hem en droeg hem min of meer achter de muur, maar moest hem alleen laten, want de Nadir waren bijna doorgebroken. Joachim greep de speer met beide handen vast terwijl het zweet op zijn voorhoofd parelde, en onderzocht de wond. De punt was net boven de rechterheup binnengedrongen en door zijn rug weer naar buiten gegaan. Enkele minuten lang verloor hij het bewustzijn, maar een zachte aanraking van een hand bracht hem weer bij zijn positieven. Een Sathulikrijjger, Andisim, hurkte naast hem. 

'Verwijder de punt van de speer,' siste Joachim. 'Snel.' 

Zonder een woord te spreken pakte de man zijn dolk en wrikte de speerpunt zo voorzichtig mogelijk van de schacht los. Eindelijk was dat gebeurd. 'En nu,' fluisterde Joachim, 'trek je er de schacht uit.' Terwijl de man boven hem stond, trok hij de speerschacht er langzaam uit. Het bloed gutste uit de wond, maar Joachim scheurde een stuk van zijn mantel en drukte de wond daarmee dicht terwijl Andisim hetzelfde bij de wond in zijn rug deed. 

'Help me overeind,' beval hij, 'en zorg dat ik een kromzwaard krijg.' 

In zijn tent achter de muren van Eldibar zag Ulric hoe het zand langzaam door een enorme zandloper viel. Naast hem lag de rol perkament die hij die ochtend uit het noorden had ontvangen. 

Zijn neef Jahingir had zichzelf tot Khan uitgeroepen - opperheer van het noorden. Hij had Ulrics broer Tsubodi gedood en Ulrics hoofdvrouw Hasita als gijzelaar gevangengenomen. 

Ulric kon het hem niet kwalijk nemen en hij voelde geen woede. Zijn familie was geboren om te heersen en het bloed eiste zijn rechten. Maar hij kon hier verder geen tijd verspillen en daarom had hij de zandloper neergezet. Als de muur niet gevallen was tegen de tijd dat het zand erdoor gevallen was, zou hij zijn leger weer naar het noorden voeren, zijn koninkrijk heroveren en later naar Dros Delnoch terugkeren. 

Hij had bericht gekregen dat Druss de tunnel verdedigde en had zijn schouders opgehaald. Toen hij weer alleen was, had hij geglimlacht. Zo, dus zelfs het Paradijs had de oude held niet van de strijd kunnen weerhouden! 

Buiten zijn tent stonden drie mannen met ramshoorns te wachten op zijn teken. En het zand stroomde door. 

Op Geddon braken de Nadir rechts door. Roek schreeuwde tegen Orrin dat hij hem moest volgen en hakte zich een weg langs de kantelen. links kregen steeds meer Nadir vaste voet op de muur en de Drenai vielen terug, sprongen in het gras en hergroepeerden zich. De Nadir zwermden naar voren. 

De strijd was verloren. 

Sathuli en Drenai wachtten met hun zwaard in de aanslag toen de Nadir voor hen samendromden. Boogman en Orrin hadden zich naast Roek opgesteld en Joachim Sathuli kwam aangehinkt. 

'Ik ben blij dat we jullie maar een dag hebben beloofd,' gromde Joachim terwijl hij het bloederige verband tegen zijn zijde gedrukt hield. 

De Nadir spreidden zich voor hen uit en vielen aan. 

Roek leunde op zijn zwaard en haalde diep adem terwijl hij het restant van zijn krachten zoveel mogelijk trachtte te sparen. Hij voelde niet langer de energie, noch de wil in zich om een berserker woede op te wekken. Zijn hele leven had hij dit ogenblik gevreesd en nu het aangebroken was, was het voor hem even onbelangrijk als zand op een oceaanstrand. Vermoeid richtte hij zijn blik op de aanvallende krijgers. 

'Zeg eens, ouwe jongen,' mompelde Boogman, 'denk je dat het te laat is om ons over te geven?' 

Roek grinnikte. 'Een tikkeltje,' zei hij. Zijn handen klemden zich rond het gevest, van zijn zwaard, hij draaide zijn pols en het lemmet suisde door de lucht. 

De voorste rijen van de Nadir waren nog geen twintig passen van hen af toen het geluid van ramshoorns uit de verte door de vallei echode. 

De aanvallers hielden hun pas in ... en bleven staan. Op minder dan tien passen van elkaar af stonden beide partijen naar het indringende geloei te luisteren. 

Ogasi vloekte en spuugde terwijl hij zijn zwaard in de schede stak. Hij keek gemelijk in de verbaasde ogen van de Bronzen Graaf. Roek zette zijn helm af en stak zijn zwaard voor hem in de grond. 

Ogasi stapte naar voren. 'Het is voorbij!' zei hij. Hij tilde zijn arm op en zwaaide dat de Nadir terug moesten gaan naar de muur. Toen draaide hij zich nog een keer om. 'Maar onthoud dit goed, jij bastaard met je ronde ogen, ik was het, Ogasi, die je vrouw heeft gedood.' 

Het duurde enkele ogenblikken voor de woorden tot Roek doordrongen, maar toen haalde hij diep adem en deed zijn kap handschoenen uit. 'Denk je dat het te midden van dit alles nog uitmaakt,' zei hij, 'om te weten wie een 

bepaalde pijl heeft afgeschoten? Wil je dat ik je niet vergeet? Dat zal ik niet. Wil je dat ik je haat? Dat kan ik niet. Misschien morgenochtend. Of volgend jaar. Of misschien nooit.' 

Gedurende een ogenblik stond Ogasi daar zonder een woord te zeggen. 

Toen haalde hij zijn schouders op. 'De pijl was voor jou bedoeld,' zei hij terwijl de vermoeidheid hem als een donkere mantel begon te omhullen. Nadat hij zich op zijn hakken had omgedraaid, ging hij achter de afmarcherende krijgers aan. Stilzwijgend klommen ze langs de ladders en touwen naar beneden - geen van hen nam de weg door de poorttunnel. 

Roek gespte zijn borstkuras los en liep langzaam naar het begin van de tunnel. Druss en de Dertig kwamen op hem afgelopen. Roek tilde een hand op ter begroeting, maar er kwam een windvlaag en de krijgers losten op in een mist en waren verdwenen. 

'Vaarwel, Druss,' zei hij zacht. 

Later die avond nam Roek afscheid van de Sathuli en sliep enkele uren aan een stuk in de hoop dat Virae hem weer zou verschijnen. Hij ontwaakte verfrist, maar teleurgesteld. 

Arshin bracht hem een maaltijd en hij at samen met Boogman en Orrin. 

Ze spraken weinig. Calvar Syn en zijn verpleeghulpen hadden Hoguns lichaam gevonden en ze zwoegden om de levens te redden van de honderden gewonden die nu naar het Geddonlazaret werden gebracht. 

Tegen middernacht ging Roek naar zijn kamer en legde zijn wapenrusting af; toen herinnerde hij zich het geschenk van Serbitar. Hij was te vermoeid om zich ervoor te interesseren, maar hij kon de slaap niet vatten, dus stond hij op en kleedde zich aan, nam een toorts uit een muurhaak en daalde langzaam af in de krochten van de donjon. De deur naar Egels kamer was wederom gesloten, maar voor hem ging hij opnieuw open. 

De lichten binnenin gloeiden op toen Roek zijn toorts tegen de muur plaatste en naar binnen stapte. Zijn adem stokte in zijn keel toen hij naar het kristallen blok keek. Binnenin lag Virae! Haar lichaam vertoonde geen enkel litteken, geen pijlwond; ze dreef naakt en vredig, schijnbaar slapend, in het doorzichtige kristal. Hij liep naar het blok, stak zijn handen erin en raakte haar aan. Ze bewoog zich niet en haar lichaam was koud. Hij bukte zich, tilde haar eruit en legde haar op een tafel ernaast. Toen deed hij zijn mantel uit, wikkelde haar erin en tilde haar opnieuw op. Nadat hij de toorts weer had opgepakt, liep hij langzaam terug naar zijn kamer boven de zaal van de donjon. 

Hij riep Arshin en de oude bediende verbleekte toen hij de onbeweeglijke gestalte van de vrouw zag. Hij keek naar Roek en sloeg toen zijn ogen neer. 'Het spijt me, heer. Ik weet niet waarom de witharige haar lichaam in het magische kristal heeft geplaatst.' 

'Wat is er gebeurd?' vroeg Roek. 

'Prins Serbitar en zijn vriend de Abt kwamen bij me op de dag dat ze overleed. De Abt had een droom gehad, zei hij. Hij wilde het mij niet uitleggen, maar hij zei dat het van het grootste belang was dat het lichaam van uw vrouw in het kristal werd gelegd. Hij zei iets over de Bron ... Ik begreep het niet goed. Ik begrijp het nog steeds niet, heer. Is ze dood of leeft ze? En hoe hebt u haar gevonden? We legden haar op het blok kristal en daar zonk ze langzaam in weg. Maar toen ik het aanraakte, was het ondoordringbaar. Ik begrijp er werkelijk helemaal niets meer van.' In de ogen van de oude man welden de tranen op. 

Roek stapte op hem toe en legde een hand op zijn schouder. 'Het is allemaal wat moeilijk uit te leggen. Haal Calvar Syn. Ik wacht hier met Virae.' 

Een droom van Vintar - wat kon het te betekenen hebben? De albino had gezegd dat er vele morgens waren en dat niemand ooit kon zeggen welke werkelijk zou aanbreken. Maar hij had er kennelijk een gezien waarin Virae leefde en had bevolen dat haar lichaam bewaard moest blijven. En op een of andere manier was de wond binnen in het kristal geheeld. Maar wilde dat ook zeggen dat ze zou leven? 

Een levende Virae! 

Zijn gedachten tolden door zijn hoofd. Hij kon niet denken en voelen en zijn lichaam leek helemaal verdoofd. Na haar dood was zijn eigen leven niets meer waard geweest, maar nu, nu zij er opnieuw was, durfde hij gewoon niet te hopen. Als hij iets van het leven had geleerd, dan was het wel dat elk mens zijn breekpunt had. Hij wist dat hij nu vlak voor het zijne stond. Hij zat naast het bed en tilde haar koude hand op. Terwijl zijn eigen handen trilden van de spanning probeerde hij een polsslag te voelen. Niets. Hij liep door de kamer, pakte nog een deken en legde die over haar heen. Toen ging hij een vuur aanleggen in de haard. 

Het duurde bijna een uur voor hij Calvar Syn op de trappen buiten hoorde. De man vloekte luid tegen Arshin. In een blauwe tuniek vol vuile vlekken en met een bebloede leren schort voor stapte de dokter de kamer binnen. 

'Wat voor idioterie is dit nu weer, graaf?' bulderde hij. 'Ik heb mannen die dreigen te sterven als ik ze geen hulp geef. Wat ... ' Hij stamelde en zweeg toen hij het meisje op het bed zag liggen. 'Dus die oude man was niet aan het raaskallen! Waarom, Roek? Waarom heb je haar lichaam teruggehaald?' 

'Ik weet het niet. Echt. Serbitar verscheen me in een droom en vertelde me dat hij een geschenk voor me had. Ik vond dit. Ik weet niet wat er aan de hand is - is ze dood?' 

'Natuurlijk is ze dood. De pijl had haar long doorboord.' 

'Maar zou je eens naar haar willen kijken? Er is geen wond.' 

De dokter trok het laken weg en voelde haar pols. Enkele ogenblikken stond hij zwijgend daar. 'Ik voel een polsslag,' fluisterde hij, 'maar hij is zwak en heel erg traag. Ik kan hier niet bij je blijven zitten wachten - in het lazaret zijn mensen stervende. Maar ik kom morgenochtend terug. Houd haar warm, dat is het enige wat je kunt doen.' 

Roek ging naast het bed zitten terwijl hij haar hand vasthield. Op een gegeven moment, hoewel hij niet wist wanneer precies, viel hij in slaap. De ochtend brak stralend helder aan en het licht van de opkomende zon drong binnen door het oostelijke raam, waardoor het bed in een gouden licht baadde. Toen het Viraes wangen raakte, kregen die kleur en haar ademhaling werd krachtiger. Een zacht gekreun kwam over haar lippen en Roek was onmiddellijk wakker. 'Virae? Virae, kun je me horen?' 

Haar ogen gingen open en sloten zich weer terwijl haar wimpers trilden. 

'Virae!' 

Nogmaals gingen haar ogen open en ze glimlachte. 'Serbitar heeft me teruggebracht,' zei ze. 'Zo moe ... Moet slapen.' Ze draaide zich om, sloeg haar armen om het kussen heen en viel in slaap, net op het moment dat de deur openging en Boogman binnenstapte. 

'Bij alle goden. Het is dus waar,' zei hij. 

Roek leidde hem snel de kamer uit naar de gang. ja. Op een of andere manier heeft Serbitar haar gered, al kan ik niet uitleggen hoe. Het kan me ook niet schelen hoe het gebeurd is. Wat is er buiten aan de hand?' 

'Ze hebben de aftocht geblazen. Allemaal- tot de laatste man toe, ouwe jongen. Het kamp is verlaten; Orrin en ik zijn er geweest. Het enige wat er nog te vinden is, zijn een Wolfskop standaard en het lijk van die poorter Bricklyn. Snap jij er iets van?' 

'Nee,' zei Roek. 'Die standaard betekent dat Ulric terug zal komen. Het lijk? Ik zou het niet weten. Ik heb hem naar hen toegestuurd - hij was een verrader en kennelijk was hij voor hen van geen enkel nut meer.' 

Een jonge officier kwam de wenteltrap oprennen. 'Heer! Er wacht een ruiter van de Nadir bij Eldibar.' 

Roek en Boogman liepen samen naar muur een. Onder hen, op een grijze steppenpony, zat Ulric, heer van de Nadir. Hij droeg een helm met een bontrand, een wollen wambuis en laarzen van geitenleer. Hij keek op toen Roek zich over de kantelen boog. 

'Je hebt goed gevochten, Bronzen Graaf,' riep hij. 'Ik kwam afscheid van je nemen. In mijn eigen rijk is een burgeroorlog uitgebroken en ik moet je een tijdje verlaten. Ik wilde je laten weten dat ik terug zal komen.' 

'Ik ben altijd hier te vinden,' zei Roek. 'En de volgende keer zal de ontvangst nog warmer zijn. Vertel me eens, waarom trokken je mannen zich terug toen we bijna verslagen waren?' 

'Geloof je in het noodlot?' vroeg Ulric. 

'Ja.' 

'Laten we het dan maar een speling van het lot noemen. Of misschien was het een kosmische grap, een streek die de goden ons hebben geleverd Het kan me niet schelen. Jij bent een dapper man. Je mannen hebben dapper gevochten. En jij hebt gewonnen. Daar kan ik me bij neerleggen, Bronzen Graaf - ik zou een armzalig mens zijn als ik dat niet kon. Maar voor nu vaarwel! In de lente zul je me terugzien.' 

Ulric zwaaide, wendde het hoofd van zijn pony en galoppeerde in noordelijke richting weg. 

'Weet je,' zei Boogman, 'hoewel het misschien belachelijk klinkt, ik geloof dat ik die kerel wel mag.' 

'Vandaag mag ik iedereen graag,' zei Roek glimlachend. 'Een stralende hemel, een frisse wind. Het leven is prachtig. Wat ga jij doen?' 

'Ik denk dat ik monnik word en mijn hele leven verder aan gebed er goede werken ga wijden.' 

'Nee,' zei Roek. 'Ik bedoel, wat ga je vandaag doen?' 

'Aha! Vandaag ga ik een stuk in mijn kraag zuipen en daarna naar de hoeren,' zei Boogman. 

Gedurende de dag die volgde ging Roek zo nu en dan even bij de slapende Virae kijken. Ze had een gezonde kleur en haar ademhaling was krachtig er gelijkmatig. Laat die avond, toen hij alleen in de kleine zaal voor een bijna uitgebrand vuur zat, kwam ze naar hem toe. Ze had een lichtgroene wollen tuniek aan. Hij stond op en nam haar in zijn armen, kuste haar en trok haal op zijn schoot nadat hij in een leren stoel was gaan zitten. 

'Zijn de Nadir echt vertrokken?' vroeg ze. 

'Inderdaad.' 

'Roek, ben ik echt dood geweest? Het lijkt nu allemaal net een droom. Wazig. Ik meen me te kunnen herinneren dat Serbitar me terugbracht en dat mijn lichaam in een glazen blok onder in de donjon lag.' 

'Het was geen droom,' zei Roek. 'Herinner je je dat je naar me toe bent gekomen toen ik met een reusachtige worm en een reusachtige spin vocht?' 

'Heel vaag. Maar het wordt steeds onduidelijker terwijl ik eraan denk.' 

'Maak je maar geen zorgen. Ik zal je er de komende vijftig jaar alles ove1 vertellen.' 

'Vijftig jaar maar?' zei ze. 'Dus als ik oud en grijs geworden ben, laat je me ineens in de steek?' 

Een schaterend gelach echode door de donjon.

Epiloog

Ulric keerde nooit meer naar Dros Delnoch terug. Hij versloeg Jahingir in een felle strijd op de Gulgothir vlakte en viel toen met zijn leger Ventria binnen. Tijdens die veldtocht kreeg hij een hartaanval en stierf. De stammen vluchtten terug naar het noorden, en zonder zijn sterke hand was de eenheid onder de Nadir verdwenen. Opnieuw brak er in het noorden een burgeroorlog uit en de volkeren van de rijke zuidlanden konden opgelucht adem halen. 

Roek werd in Drenan als een held ingehaald, maar hij had weldra genoeg van het stadsleven en keerde met Virae naar Delnoch terug. Zijn gezin werd in de loop der jaren uitgebreid met drie zoons en twee dochters. De zonen heetten Hogun, Orrin en Horeb. De dochters Susay en Besa. Grootvader Horeb verhuisde met zijn gezin van Drenan naar Delnoch, waar hij de herberg van de verrader Musar overnam. 

Orrin keerde terug naar Drenan en nam ontslag uit het leger. Zijn oom Abalayn trad af en Magnus Wondwever werd als voorzitter van de Raad gekozen. Hij benoemde Orrin tot zijn rechterhand. 

Boogman bleef nog een jaar in Delnoch en trok toen naar Ventria om opnieuw tegen de Nadir te vechten. Hij keerde nooit meer terug.